Zapisy statutu dotyczą wyłącznie organizacji i zakresu działania jednostki

Określenie w statucie osiedla obowiązków organów gminy oraz jednostek organizacyjnych gminy jest niedopuszczalne. Przyjęcie takiego rozwiązania przesądza o jego nieważności.

Uchwałą nr 0150//XLI/915/10 Rada Miasta Tychy przyjęła statut osiedla ABC stanowiący załącznik do uchwały. W par. 29 statutu postanowiono, że: organy i jednostki organizacyjne miasta występują do rady osiedla o wyrażenie opinii w sprawach projektów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w części dotyczącej osiedla i planowanych zmian przeznaczenia nieruchomości należących do miasta, położonych na terenie osiedla, a przeznaczonych na działalność oświatowo-kulturalną i opiekuńczą. Rada osiedla miała również wyrażać swoje stanowisko odnośnie lokalizacji inwestycji mających wpływ na środowisko lokalne oraz przebiegu tras komunikacyjnych i rozmieszczenia przystanków.

Dodatkowo opinia jednostki pomocniczej była wymagana w sytuacji zmian nazewnictwa ulic, placów i osiedla oraz nadawanie jej herbu i flagi.

Równocześnie jak przewidziano w statucie niewyrażenie opinii w ciągu 21 dni na wskazane powyżej tematy oznacza brak uwag ze strony rady osiedla. Podstawę prawną uchwały stanowił m.in. art. 35 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.).

Wskazany przez radnych art. 35 ustawy o samorządzie gminnym stanowiący podstawę prawną uchwały przewiduje m.in., iż organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Dodatkowo określa on katalog obligatoryjnych elementów statutu takiej jednostki, przy czym w ocenie wojewody katalog ten ma charakter otwarty, na co wskazuje użycie przez ustawodawcę zwrotu "w szczególności". Do elementów obligatoryjnych statutu zaliczono określenie: nazwy i obszaru jednostki pomocniczej, zasad i trybu wyborów organów jednostki pomocniczej, organizacji i zadań organów jednostki pomocniczej, zakresu zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposobu ich realizacji, zakresu i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej.

Zdaniem organu nadzoru nałożenie na organy gminy i jednostki organizacyjne gminy obowiązku występowania do rady osiedla o opinie w określonych sprawach nie mieści się w zakresie pojęcia "organizacja i zakres działania jednostki pomocniczej". Wprawdzie zdaniem wojewody ustawodawca upoważnił radę gminy do określenia dodatkowych elementów ponad te, które określono w art. 35 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym, jednakże mogą one dotyczyć wyłącznie organizacji i zakresu działania jednostki pomocniczej. Zdaniem wojewody tym samym niedopuszczalne jest określenie w statucie jednostki pomocniczej jakichkolwiek kwestii dotyczących obowiązków organów gminy czy jednostek organizacyjnych gminy.

Wojewoda podkreślił, że kwestionuje możliwości uprawnienia rady osiedla do wyrażania opinii w sprawach wymienionych w par. 29 statutu. Natomiast obowiązek uzyskania opinii w tychże sprawach może być nałożony, w odniesieniu do podmiotów wymienionych w par. 29 statutu, jedynie poprzez wprowadzenie stosownych regulacji do statutu gminy oraz statutów poszczególnych jednostek organizacyjnych gminy, a więc aktów regulujących organizację i tryb działania tych jednostek oraz ich organów. Równocześnie w ocenie wojewody art. 7 Konstytucji RP stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Jeżeli zatem organ podejmuje działanie w sprawie, co do której przepis prawa wyraźnie lub pośrednio nie wskazuje jego właściwości, to takie działanie stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady legalizmu.

Opracowała Hanna Wesołowska