ZUS może wydać decyzję po wykreśleniu spółki z KRS

Powyższą tezę można wysnuć z wyroku z 15 października 2009 r. Sądu Najwyższego w powiększonym składzie siedmiu sędziów (I UZP 3/09).

Orzeczenie to zapadło na tle następującego stanu faktycznego.

W 1998 r. spółka z o.o. przestała odprowadzać składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W kwietniu 2000 r. jej zarząd wystąpił do prezesa ZUS z wnioskiem o umorzenie zaległości składkowych spółki, lecz nie uzyskał odpowiedzi. Wniosek o ogłoszenie upadłości spółki został złożony 2 października 2000 r. Sąd gospodarczy oddalił go z uwagi na brak środków niezbędnych na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Dopiero po zakończeniu likwidacji 23 lipca 2003 r. spółka została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego. ZUS swoje decyzje dotyczące odpowiedzialności członków zarządu za zaległości składkowe wydał już po tym fakcie w styczniu 2005 r. Były one skierowane do dwóch osób. Trzecia została pominięta. W związku z tym w swoich odwołaniach obciążeni odpowiedzialnością członkowie zarządu powołali się na wadliwość decyzji. Podkreślili przy tym, że ZUS postąpił wbrew zasadzie solidarnej odpowiedzialności wszystkich członków zarządu. Poza tym mieli zastrzeżenia co do daty wydania decyzji, ponieważ ZUS wydał je po wykreśleniu spółki z KRS. Podkreślili też, że zaległości składkowe nie powstały z ich winy.

Sąd I instancji wydał wyrok korzystny dla byłych członków zarządu. ZUS postanowił wnieść apelację. Sąd II instancji zajął odmienne stanowisko. Zaznaczył, że możliwość uwolnienia się przez członków zarządu od odpowiedzialności sprowadza się do wykazania, że bez ich winy nie doszło do wszczęcia postępowania układowego albo nie złożono wniosku o upadłość. Członek zarządu powinien więc udowodnić, że działał z należytą starannością. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem sądu II instancji, członkowie zarządu zbyt późno zgłosili wniosek o upadłość. Z tego powodu powinni ponieść odpowiedzialność za zaległości z tytułu niezapłaconych składek.

Ten wyrok byli menedżerowie zaskarżyli skargą kasacyjną. Przy jej rozpatrywaniu zwykły skład Sądu Najwyższego miał wątpliwości dotyczące momentu wydania decyzji przez ZUS (tzn. po wykreśleniu spółki z KRS) i skierowania ich wyłącznie do dwóch członków zarządu z pominięciem trzeciego. Stanowisko w tej sprawie zajął Sąd Najwyższy w powiększonym składzie. W jego przekonaniu brak płatnika - w przypadku jego likwidacji - nie stoi na przeszkodzie do wydania decyzji o odpowiedzialności osób trzecich. Zakończenie istnienia przez płatnika składek, np. poprzez wykreślenie z KRS, nie stanowi bowiem podstawy wyłączenia odpowiedzialności osób trzecich za składki ubezpieczeniowe niezapłacone przez niego. Nie ma też przepisu, który z utratą bytu prawnego wiązałby skutek w postaci wygaśnięcia odpowiedzialności osób trzecich za niezapłacone składki ubezpieczeniowe. ZUS może więc wydać decyzję w tej sprawie po wykreśleniu np. spółki z o. o. z KRS. Jednak nie może ona dotyczyć tylko niektórych członków zarządu. Organ rentowy nie może swobodnie decydować o wyłączeniu odpowiedzialności osób pełniących tę funkcję. Byłoby to sprzeczne z zasadą praworządności. Dlatego Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził, że decyzja dotycząca pociągnięcia do odpowiedzialności za zaległości składkowe powinna dotyczyć wszystkich członków zarządu.

Monika Burzyńska