Minister przeprowadzi weryfikację prokuratorów

- Prokuratorów Prokuratury Generalnej powoływać ma Prokurator Generalny, po zasięgnięciu opinii Rady Prokuratorów. Jednakże opinia ta nie będzie dla niego wiążąca, co w praktyce oznacza, że ma w tej kwestii pełną dowolność. Wyboru dokona spośród prokuratorów dotychczasowej Prokuratury Krajowej, prokuratur apelacyjnych i prokuratur okręgowych.

- Rzeczywiście jeden z przepisów projektowanej noweli mówi, że prokuratorzy, którzy nie zostaną zatrudnieni w Prokuraturze Generalnej, otrzymają skierowanie do prokuratur apelacyjnych. Jednak nie podano precyzyjnie, do jakich prokuratur apelacyjnych. W praktyce może to oznaczać pozostawienie pełnej dowolności decyzyjnej w tym zakresie aktualnemu ministrowi sprawiedliwości. W efekcie prokurator Prokuratury Krajowej nieprzyjęty do pracy w Prokuraturze Generalnej, może zostać skierowany do którejkolwiek z jedenastu prokuratur apelacyjnych, np. prokurator pracujący w Prokuraturze Krajowej i mieszkający w Warszawie może zostać skierowany do Prokuratury Apelacyjnej w Białymstoku.

- W zasadzie przez groźbę podjęcia takich decyzji kadrowych minister sprawiedliwości będzie mógł uzależnić od siebie tych prokuratorów (nieprzyjętych do Prokuratury Generalnej), którym będzie zależało na pozostaniu w dotychczasowym miejscu pracy. Na taką interpretację przepisu wskazuje też fakt, że na styczniowym posiedzeniu podkomisji sejmowej przygotowującej nowelizację podkreślono jego weryfikacyjny charakter. Takie rozumienie przepisu zaaprobował też wysoki przedstawiciel Rady Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym, czyli instytucji mającej za zadanie reprezentowanie prokuratorów i dbałość o ich niezależność. Raz przyjęte rozwiązania prawne, pozwalające na weryfikację prokuratorów, mogą stać się furtką do podjęcia w przyszłości prób weryfikacji prokuratorów z innych szczebli prokuratury. W takich przypadkach w grę będą mogły wchodzić przyczyny inne niż ustawowe, np. polityczne, związane z przedmiotem prowadzonych śledztw.

- Rada Europy w celu uniemożliwienia takich praktyk sformułowała zalecenia dotyczące roli prokuratury w wymiarze sprawiedliwości. Jest tam mowa, że państwa Unii Europejskiej powinny m.in. dokonywać rekrutacji, awansów i przeniesień prokuratorów zgodnie z uczciwymi i bezstronnymi procedurami, stanowiącymi zabezpieczenie przed jakimkolwiek podejściem faworyzującym, a także wykluczającymi wszelkie formy dyskryminacji. Rada Europy zaleca, by uzależniać przebieg kariery, awansów i przeniesień prokuratorów od znanych i obiektywnych kryteriów, przede wszystkim od fachowości i doświadczenia. Postuluje ponadto, by udostępnić prokuratorom satysfakcjonującą procedurę zażaleniową, w tym dostęp do odpowiedniego trybunału, w przypadku naruszenia ich statusu.

W uzasadnieniu do tych zaleceń Rada Europy stwierdziła, że są to podstawowe zabezpieczenia, niezbędne prokuratorom do odpowiedniego pełnienia ich funkcji. Kraje członkowskie Unii powinny się nimi kierować, mając na uwadze eliminację nielegalnych praktyk, a w szczególności nielegalnych praktyk władz politycznych.

- Warto tu podkreślić, iż w toku prac nad tym projektem ustawy ani przedstawiciele Rady Prokuratorów, ani członkowie wspomnianej sejmowej podkomisji w ogóle nie podjęli dyskusji na temat konstytucyjności proponowanych rozwiązań. Jest to tym bardziej niepokojące, bo na konieczność podjęcia takich analiz zwracało uwagę nie tylko Niezależne Stowarzyszenie Prokuratorów Ad Vocem, ale też Biuro Analiz Sejmowych. Przypuszczamy, że przepisy regulujące kwestię naboru do nowo tworzonej Prokuratury Generalnej oraz brak doprecyzowania, do jakich prokuratur apelacyjnych można przenieść prokuratora, który nie został zatrudniony w PG, są niezgodne z Konstytucją RP. Ustawa zasadnicza stanowi przecież, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7). Przepis ten odnosi się też do kwestii zasad zatrudniania (także zwalniania z pracy) funkcjonariuszy państwowych.

- W tym zakresie wymagane jest od ustawodawcy określenie zasad zgodnie z zaleceniami Rady Europy. Dzięki temu nie będzie podstaw sądzić, że minister sprawiedliwości uprawniony do decydowania o miejscu zatrudnienia prokuratorów kieruje się nieuzasadnioną arbitralnością.

Fot. Tomasz Jodłowski

Małgorzata Bednarek, prokurator Prokuratury Apelacyjnej w Katowicach, prezes Niezależnego Stowarzyszenia Prokuratorów Ad Vocem