W niektórych przypadkach można przeprowadzać niezapowiedziane kontrole

W znowelizowanej ustawie o swobodzie działalności gospodarczej przewidziano kilka sytuacji, w których nie trzeba przedsiębiorcy informować o kontroli. Wszystkie sześć wyjątków, które pozwalają na kontrole z zaskoczenia, przewidziano w art. 79 ust. 2 wspomnianej ustawy. Zatem nie trzeba zawiadamiać o kontroli, która ma zostać przeprowadzona na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej. Nie jest wymagane informowanie o kontroli, której przeprowadzenie jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia.

Niezapowiedziana może być także kontrola jakości paliw, gdy jest przeprowadzana na postawie ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw. Nie wymaga zawiadomienia kontrola prowadzona w toku postępowania antymonopolowego na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nie ma obowiązku informowania, jeżeli przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego. Niezapowiedziane kontrole są również dozwolone w sytuacji, gdy przedsiębiorca nie ma adresu zamieszkania lub adresu siedziby lub doręczanie pism na podane adresy było bezskuteczne lub utrudnione.

I tak np. bez zapowiadania Inspekcja Handlowa na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów prawa wspólnotowego może skontrolować przede wszystkim artykuły spożywcze. Ich kontrola prowadzona jest na podstawie prawa żywnościowego, które to w całości jest regulowane rozporządzeniami wspólnotowymi 178/2002 oraz 882/2004. Jedną z zasad tego systemu jest prowadzanie kontroli produktów spożywczych na wszystkich etapach produkcji oraz sprzedaży bez uprzedniej zapowiedzi.

Nie wymaga również zawiadomienia m.in. kontrola prowadzona w toku postępowania na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Takie kontrole są przeprowadzane wtedy, gdy prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzi postępowanie antymonopolowe albo o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. W praktyce zatem - kiedy przedsiębiorcy np. zawarli niedozwolone porozumieniu cenowe z innymi przedsiębiorcami, nadużyli pozycji dominującej na rynku, czy naruszyli zbiorowe interesy konsumentów - jeśli będzie prowadzona kontrola, to przepisy nie będą wymagały jej uprzedniego zapowiadania. Celem takiego unormowania jest przede wszystkim zabezpieczenie konsumentów przed niekorzystnymi efektami karteli, ale także ochrona uczciwych przedsiębiorców przed tymi, którzy stosują niedozwolone prawem praktyki.

Krzysztof Tomaszewski

z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095 z późn. zm.).

z 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej (Dz.U. z 2001 r. nr 4, poz. 25 z późn. zm.).