Zadania nadzoru budowlanego i administracji architektoniczno-budowlanej

Wszystkie zadania administracyjne związane z budownictwem wykonywane są przez organy administracyjno-budowlane (starosta jako organ pierwszego stopnia oraz wojewoda, jako organ wyższego stopnia) oraz przez nadzór budowlany. Ich podstawowym obowiązkiem jest nadzór i kontrola nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego.

Organy administracyjno-budowlane oraz nadzór budowlany odpowiedzialne są także za wydawanie decyzji administracyjnych w sprawach określonych przez prawo budowlane.

W celu sprawnego wykonywania swoich funkcji organy administracji w budownictwie mogą dokonywać czynności kontrolnych, a nadzór budowlany może w każdym czasie wejść do obiektu budowlanego czy na teren budowy. Wszystkie czynności kontrolne powinny być jednak przeprowadzane w obecności inwestora, kierownika budowy lub robót, kierownika zakładu pracy lub wyznaczonego pracownika bądź osób przez nich upoważnionych. Albo też kontrola może być przeprowadzona w obecności właściciela, zarządcy obiektu lub pełnoletniego domownika i przedstawiciela administracji lub zarządcy budynku. W razie nieobecności tych osób czynności kontrolne mogą być dokonywane w obecności przywołanego pełnoletniego świadka.

Organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego przy wykonywaniu swoich zadań mogą żądać od uczestników procesu budowlanego, właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego, informacji lub udostępnienia dokumentów związanych z prowadzeniem robót, przekazywaniem obiektu budowlanego do użytkowania, utrzymaniem i użytkowaniem obiektu, a także świadczących o dopuszczeniu wyrobu budowlanego do obrotu albo jednostkowego zastosowania w obiekcie.

Zadania nadzoru budowlanego wykonywane są przez: powiatowych inspektorów nadzoru budowlanego, wojewodę przy pomocy wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego, a także przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Do podstawowych zadań organów nadzoru budowlanego należy kontrola przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego, kontrola działania organów administracji architektoniczno-budowlanej, badanie przyczyn powstawania katastrof budowlanych oraz współdziałanie z organami kontroli państwowej, jak np. Najwyższa Izba Kontroli.

W większości spraw organem pierwszej instancji zawsze jest powiatowy inspektor nadzoru budowlanego. Należy on do administracji zespolonej, a więc jego zwierzchnikiem służbowym jest starosta. Z tego też względu powiatowego inspektora nadzoru budowlanego powołuje starosta spośród co najmniej trzech kandydatów wskazanych przez wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego. Jeżeli starosta nie powoła powiatowego inspektora w terminie 30 dni od dnia przedstawienia kandydatów, wojewódzki inspektor wskazuje spośród kandydatów tego, którego starosta powołuje na stanowisko powiatowego inspektora nadzoru budowlanego. Starosta jest też organem uprawnionym do odwołania powiatowego inspektora (na wniosek lub w uzgodnieniu z wojewódzkim inspektorem nadzoru).

W przypadkach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia ludzi związanych z budową, utrzymaniem lub rozbiórką obiektów budowlanych starosta, wójt, burmistrz i prezydent miasta mogą wydać właściwemu powiatowemu inspektorowi nadzoru budowlanego polecenie podjęcia działań zmierzających do usunięcia tego zagrożenia. W takiej sytuacji starosta, wójt, burmistrz i prezydent miasta ponoszą wyłączną odpowiedzialność za treść swojego polecenia. Jeżeli wydadzą je ustnie, to będzie ono wymagało potwierdzenia w formie pisemnej. Wydane polecenie musi zostać niezwłocznie wykonane. Jeżeli jednak powiatowy inspektor uzna, że nie jest w stanie wykonać polecenia albo jeżeli polecenie narusza prawo, to musi bezzwłocznie przedłożyć sprawę wojewódzkiemu inspektorowi nadzoru budowlanego. Jeżeli okaże się, że polecenie narusza prawo, to będzie ono nieważne. O nieważności polecenia rozstrzyga wojewoda.

Wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego jest organem wyższego stopnia w stosunku do powiatowego inspektora nadzoru budowlanego. Kontroluje on więc zasadność merytorycznych decyzji podjętych przez powiatowych inspektorów działających na terenie danego województwa. Do wojewódzkiego inspektora kierowane są bowiem odwołania od wydawanych przez powiatowych inspektorów decyzji oraz zażalenia na ich postanowienia. Dodatkowo wojewódzkie inspektor nadzoru budowlanego jest organem pierwszej instancji w sprawach obiektów i robót budowlanych:

● usytuowanych na terenie pasa technicznego, portów i przystani morskich, morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej, a także na innych terenach przeznaczonych do utrzymania ruchu i transportu morskiego,

● hydrotechnicznych piętrzących, upustowych, regulacyjnych, melioracji podstawowych oraz kanałów i innych obiektów służących kształtowaniu zasobów wodnych i korzystaniu z nich, wraz z obiektami towarzyszącymi,

● dróg publicznych krajowych i wojewódzkich wraz z obiektami i urządzeniami służącymi do utrzymania tych dróg i transportu drogowego oraz sytuowanymi w granicach pasa drogowego sieciami uzbrojenia terenu - niezwiązanymi z użytkowaniem drogi, a w odniesieniu do dróg ekspresowych i autostrad - wraz z obiektami i urządzeniami obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek,

● usytuowanych na obszarze kolejowym,

● lotnisk cywilnych wraz z obiektami i urządzeniami towarzyszącymi,

● usytuowanych na terenach zamkniętych.

Wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego powołuje i odwołuje wojewoda, za zgodą Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Wojewódzki inspektor wykonuje swoje zadania przy pomocy wojewódzkiego inspektoratu nadzoru budowlanego. Jego organizację określa regulamin ustalony przez inspektora wojewódzkiego i zatwierdzony przez wojewodę.

Centralnym organem administracji rządowej w sprawach budowlanych jest Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego. Wykonuje on nadzór merytoryczny nad powiatowymi i wojewódzkimi inspektoratami nadzoru budowlanego. Swoje zadania wykonuje on przy pomocy Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego (GINB).

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego jest powoływany przez prezesa Rady Ministrów, spośród osób wyłonionych w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru, na wniosek ministra właściwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej. Informację o naborze na stanowisko GINB ogłasza się przez umieszczenie ogłoszenia w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie urzędu oraz w Biuletynie Informacji Publicznej urzędu i Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Ogłoszenie to powinno zawierać nazwę i adres urzędu, określenie stanowiska, wymagania związane ze stanowiskiem, zakres wykonywanych zadań, wymagane dokumenty oraz termin i miejsce ich składania (nie może być on krótszy niż 10 dni od opublikowania ogłoszenia) oraz informacje o metodach i technikach naboru.

Nabór na stanowisko GINB przeprowadza zespół powołany przez ministra budownictwa. Powinien on liczyć co najmniej trzy osoby, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię wyłonienia najlepszych kandydatów. W toku naboru ocenia się doświadczenie zawodowe kandydata, wiedzę niezbędną do wykonywania zadań oraz kompetencje kierownicze. W toku naboru zespół wyłania nie więcej niż trzech kandydatów, których przedstawia ministrowi budownictwa. Stanowisko Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego może zajmować osoba, która: posiada tytuł zawodowy magistra lub równorzędny, jest obywatelem polskim, korzysta z pełni praw publicznych, nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe, posiada kompetencje kierownicze, ma co najmniej 6-letni staż pracy, w tym co najmniej 3-letni staż pracy na stanowisku kierowniczym oraz posiada wykształcenie i wiedzę z zakresu spraw należących do właściwości GINB.

Zastępcy Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego są powoływani przez ministra budownictwa, spośród osób wyłonionych w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru, na wniosek Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Ten sam minister odwołuje też zastępców GINB.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, jako centralny organ administracji rządowej wykonuje zarówno zadania administracji architektoniczno-budowlanej, jak i nadzoru budowlanego we wszystkich obszarach budownictwa, z wyłączeniem budownictwa górniczego. Jest organem właściwym w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze postępowania administracyjnego, w zakresie wynikającym z przepisów prawa budowlanego.

Do jego zadań, w szczególności, należy:

● pełnienie funkcji organu wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do wojewodów i wojewódzkich inspektorów nadzoru budowlanego oraz sprawowanie nadzoru nad ich działalnością,

● kontrolowanie działania organów administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego,

● prowadzenie centralnych rejestrów: osób posiadających uprawnienia budowlane, rzeczoznawców budowlanych oraz ukaranych z tytułu odpowiedzialności zawodowej.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego ma liczne zadania i kompetencje wynikające z ustawy o wyrobach budowlanych. To do jego podstawowych obowiązków należy kontrola wprowadzonych do obrotu wyrobów budowlanych oraz prowadzenie postępowań administracyjnych w tym zakresie. Odpowiada on także za prowadzenie Krajowego Wykazu Zakwestionowanych Wyrobów Budowlanych (KWZWB), w którym gromadzone są dane i informacje dotyczące wyrobów budowlanych oznakowanych znakiem budowlanym B, niezgodnych z wymaganiami prawnymi. GINB zatwierdza także wojewódzkie roczne plany kontroli, przedstawia prezesowi UOKiK do zaopiniowania okresowe plany kontroli wprowadzonych do obrotu wyrobów budowlanych oznakowanych CE oraz sporządza i przekazuje prezesowi UOKiK roczne sprawozdania z przeprowadzonych kontroli wprowadzonych do obrotu wyrobów budowlanych oznakowanych CE.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego może prowadzić we własnym zakresie kontrole planowe i doraźne, zlecać badania pobranych, w toku kontroli próbek wyrobów budowlanych i sporządzać roczne plany kontroli. Pełni również funkcję organu wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do wojewódzkich inspektorów nadzoru budowlanego w sprawach wyrobów budowlanych. GINB może także wezwać wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego do udziału w prowadzonej kontroli planowej i doraźnej, przeprowadzenia doraźnej kontroli w określonym zakresie oraz wprowadzenia do wojewódzkiego rocznego planu kontroli określonych zadań.

Poza Głównym Inspektorem Nadzoru Budowlanego zadania z zakresu wyrobów budowlanych wykonują także wojewódzcy inspektorzy nadzoru budowlanego. Ich podstawowym obowiązkiem jest prowadzenie postępowań administracyjnych w I instancji oraz prowadzenie planowych i doraźnych kontroli oraz udział w kontrolach prowadzonych przez GINB. Wojewódzcy inspektorzy nadzoru na potrzeby organów celnych wydają także opinie o wyrobach budowlanych. Do ich zadań należy ponadto sporządzanie wojewódzkiego rocznego planu kontroli i przedkładanie go do zatwierdzenia Głównemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego, do 15 listopada roku poprzedzającego rok objęty planem.

Nadzór budowlany nie jest jedynym organem, który wykonuje zadania związane z budownictwem. Zadania tego typu wykonują też organy administracji architektoniczno-budowlanej, czyli starosta, wojewoda i Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego. Do najważniejszych zadań organów administracji architektoniczno-budowlanej należy prowadzenie rejestru wniosków o pozwolenie na budowę i decyzji o pozwoleniu na budowę. Prowadzony jest on w formie elektronicznej i w taki sposób, aby niemożliwa była zmiana dokonanych wpisów. Powinien on zawierać dane osobowe inwestora oraz dane adresowe zamierzenia budowlanego.

W większości przypadków organem I stopnia jest starosta, który nie może gminom powierzyć swoich obowiązków w ramach porozumienia. Do właściwości starosty, jako organu administracji architektoniczno-budowlanej pierwszej instancji, należą sprawy określone w ustawie - Prawo budowlane, a niezastrzeżone do właściwości innych organów. Obowiązkiem starosty jest zatem:

● przyjmowanie zgłoszeń inwestycji budowlanych (art. 30 prawa budowlanego),

● wydawanie pozwoleń na budowę, jeżeli przyjęcie zgłoszenia nie jest wystarczające (art. 35 ust. 1 prawa budowlanego),

● przenoszenie decyzji o pozwoleniu na budowę na rzecz innego podmiotu, za zgodą strony, na rzecz której decyzja została wydana (art. 40 ust. 1 prawa budowlanego),

● wydawanie pozwoleń na zmianę sposobu użytkowania obiektu budowlanego (art. 71 ust. 1 prawa budowlanego),

● prowadzenie rejestrów wniosków o pozwolenie na budowę i rejestrów decyzji o pozwoleniu na budowę (art. 82b ust. 1 pkt 1 pb prawa budowlanego).

Organem wyższego stopnia nad starostą w administracji architektoniczno-budowlanej jest wojewoda. To do wojewody trafiają więc wszystkie odwołania na decyzje i postanowienia wydane w pierwszej instancji przez starostę. Jeżeli wojewoda w drugiej instancji uzna decyzję wojewody za zgodną z prawem i słuszną, to wtedy strona nie będzie już miała drogi administracyjnej i będzie się musiała odwołać do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wojewoda może jednak uchylić lub zmienić decyzję starosty.

Wojewoda nie pełni jednak wyłącznie roli organu odwoławczego. W wielu sprawach jest on bowiem powołany do rozstrzygania spraw w pierwszej instancji. Jako organ pierwszej instancji wojewoda rozstrzyga przede wszystkim w sprawach obiektów i robót budowlanych (art. 82 ust 3 pb prawa budowlanego):

● usytuowanych na terenie pasa technicznego, portów i przystani morskich, morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej, a także na innych terenach przeznaczonych do utrzymania ruchu i transportu morskiego,

● hydrotechnicznych piętrzących, upustowych, regulacyjnych, melioracji podstawowych oraz kanałów i innych obiektów służących kształtowaniu zasobów wodnych i korzystaniu z nich, wraz z obiektami towarzyszącymi,

● dróg publicznych krajowych i wojewódzkich, wraz z obiektami i urządzeniami służącymi do utrzymania tych dróg i transportu drogowego, a w odniesieniu do dróg ekspresowych i autostrad wraz z obiektami i urządzeniami do obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek,

● usytuowanych na obszarze kolejowym,

● lotnisk cywilnych wraz z obiektami i urządzeniami towarzyszącymi,

● usytuowanych na terenach zamkniętych,

● zapewnieniu zgodności zagospodarowania terenu z miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego oraz wymaganiami ochrony środowiska,

● zagwarantowaniu warunków bezpieczeństwa ludzi i mienia w rozwiązaniach przyjętych w projektach budowlanych, przy wykonywaniu robót budowlanych oraz utrzymywaniu obiektów budowlanych,

● zapewnieniu zgodności rozwiązań architektoniczno-budowlanych z przepisami techniczno-budowlanymi oraz zasadami wiedzy technicznej,

● zagwarantowaniu właściwego wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie

● dopilnowaniu stosowania odpowiednich wyrobów budowlanych.

- to decyzja administracyjna zezwalająca na rozpoczęcie i prowadzenie budowy lub wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu budowlanego;

- to pozwolenie na budowę wraz z załączonym projektem budowlanym, dziennik budowy, protokoły odbiorów częściowych i końcowych, w miarę potrzeby rysunki i opisy służące realizacji obiektu, operaty geodezyjne i książka obmiarów, a w przypadku realizacji obiektów metodą montażu - także dziennik montażu;

- to dokumentacja budowy z naniesionymi zmianami dokonanymi w toku wykonywania robót oraz geodezyjnymi pomiarami powykonawczymi.

● przeniesienie decyzji pozwolenia na budowę na rzecz innego podmiotu w przypadku wydania decyzji o pozwoleniu na wznowienie robót budowlanych (art. 40 ust. 2 prawa budowlanego),

● przyjmowanie zawiadomień o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót budowlanych, na które wymagane jest pozwolenie na budowę (art. 41 ust. 4 prawa budowlanego),

● przyjmowanie zawiadomień o zmianie kierownika budowy lub robót, inspektora nadzoru inwestorskiego lub projektanta sprawującego nadzór autorski (art. 44 ust. 1 prawa budowlanego),

● wydanie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego wybudowanego bez pozwolenia na budowę (art. 48 prawa budowlanego),

● prowadzenie postępowania legalizacyjnego samowoli budowlanej w przypadku braku pozwolenia na budowę (art. 49 prawa budowlanego),

● prowadzenie postępowań związanych z rozbiórką obiektu wynikających z niespełnienia wymagań koniecznych do legalizacji samowoli (art. 49a prawa budowlanego),

● prowadzenie postępowania legalizacyjnego samowoli budowlanej w przypadku braku zgłoszenia potrzebnego do rozpoczęcia inwestycji budowlanej (art. 49b prawa budowlanego),

● wstrzymanie wykonywania robót budowlanych wykonywanych bez pozwolenia na budowę lub niezgodnie z pozwoleniem lub przepisami (art. 50 prawa budowlanego),

● wydanie nakazu rozbiórki obiektu w przypadku wykonywania robót pomimo wstrzymania robót decyzją organu (art. 50a prawa budowlanego),

● wydanie nakazu wykonania przez inwestora określonych czynności związanych z niewłaściwym wykonywaniem robót budowlanych (art. 51 prawa budowlanego),

● przyjmowanie zawiadomień o zakończeniu budowy i zamiarze przystąpienia do użytkowania (art. 54 prawa budowlanego),

● wydawanie decyzji pozwolenia na użytkowanie zalegalizowanych budynków (art. 55 prawa budowlanego),

● wydanie nakazu uzupełnienia dokumentacji związanej z przystąpieniem do użytkowania obiektu budowlanego (art. 57 ust. 4 prawa budowlanego),

● nałożenie kary za nielegalne przystąpienie do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części (art. 57 ust. 7 i 8 prawa budowlanego),

● wydawanie pozwoleń na użytkowanie po przeprowadzeniu obowiązkowej kontroli budowy (art. 59 prawa budowlanego),

● przeprowadzenie obowiązkowej kontroli budowy na wezwanie inwestora celem stwierdzenia jej zgodności z warunkami określonymi w pozwoleniu na budowę (art. 59a prawa budowlanego),

● przeprowadzenie obowiązkowej kontroli budowy w celu uzyskania pozwolenia na użytkowanie (art. 59b prawa budowlanego),

● informowanie o terminie przeprowadzenia obowiązkowej kontroli (art. 59c ust. 1 prawa budowlanego),

● sporządzenia protokołu z przeprowadzonej obowiązkowej kontroli (art. 59d ust. 1 prawa budowlanego),

● wymierzenie kary w drodze postanowienia w przypadku stwierdzenia istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu lub naruszenia warunków pozwolenia na budowę (art. 59g ust. 1 prawa budowlanego),

● sprawdzanie przeprowadzenia okresowej kontroli budynków o powierzchni zabudowy przekraczającej 2 tys. mkw. oraz innych obiektów budowlanych o powierzchni dachu przekraczającej 1 tys. mkw. (art. 62 ust. 1 pkt 3 prawa budowlanego),

● nakazywanie przeprowadzenie kontroli budynku w razie stwierdzenia jego nieodpowiedniego stanu technicznego (art. 62 ust. 3 prawa budowlanego),

● żądanie udostępnienia dokumentacji obiektu budowlanego (art. 65 prawa budowlanego),

● nakazywanie usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w przypadku nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu budowlanego lub zakazywanie użytkowania obiektu budowlanego lub jego części (art. 66 prawa budowlanego),

● nakazywanie rozbiórki obiektu nieużytkowanego lub niewykończonego nienadającego się do odbudowy, remontu lub wykończenia (art. 67 ust. 1 i 3 prawa budowlanego),

● nakazywanie opróżnienia budynku bezpośrednio grożącego zawaleniem (art. 68 prawa budowlanego),

● nakazywanie usunięcia istniejącego zagrożenia w obiekcie budowlanym (art. 69 prawa budowlanego),

● przyjęcie zawiadomienia o stanie zagrożenia w obiekcie budowlanym (art. 70 ust. 2 prawa budowlanego),

● prowadzenie postępowań w przypadku samowolnej zmiany sposobu użytkowania obiektu (art. 71a prawa budowlanego),

● wyjaśnianie przyczyn katastrof budowlanych (art. 74 prawa budowlanego),

● przyjmowanie zawiadomień o katastrofie budowlanej (art. 75 ust. 1 pkt 3 lit a prawa budowlanego),

● prowadzenie postępowań w sprawie katastrof budowlanych (art. 76 i 78 prawa budowlanego),

● prowadzenie postępowań wyjaśniających i składanie wniosków o ukaranie z tytułu odpowiedzialności zawodowej w budownictwie (art. 97 ust. 1 prawa budowlanego).

Organy administracji architektoniczno-budowlanej powinny przekazywać także organom nadzoru budowlanego kopie ostatecznych decyzji o pozwoleniu na budowę wraz z zatwierdzonym projektem budowlanym, kopie ostatecznych odrębnych decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego wraz z tym projektem oraz kopie innych decyzji, postanowień i zgłoszeń wynikających z przepisów prawa budowlanego. Uczestniczą one ponadto, na wezwanie organów nadzoru budowlanego, w czynnościach inspekcyjnych i kontrolnych oraz udostępniają wszelkie dokumenty i informacje związane z tymi czynnościami.

Od 1 stycznia 1999 r. nadzór budowlany funkcjonuje w ramach administracji zespolonej. Administracja zespolona na terenie województwa działa pod zwierzchnictwem wojewody. Zgodnie z obowiązującą zasadą decentralizacji kompetencji, wprowadzoną ustawą z 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. nr 106, poz. 668 ze zm.), jak najwięcej kompetencji przypisano organom administracji znajdującym się na jak najniższym szczeblu - najbliżej obywatela. Skutkiem takiego ukształtowania organów nadzoru budowlanego jest to, że posiadają one swoje własne, niezastrzeżone do właściwości innych organów, kompetencje. Kompetencje te mogą być realizowane jedynie przez te organy. Nie mogą zostać przejęte przez organ wyższego stopnia. Dlatego też, jeśli jakieś zadanie jest ustawowo przypisane powiatowemu inspektorowi nadzoru budowlanego - tylko on jest władny je zrealizować. Skierowanie w takiej sprawie wniosku do wojewódzkiego inspektora lub Głównego Inspektora Nadzoru zawsze skutkować będzie przekazaniem go do właściwego inspektora w powiecie.

Nad powiatowym inspektorem nadzoru budowlanego nadzór sprawuje rada powiatu, która jest właściwa do rozpatrywania skarg na powiatowego inspektora nadzoru budowlaneg - jako osoby będącej kierownikiem powiatowej inspekcji. Powiatowy inspektor nadzoru budowlanego nadzorowany jest też przez starostę, który jest zwierzchnikiem administracji zespolonej w powiecie oraz pełni w stosunku do powiatowego inspektora funkcję pracodawcy w rozumieniu kodeksu pracy. Jeżeli natomiast skarga dotyczy powiatowego inspektora, jako organu administracji publicznej, działającego w określonym postępowaniu administracyjnym, jak również obsługującego go powiatowego inspektoratu - właściwy jest wojewoda, przy pomocy wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego. Jako organ wyższego stopnia nad powiatowym inspektorem nadzoru budowlanego wojewoda sprawuje też nadzór nad właściwym poziomem merytorycznym prac.

Wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego nadzorowany jest natomiast przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, który jako organ wyższego stopnia sprawuje nadzór nad właściwym poziomem merytorycznym prac oraz nadzoruje jego działalność. Nadzór nad wojewódzkim inspektorem sprawuje też wojewoda, który jest zwierzchnikiem administracji zespolonej w województwie oraz pełni w stosunku do wojewódzkiego inspektora funkcję pracodawcy w rozumieniu kodeksu pracy.

Nadzór nad działalnością starosty jako organem administracji architektoniczno-budowlanej sprawuje natomiast wojewoda, przy pomocy wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego, który sprawuje kontrolę nad jego działalnością wynikającą ze stosowania ustawy - Prawo budowlane. Wojewoda kontroluje też właściwy poziom merytoryczny prac.

Wojewoda wykonujący zadania w ramach administracji architektoniczno-budowlanej nadzorowany jest przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. GINB sprawuje kontrolę nad działalnością wojewody wynikającą ze stosowania ustawy - Prawo budowlane oraz nad właściwym poziomem merytorycznym prac w tym zakresie.

Struktura organizacyjna nadzoru budowlanego od dawna jest krytykowana przez środowiska związane z budownictwem. Ich zdaniem nadzór nie spełnia swojej funkcji i niezbyt rzetelnie wykonuje nałożone na niego zadania. Opinia taka wyrażana jest także bardzo często przez samych przedstawicieli nadzoru budowlanego. W wywiadzie dla Gazety Prawnej Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego Robert Dziwiński przyznawał, że nadzór budowlany ma zbyt małe środki budżetowe i za małą liczbę pracowników. Przekłada się to na jakość pracy i liczbę kontroli w terenie.

Dostrzegła to również Najwyższa Izba Kontroli (NIK), która w swoim raporcie podała, że spadła liczba kontroli budowlanych. Na jednego inspektora nadzoru budowlanego przypadało zaledwie 11 kontroli w ciągu roku. W ocenie NIK to bardzo mało. Niektórzy kontrolerzy nie przeprowadzali też w terminie tak zwanych kontroli obowiązkowych oraz nie mieli ewidencji związanej z rozpoczęciem bądź zakończeniem danej inwestycji. Zdarzało się więc, że nadzór budowlany w ogóle nie wiedział, że rozpoczęła się już jakaś budowa. Zdaniem NIK w Polsce brakuje skutecznej kontroli nad samowolą budowlaną, a egzekucja wyroków związanych z rozbiórką niektórych nieruchomości nierzadko pozostaje fikcją. Rodzi to niebezpieczeństwo zawalenia się takich budowli, tak jak miało to miejsce w przypadku katowickiej hali targowej.

Raport NIK wykazał, że powiatowe inspektoraty nadzoru budowlanego łamią prawo na wszystkich etapach postępowań dotyczących samowoli budowlanych. Inspektoraty nie egzekwują wydanych decyzji, nawet gdy samowolnie wybudowane obiekty zagrażają życiu i zdrowiu użytkowników. Inspektorzy budowlani, bez sprawdzenia, czy pozwala na to stan prawny budowy, wydawali decyzję o wstrzymaniu robót budowlanych. W ponad 1/3 skontrolowanych inspektoratów nie sprawdzono, czy budowa jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz techniczno-budowlanymi, co jest warunkiem rozpoczęcia legalizacji.

Powiatowi inspektorzy nadzoru budowlanego wykazywali się dużą przychylnością wobec inwestorów w sprawach opłat legalizacyjnych. Zdaniem NIK może to wskazywać na występowanie mechanizmów korupcjogennych.

Aż w ośmiu inspektoratach dokonywane były legalizacje bez informacji o wniesieniu wymaganych opłat. W siedmiu inspektoratach opłaty były naliczane w nieprawidłowy sposób. W Łodzi np. aż o 350 tys. zł zaniżono opłatę legalizacyjną pawilonu gastronomicznego. Pomimo braku takich uprawnień powiatowi inspektorzy rozkładali także opłaty na raty (decyzja w tym zakresie należy do wojewody). Innym objawem niezrozumiałej pobłażliwości wobec inwestorów było kontynuowanie postępowania legalizacyjnego, zamiast wydania decyzji o rozbiórce, mimo nieotrzymania wymaganych prawem dokumentów. Tak postępowano w ponad połowie inspektoratów. Zdaniem NIK taka bezczynność urzędów sprzyja lekceważeniu prawa przez nieuczciwych inwestorów.

Z raportu NIK wynika ponadto, że 1/4 inspektoratów nie sprawdzała wykonania decyzji dotyczących poprawy złego stanu technicznego budynków, choć ich niewykonanie mogło sprowadzać zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. Nie sprawdzano tego nawet w przypadku decyzji, którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności. NIK uważa, że struktura organizacyjna nadzoru budowlanego uniemożliwia wyegzekwowanie odpowiedniej jakości pracy. Powiatowe inspektoraty mają zbyt dużą niezależność, a ich działania często noszą cechy państwa w państwie. Powoływani są oni przez starostów na wniosek inspektora wojewódzkiego. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego nie może ich nadzorować, a jedynie kontrolować i wydawać zalecenia, ewentualnie informować o odpowiednich standardach. Kontrola NIK pokazała jednak, że powiatowi inspektorzy nie stosują się do tych zaleceń.

- liczba wydanych pozwoleń na budowę

- liczba obiektów oddanych do użytkowania

- liczba zalegalizowanych samowoli budowlanych

- liczba wydanych nakazów rozbiórki

- liczba wykonanych nakazów rozbiórki

- liczba wszczętych postępowań egzekucyjnych

1. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego.

2. Główny Urząd Nadzoru Budowlanego.

1. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego.

2. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego.

1. Wojewoda (wydział właściwy ds. administracji architektoniczno-budowlanej).

2. Starostwa (oddział właściwy ds. administracji architektoniczno-budowlanej).

Zakres działania oraz kompetencje organów nadzoru budowlanego, a w tym również powiatowego inspektora nadzoru budowlanego, regulują przepisy ustawy - Prawo budowlane, które z całą pewnością nie nakładają na ten organ obowiązku utrzymania porządku i czystości w gminie bądź też obowiązku likwidacji nielegalnych składowisk odpadów, nawet jeśli są to odpady budowlane

Zadania organów nadzoru budowlanego nie sprowadzają się tak jak w przypadku kompetencji organów administracji architektoniczno-budowlanej do konkretyzacji przysługującego inwestorowi prawa do zabudowy i kontroli przestrzegania prawa w tym zakresie, a ich działalność odnosi się do zdarzeń zaistniałych na wszystkich etapach bytu obiektu budowlanego. Zatem zgodnie z treścią art. 84a prawa budowlanego działania te obejmują zarówno kontrolę prawidłowości wykonywania robót budowlanych tak w trakcie budowy, jak i w użytkowanym obiekcie budowlanym. Zadania kontrole w zakresie przestrzegania przepisów prawa budowlanego wiążą się w głównej mierze z kontrolą spełniania wymogów bezpieczeństwa tak podczas wykonywania robót budowlanych, jak i później w okresie użytkowania wybudowanego obiektu

Kontrola przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego obejmuje kontrolę zgodności wykonania robót budowlanych z przepisami prawa budowlanego, projektem budowlanym i warunkami określonymi w decyzji o pozwoleniu na budowę - art. 84 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo budowlane. Oznacza to, że organy nadzoru budowlanego w przypadku stwierdzenia, że roboty budowlane wykonane zostały zgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym i warunkami decyzji o pozwoleniu na budowę nie mają prawa ingerować i zobowiązane są do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego -

Prezydent miasta, o jakim mowa w ustawie z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.), działający jako organ administracji architektoniczno-budowlanej nie jest tym samym organem, co prezydent miasta na prawach powiatu, wykonujący funkcję starosty, stosownie do przepisów ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1592 ze zm.), że zatem działający jako reprezentant Skarbu Państwa w sprawach określonych w art. 11 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603), czyli w sprawach gospodarowania nieruchomościami -

Artykuł 66 prawa budowlanego odnosi się do obiektu budowlanego jako całości. W tej sytuacji organ nadzoru budowlanego prowadzący postępowanie na podstawie tego przepisu stosować może jego dyspozycję w stosunku do wszystkich ujawnionych właścicieli części tego budynku. Rzeczą właścicieli jest uregulować wzajemne prawa i obowiązki wynikające z ich praw własności danego obiektu budowlanego oraz w zakresie utrzymania obiektu budowlanego w należytym stanie technicznym, w tym m.in. ustanowienie zarządcy -

Przepis art. 81 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2000 r. nr 106, poz. 1126 ze zm.) nie może stanowić podstawy do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania administracyjnego przez powiatowego inspektora nadzoru budowlanego w zakresie zgodności użytkowania działki z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Sprawa taka nie należy do właściwości powiatowego inspektora nadzoru budowlanego stosownie do zapisu art. 83 ust. 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane -

Od 9 grudnia 2003 r., to jest od wejścia w życie ustawy z 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2003 r. nr 200, poz. 1953), organem właściwym do rozpoznania zgłoszenia rozbudowy zjazdu z drogi publicznej - krajowej jest starosta -

Przekazanie przez starostę postanowieniem podania do powiatowego inspektora nadzoru budowlanego na podstawie art. 65 par. 1 k.p.a. nie jest działaniem starosty jako organu administracji architektoniczno-budowlanej w rozumieniu art. 82 ust. 1 prawa budowlanego, i że przy ustalaniu organu wyższego stopnia nie może mieć zastosowanie ust. 3 ww. przepisu. Artykuł 83 ust. 1 i art. 84 ust. 1 prawa budowlanego nie przesądzają zatem o tym, który organ jest właściwy do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie wydane w trybie art. 65 par. 1 k.p.a. -

Arkadiusz Jaraszek

arkadiusz.jaraszek@infor.pl

Ustawa z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r. nr 156, poz. 1118 ze zm.).

Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (Dz.U. nr 92, poz. 881).