Nowe możliwości współpracy między organizacjami pożytku publicznego i organami administracji

Nowelizacja ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie miała na celu poprawienie błędów praktyki i lepsze wykorzystanie organizacji pozarządowych do zadań gmin i państwa. Ustawa rozszerza pojęcie tego typu organizacji. Działalność pożytku publicznego jest działalnością społeczną prowadzoną przez organizację pozarządową. Może to być osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, nienależąca do sektora finansów publicznych, niedziałająca w celu osiągania zysków, a także niebędąca organizacją o charakterze przymusowym. Do tej kategorii zaliczają się także spółdzielnie socjalne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jeśli nie działają w celu osiągnięcia zysku, a całość dochodu przeznaczają na realizację celów statutowych. Nie mogą też zysku dzielić między swoich członków czy udziałowców.

Ustawa wprowadza też nowe możliwości współpracy między organizacjami pożytku publicznego i organami administracji publicznej. Taką nową formą jest umowa o wykonywanie inicjatywy lokalnej polegającej na współpracy jednostek samorządu terytorialnego z ich mieszkańcami w celu wspólnego realizowania zadania publicznego.

Dotychczasowy obowiązek organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego uchwalania rocznych programów współpracy z organizacjami pozarządowymi uzupełniono o możliwość uchwalenia fakultatywnie programu wieloletniego. Przyjąć taki program mogą też organy administracji rządowej.

Warto zaznaczyć, że ustawa uporządkowała kwestie prowadzenia działalności gospodarczej przez organizacje pozarządowe. Dla przejrzystości finansowej ustawodawca nałożył na te organizacje obowiązek rachunkowego wyodrębnienia form działalności odpłatnej i nieodpłatnej. Przynajmniej w stopniu umożliwiającym określenie przychodów, kosztów i wyników każdej z tych aktywności. Ponadto zakres działalności odpłatnej i nieodpłatnej powinien być wyraźnie określony w statucie.

Nowością jest też przepis stanowiący, że organizacja pożytku publicznego może uzyskać taki status, jeśli działalność prowadzi przez co najmniej dwa lata.

Usprawniono także dotychczasową procedurę przeprowadzania otwartego konkursu ofert na wykonanie zadania publicznego. Zawieranie w jej efekcie stosownych umów może okazać się dużo prostsze niż do tej pory.

Skróceniu uległ miesięczny termin rozpatrywania wniosku organizacji składanego z własnej inicjatyw. Krótszy jest też obowiązujący obecnie 30-dniowy termin do składania ofert. Po wejściu w życie ustawy będzie to 21 dni.

Wzmocniona została także kontrola ministra pracy nad tymi organizacjami. Organizacja taka ma obowiązek złożenia rocznego sprawozdania z działalności w terminie 15 dni od zatwierdzenia sprawozdania finansowego. Następnie musi umieścić to sprawozdanie na stronie internetowej ministerstwa. Ponadto do 15 grudnia każdego roku minister pracy umieszcza na stronie Biuletynu Informacji Publicznej listę organizacji pożytku publicznego mających status organizacji tego typu, na których rzecz można przekazać 1 proc. podatku. Minister może też przeprowadzić kontrolę takiej organizacji albo zlecić ją wojewodzie. Z przeprowadzonych kontroli sporządza się protokół.

Ustawa uporządkowała kwestie prowadzenia działalności gospodarczej przez organizacje pozarządowe. Dla przejrzystości finansowej ustawodawca nałożył na te organizacje obowiązek rachunkowego wyodrębnienia form działalności odpłatnej i nieodpłatnej, przynajmniej w stopniu umożliwiającym określenie przychodów, kosztów i wyników każdej z tych aktywności. Ponadto zakres działalności odpłatnej i nieodpłatnej powinien być wyraźnie określony w statucie.

Podstawa prawna

Art. 1 ustawy z 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie oraz niektórych innych ustaw. Ustawę teraz rozpatrzy Senat.