Jak dokonać przekształcenia w instytucję gospodarki budżetowej

Od początku roku obowiązuje nowa ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej: u.o.f.p.). Wprowadziła ona zmiany także w zakresie form organizacyjno-prawnych jednostek sektora finansów publicznych. Nie przewiduje ona m.in. funkcjonowania jednostek organizacyjnych w formie gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych. Pojawiły się natomiast nowe formy organizacyjne: agencje wykonawcze i instytucje gospodarki budżetowej, działające jako państwowe osoby prawne.

Proces likwidacji gospodarstw pomocniczych państwowych jednostek budżetowych powinien nastąpić najpóźniej do 31 grudnia 2010 r. Taką datę podaje art. 87 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (dalej: ustawa wprowadzająca). Jednak w uzasadnionych sytuacjach dopuszczono przekształcenie ich w instytucje gospodarki budżetowej.

Jak można przeczytać w uzasadnieniu do projektu, zgodnie z założeniami reformy organizacji sektora finansów publicznych, zadania publiczne realizowane dotychczas przez gospodarstwa pomocnicze mogą być - ze względu na skalę i zakres działalności oraz specyfikę tej działalności - wykonywane między innymi w nowej formie organizacyjnej ustanowionej w u.o.f.p., tj. instytucji gospodarki budżetowej, utworzonej przez przekształcenie gospodarstwa pomocniczego.

Spełniona zostanie w tym przypadku w pełnym zakresie przede wszystkim zasada ciągłości realizacji zadań publicznych, wynikająca z założeń przyjętych dla reformy organizacji sektora finansów publicznych. Rozwiązanie to stanowi wyjątek od przewidzianej w ustawie systemowej zasady likwidacji wszystkich gospodarstw pomocniczych państwowych jednostek budżetowych.

W art. 116 ust. 2 ustawy wprowadzającej Rada Ministrów została upoważniona do określenia, w drodze rozporządzenia, sposobu i trybu przekształcenia gospodarstw pomocniczych państwowych jednostek budżetowych w nstytucje gospodarki budżetowej. Do czasu ukazania się właściwego rozporządzenia podstawowym aktem prawnym, jakim można się było posługiwać, było rozporządzenie ministra finansów z 29 czerwca 2006 r. w sprawie gospodarki finansowej jednostek budżetowych, zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych oraz trybu postępowania przy przekształcaniu w inną formę organizacyjno-prawną.

Od 12 sierpnia obowiązują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 23 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu przekształcenia gospodarstw pomocniczych państwowych jednostek budżetowych w instytucje gospodarki budżetowej (dalej: rozporządzenie).

Umożliwia ono utworzenie instytucji gospodarki budżetowej przez przekształcenie gospodarstwa pomocniczego państwowej jednostki budżetowej na wniosek ministra lub Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, po uzyskaniu zgody Rady Ministrów (o której mowa w art. 23 ust. 2 pkt 1 u.o.f.p.).

Po uzyskaniu zgody minister lub szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów wydaje zarządzenie o utworzeniu instytucji gospodarki budżetowej przez przekształcenie gospodarstwa pomocniczego. Wskazuje w nim w szczególności gospodarstwo pomocnicze podlegające przekształceniu oraz zadania publiczne, które zostaną przejęte przez instytucje gospodarki budżetowej. Wydane zarządzenie stanowi podstawę do podejmowania czynności zmierzających do utworzenia instytucji gospodarki budżetowej, która powstaje z dniem wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego.

Istnieje także możliwość utworzenia instytucji gospodarki budżetowej w drodze przekształcenia kilku bądź kilkunastu gospodarstw pomocniczych. Wynika to przede wszystkim z zasady racjonalności działania, niezbędnej przy rozstrzyganiu spraw związanych z tworzeniem nowych instytucji, gdy zakres zadań wykonywanych przez określone gospodarstwa pomocnicze oraz ich specyfika jednoznacznie wskazują na potrzebę takiego działania.

W rozporządzeniu wskazano dzień przekształcenia gospodarstwa pomocniczego w instytucję gospodarki budżetowej. Jest to dzień wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Instytucja gospodarki budżetowej uzyskuje z tą datą osobowość prawną.

W celu umożliwienia dalszego prowadzenia przejętej działalności gospodarstwa pomocniczego uregulowano też kwestie sukcesji praw i obowiązków przekształcanego gospodarstwa pomocniczego. Instytucja gospodarki budżetowej przejmuje przysługujące gospodarstwu pomocniczemu przed jego przekształceniem:

● należności,

● uprawnienia,

● obowiązki,

● środki pieniężne oraz

● rzeczowe składniki majątkowe inne niż nieruchomości.

Jednak minister lub szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów będzie mógł określić składniki niepodlegające przejęciu.

W związku z tym instytucja gospodarki budżetowej wstępuje także do postępowań sądowych, administracyjnych i egzekucyjnych lub innych wynikających z przepisów prawa, związanych z działalnością przekształcanego gospodarstwa pomocniczego.

Gospodarstwom pomocniczym przyznawane były także w drodze decyzji indywidualnych np. zezwolenia i koncesje. Na mocy omawianych przepisów będą one wiążące dla instytucji gospodarki budżetowej utworzonych przez przekształcenie tych gospodarstw. Chyba że odrębne przepisy lub decyzje stanowią inaczej.

Organ wykonujący funkcję organu założycielskiego zarządza przeprowadzenie czynności związanych z przekształceniem gospodarstwa pomocniczego w instytucję gospodarki budżetowej. Organ ten może wyznaczyć osobę odpowiedzialną za przeprowadzenie tych czynności. Wyznaczenie nie będzie stanowić powierzenia funkcji organu założycielskiego, a wyłącznie umocowanie do przeprowadzenia konkretnych czynności związanych z przekształceniem.

Kierownik gospodarstwa pomocniczego ma obowiązek zarządzenia przeprowadzenia inwentaryzacji, zgodnie z przepisami o rachunkowości. Musi to zrobić w terminie trzech dni od dnia zarządzenia przeprowadzenia przez organ wykonujący funkcję organu założycielskiego czynności związanych z przekształceniem.

Chodzi tu o inwentaryzację wszystkich aktywów i pasywów, w tym ustalenie należności i zobowiązań oraz stanu środków obrotowych i majątku trwałego znajdującego się w użytkowaniu.

Przepisy uregulowały także kwestię dotyczące rozliczeń związanych z zakończeniem działalności w formie gospodarstw pomocniczych oraz rozpoczęciem działalności w formie instytucji gospodarki budżetowej, czyli umożliwieniem dalszej realizacji zadań po ich przejęciu.

Przekształcenie gospodarstwa pomocniczego w instytucję gospodarki budżetowej będzie wymagało dokonania czynności dotyczących zamknięcia ksiąg rachunkowych oraz sporządzenia sprawozdań wynikających z przepisów o rachunkowości oraz przepisów wykonawczych do ustawy o finansach publicznych.

Warto więc pamiętać, że księgi rachunkowe zamyka się na dzień poprzedzający dzień postawienia jednostki w stan likwidacji - nie później niż w ciągu trzech miesięcy od dnia zaistnienia tego zdarzenia (zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 6 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości - dalej: ustawa o rachunkowości). Na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych sporządza się sprawozdanie finansowe (art. 45 ustawy o rachunkowości).

Wymagane będzie również zamknięcie rachunków bankowych prowadzonych na rzecz gospodarstwa pomocniczego. Bilans zamknięcia przekształcanego gospodarstwa pomocniczego będzie bilansem otwarcia instytucji gospodarki budżetowej. Podstawą do sporządzenia planu finansowego instytucji gospodarki budżetowej będzie plan finansowy przekształcanego gospodarstwa pomocniczego.

Do wyposażania instytucji gospodarki budżetowej w składniki majątku nieruchomego mają zastosowanie przepisy o gospodarce nieruchomościami, tj. na wyposażenie państwowych osób prawnych przeznacza się nieruchomości z zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, którymi gospodaruje starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej lub minister właściwy do spraw Skarbu Państwa w odniesieniu do określonych nieruchomości wskazanych w ustawie.

Przepisy rozporządzenia stosuje się odpowiednio w przypadku tworzenia instytucji gospodarki budżetowej przez przekształcenie więcej niż jednego gospodarstwa pomocniczego

Do zadań dyrektora instytucji gospodarki budżetowej należy,

● zarządzanie instytucją gospodarki budżetowej,

● reprezentowanie instytucji gospodarki budżetowej na zewnątrz,

● przygotowanie i nadanie regulaminu organizacyjnego instytucji gospodarki budżetowej,

● przygotowanie projektu rocznego planu finansowego,

● przygotowanie rocznego sprawozdania instytucji gospodarki budżetowej, w tym bilansu, rachunku zysków i strat.

Magdalena Sobczak

magdalena.sobczak@infor.pl

Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.).

Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1241 z późn. zm.).

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 23 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu przekształcenia gospodarstw pomocniczych państwowych jednostek budżetowych w instytucje gospodarki budżetowej (Dz.U. nr 139, poz. 938).