Mniej władzy w ministerstwach

Uchwalenie (na razie przez Sejm) nowelizacji ustawy o Radzie Ministrów zapowiada istotną zmianę w tworzeniu prawa. Nie będzie ono anonimowe, ustawy rządowe będą miały konkretnych autorów. Temu służy między innymi uprawnienie organizacji lobbingowej do wskazania organu odpowiedzialnego za opracowanie projektu wraz z imieniem i nazwiskiem osoby za projekt odpowiedzialnej. Gwarantuje to większą transparentność procesu tworzenia aktów prawnych.

Nowelizacja zmierza też do przezwyciężenia negatywnych skutków obecnego trybu rządowego postępowania legislacyjnego, opartego na koncepcji resortowej. Opracowywanie rządowych projektów ustaw przez jeden podmiot powinno sprzyjać ujednolicaniu stosowanych środków techniki prawodawczej, a tym samym - zapewnieniu legislacyjnej poprawności i spójności projektów ustaw wnoszonych do Sejmu przez Radę Ministrów.

Jedną z przyczyn tworzenia złego prawa jest obowiązujący od wielu lat system, w ramach którego członek rządu obowiązany jest do opracowywania zarówno merytorycznej koncepcji polityki swego resortu, jak również projektu ustawy, mającego stanowić jej realizację. W praktyce, w związku z brakiem w polskiej tradycji prawodawczej obowiązku uprzedniego opracowywania i przedkładania Radzie Ministrów starannie przygotowanego projektu założeń projektu ustawy, dochodzi do połączenia tych dwóch obowiązków w jeden zespół czynności, polegający na opracowywaniu projektu ustawy - nierzadko w postaci wielu wersji, z których kolejna stanowi merytoryczne uzupełnienie lub modyfikację poprzedniej. Będą tego dokonywać właściwe służby ministerialne na podstawie dyspozycji właściwego w tym zakresie ministra lub osoby przez niego upoważnionej.

Tymczasem model racjonalnego prawodawcy, którego normatywne rozwinięcie stanowi rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie Zasad techniki prawodawczej (Dz.U. nr 100, poz. 908), zakłada, że w przypadku podjęcia decyzji o przygotowaniu projektu ustawy należy przed podjęciem czynności jego opracowywania między innymi zapoznać się z dotychczasowym stanem prawnym. Dotyczy to znajomości obowiązujących ustaw, umów i organów międzynarodowych, których Polska jest członkiem, a także prawem Unii Europejskiej, obowiązującym w regulowanej dziedzinie. Ponadto ważne też jest ustalenie przez legislatora skutków dotychczasowych uregulowań prawnych obowiązujących w danej dziedzinie.

Przyjęte przez Radę Ministrów założenia projektu ustawy będą stanowić dokument rządowy określający zarówno potrzebę i cel uchwalenia projektowanej ustawy, jak również propozycje rozstrzygnięć normatywnych, które powinna zawierać, wraz z ich uzasadnieniem. Starannie sporządzone, prawidłowo uzgodnione i poddane rzetelnym konsultacjom społecznym założenia projektu ustawy będą nowoczesnym instrumentem planowania legislacyjnego o charakterze analitycznym. Centrum będzie nie tylko wydawać opinie do aktów resortowych, ale przejmie główną rolę autorską w tworzeniu ustaw.

Opracowanie, uzgodnienie i przedłożenie rządowi przez właściwego członka Rady Ministrów albo szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów projektu założeń projektu ustawy stanowić ma etap postępowania legislacyjnego, którego zadaniem jest przede wszystkim dokonanie przez rząd oceny celowości ewentualnego opracowania projektu ustawy. Należyte wdrożenie proponowanego systemu legislacyjnego powinno zatem sprzyjać przeciwdziałaniu zjawisku inflacji prawa i związanej z nim kazuistyki tworzonych regulacji prawnych.