Uprawnienia ministra skarbu państwa zostały zawężone

Minister skarbu państwa może wyrazić sprzeciw wobec uchwały podjętej przez zarząd spółki lub wobec innej czynności prawnej dokonanej przez ten zarząd. Uprawnienie ministra nazywane jest prawem złotej akcji lub prawem złotego weta. Po wejściu w życie nowej ustawy formułującej takie uprawnienia ministra SP, podejmowane one będą w stosunku do czynności, które stanowią rzeczywiste zagrożenie dla funkcjonowania spółek z sektorów energii elektrycznej, ropy naftowej oraz paliw gazowych, ciągłości działania oraz integralności infrastruktury krytycznej. Jest to m.in. konsekwencją uwzględnienia zaleceń Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

Do tej pory złote weto przysługiwało ministrowi na podstawie ustawy z 3 czerwca 2005 r. o szczególnych uprawnieniach Skarbu Państwa oraz ich wykonywaniu w spółkach kapitałowych o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego. Ustawa okazała się bublem legislacyjnym i w praktyce nie była stosowana. Minister skarbu państwa w czasie jej obowiązywania nie skorzystał z prawa weta, podobna sytuacja wystąpiła też w innych krajach Unii Europejskiej, w których wprowadzono przepisy o złotej akcji. Zakładały one, że ingerencja państwa będzie możliwa tylko w wyjątkowo uzasadnionych przypadkach, gdy uchwała organu spółki zagraża porządkowi lub bezpieczeństwu publicznemu.

Polskiej ustawie o złotym wecie zarzucono m.in., że objęła zbyt dużą liczbę sektorów, a w dodatku nie wskazywała na związek przyczynowy istniejący między istotnym znaczeniem tych sektorów a porządkiem i bezpieczeństwem publicznym, oraz że wprowadziła kosztowną instytucję obserwatorów powoływanych i opłacanych przez ministra skarbu państwa. W dodatku niektóre stosowane przez nią mechanizmy zostały uznane za nieprecyzyjne i zbyt skomplikowane, na przykład wskazujące na te czynności spółki, o których należało powiadomić ministra skarbu państwa i uzyskać jego zgodę.

Ustawa o złotej akcji z czerwca 2005 r. została również krytycznie oceniona przez Komisję WE, która wszczęła 15 grudnia 2006 r. postępowanie przeciwko Polsce (naruszenie 2006/2432). Komisja wystosowała do polskiego rządu formalne zarzuty i zwróciła w nich uwagę, że ustawy i wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze są niezgodne z art. 56 i 43 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE), które dotyczą swobody przepływu kapitału i swobody przedsiębiorczości.

Zarzuty Komisji dotyczyły m.in.:

● daleko idącej uznaniowości pozostawionej dla ministra skarbu państwa w zakresie wyrażania sprzeciwu wobec czynności prawnej zarządu spółki,

● powoływania obserwatorów,

● zbyt szerokiej listy sektorów gospodarki, dla których stosuje się przepisy ustawy,

● zbyt ogólnego określenia składników mienia, co do dysponowania którymi minister może wnieść sprzeciw.

Następnie Komisja wystosowała tzw. ustaloną opinię i podtrzymała w niej wcześniej wyrażone zarzuty wobec ustawy. Zagroziła także skierowaniem sprawy do rozpatrzenia przez Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, jeżeli polski rząd nie osiągnie porozumienia z Komisją WE co do kształtu ustawy zgodnego z prawem wspólnotowym.

Nowa ustawa uwzględnia zalecenia ETS i w konsekwencji obejmuje tylko spółki kapitałowe, które posiadają mienie składające się na infrastrukturę krytyczną w sektorze energii elektrycznej, ropy naftowej i paliw gazowych. O tym, czy ustawa będzie miała zastosowanie do konkretnej spółki, nie będzie decydowało już umieszczenie jej na liście stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów, które zawiera przepisy wykonawcze do ustawy o złotej akcji, ale posiadanie infrastruktury krytycznej i zawiadomienie spółki przez ministra skarbu państwa o tym, że mienie zostało ujęte na liście sporządzonej przez dyrektora Rządowego Centrum Bezpieczeństwa. Centrum to jest jednostką budżetową, która podlega premierowi. Spółka natomiast zostanie powiadomiona o tym, że jej mienie zostało umieszczone w wykazie składników krytycznej infrastruktury.

Ustawa wprowadza podobne zasady jak Dyrektywa Rady 2008/114/WE w sprawie rozpoznania i wyznaczenia Europejskiej Infrastruktury Krytycznej oraz oceny potrzeb w zakresie poprawy jej ochrony (Dz.Urz. UE L 345/75), zgodnie z którą infrastruktura krytyczna obejmuje aktywa, systemy lub ich części położone na terytorium państw członkowskich Unii, które mają istotne znaczenie dla utrzymania żywotnych funkcji społecznych, bezpieczeństwa i dobrobytu obywateli.

Mienie, o którym tutaj mowa, dotyczy następujących rodzajów infrastruktury:

● służące do wytwarzania albo przesyłania energii elektrycznej (w sektorze energii elektrycznej),

● służące do wydobycia, rafinacji przetwarzania ropy naftowej oraz magazynowania i przesyłania rurociągami ropy i produktów ropopodobnych, a także terminale portowe służące do przeładunku tych produktów oraz ropy naftowej (w sektorze ropy naftowej),

● służące do produkcji, wydobycia, rafinacji, przetwarzania, magazynowania, przesyłania paliw gazowych gazociągami oraz terminale skroplonego gazu ziemnego.

Lista sektorów podlegająca nowej ustawie jest więc znacznie węższa, niż obowiązywała na podstawie ustawy z 3 czerwca 2005 r. o szczególnych uprawnieniach Skarbu Państwa oraz ich wykonywaniu w spółkach kapitałowych o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego.

Najważniejsze zmiany wprowadzone przepisami nowej ustawy:

● dotyczą zastąpienia obserwatorów w spółkach pełnomocnikami do spraw infrastruktury krytycznej,

● pełnomocnik ma być pracownikiem spółki monitorującym jej działalność i odpowiedzialnym za utrzymanie kontaktów z administracją publiczną w zakresie ochrony infrastruktury krytycznej,

● pełnomocnik nie będzie otrzymywał wynagrodzenia z budżetu Skarbu Państwa, tak jak obserwator, ale zapłaci mu spółka,

● zlikwidowane zostaną obowiązki notyfikacyjne spółki wobec Ministerstwa Skarbu Państwa - w ten sposób uniknie się stanu zawieszenia zwykłych czynności o istotnym znaczeniu dla spółki do czasu zajęcia stanowiska przez ministra,

● Rada Ministrów nie będzie już opracowywała listy spółek objętych złotą akcją,

● nowa ustawa obejmuje wszystkie spółki, które posiadają infrastrukturę krytyczną, niezależnie od formy ich własności - takie rozwiązanie zawiera też Dyrektywa Rady 2008/114/WE w sprawie rozpoznania i wyznaczenia Europejskiej Infrastruktury Krytycznej.

Holandia i Niemcy przegrały procesy przed ETS w związku z obowiązującymi w ich krajach przepisami o złotej akcji

malgorzata.piasecka@infor.pl

Ustawa z 3 czerwca 2005 r. o szczególnych uprawnieniach Skarbu Państwa oraz ich wykonywaniu w spółkach kapitałowych o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego (Dz.U. nr 132, poz. 1108 z późn. zm.).

Ustawa z 18 marca 2010 r. o szczególnych uprawnieniach ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa oraz ich wykonywaniu w niektórych spółkach kapitałowych oraz grupach kapitałowych prowadzących działalność w sektorach energii elektrycznej, ropy naftowej oraz paliw gazowych, skierowana do podpisu prezydenta. Wejdzie w życie 1 kwietnia 2010 r.