Przedsiębiorca może się bronić przed wykonaniem egzekucji nakazu rozbiórki obiektu budowlanego

Może się zdarzyć, że przedsiębiorca, czasem nawet nie będąc faktycznym inwestorem, zostanie adresatem decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego. Jeśli będzie się on następnie uchylał od wykonania nałożonego obowiązku, to właściwy w sprawie organ administracji publicznej - Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego (PINB) - zgodnie z prawem powinien podjąć czynności, których celem będzie doprowadzenie do realizacji obowiązku w drodze postępowania egzekucyjnego. Prowadzone jest ono na podstawie przepisów ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej u.p.e.a.).

Ryzyko wszczęcia w którymś momencie działań przez nadzór budowlany jest tym większe, że nakaz rozbiórki nie podlega przedawnieniu. Niekorzystną okolicznością jest dodatkowo brak upoważnienia do merytorycznego badania przez organ egzekucyjny decyzji będącej podstawą egzekucji (jej zasadności i wymagalności). Bada on tylko z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej (art. 29 par. 1 u.p.e.a.). Ustawa daje jednak podmiotowi zobowiązanemu do dyspozycji środki ochrony prawnej, dzięki którym można egzekucję powstrzymać lub przynajmniej zmniejszyć jej dotkliwość.

W celu przymuszenia strony do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, jakim jest nakaz rozbiórki, PINB dysponuje zamkniętym katalogiem środków egzekucyjnych, zawartym w art. 1a pkt 12 lit. b u.p.e.a. Jednak, ze względu na specyfikę nakazu rozbiórki - jako obowiązku wynikającego z prawa budowlanego - rzeczywisty wybór organu egzekucyjnego ograniczony jest jedynie do dwóch środków: grzywny w celu przymuszenia oraz wykonania zastępczego (zob. np. wyrok WSA w Kielcach z 25 lutego 2009 r., II SA/Ke 6/09, LEX nr 478530).

Okoliczność powyższa jest w pewien sposób korzystna dla przedsiębiorcy, gdyż w zasadzie zna on z góry zakres potencjalnych działań organu. Z drugiej strony, ograniczenie to powoduje szybsze prowadzenie egzekucji. Wpływ na efektywność postępowania ma także fakt, że w sprawach rozbiórki obiektu budowlanego PINB jest zarówno wierzycielem (art. 5 par. 1 pkt 1 u.p.e.a.), jak i organem egzekucyjnym (stosownie do art. 20 par. 1 pkt 4 u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 26 par. 5 pkt 1 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, wystawianego przez PINB z urzędu na mocy art. 26 par. 4 u.p.e.a. Szczególnym środkiem zaskarżenia, przysługującym przeciwko tytułowi wykonawczemu, są zarzuty. Instytucja ta jest silnie sformalizowana, co przejawia się przede wszystkim w tym, że podstawą zarzutu mogą być wyłącznie okoliczności enumeratywnie wyliczone w art. 33 u.p.e.a. Termin na zgłoszenie zarzutów wynosi 7 dni i biegnie od dnia doręczenia tytułu wykonawczego.

Podstawą zarzutu może być m.in.:

● wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku - np. z powodu uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji nakładających obowiązek;

● określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 - opis obowiązku powinien odpowiadać opisowi wynikającemu z decyzji nakazującej rozbiórkę;

● błąd co do osoby zobowiązanego - dotyczy on zarówno sytuacji, w której organ egzekucyjny doręczył tytuł wykonawczy osobie, którą błędnie uznał za zobowiązanego, jak i sytuacji, gdy w tytule wykonawczym wskazano osobę, na której nie ciąży obowiązek;

● niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym - np. nakaz rozbiórki dotyczy obiektu już nieistniejącego. Dla oceny wykonalności obowiązku nie mają znaczenia ewentualne utrudnienia, koszty, a także konieczność zapewnienia bezpieczeństwa dla ludzi i mienia (wyrok NSA z 8 lutego 2006 r., II OSK 509/05, LEX nr 196712);

● niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego - za niedopuszczalne należy uznać stosowanie środków innych niż grzywna w celu przymuszenia i wykonanie zastępcze;

● brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 par. 1 - warunkiem wszczęcia egzekucji nakazu rozbiórki jest uprzednie doręczenie zobowiązanemu tzw. upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Równoznaczne z brakiem doręczenia będzie również przesłanie pisma niespełniającego wymogów z art. 15 par. 1 u.p.e.a.;

● niespełnienie wymogów określonych w art. 27 - chodzi tu o elementy składowe tytułu wykonawczego.

Zarzuty są środkiem zaskarżenia, który przysługują w fazie wszczęcia egzekucji, co oznacza, że nie można podnosić nowych zarzutów na dalszych etapach postępowania (wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 407/10). W sprawie zgłoszonych zarzutów PINB rozstrzyga postanowieniem.

Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego, uregulowana przepisem art. 54 u.p.e.a., jest środkiem przysługującym jedynie na czynności o charakterze faktycznym, podejmowane w celu zrealizowania środka egzekucyjnego. Przy czym nie mogą to być czynności podlegające zaskarżeniu poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie, np. zażalenie (zob. wyrok NSA z 22 września 2010 r., II FSK 568/09). Z tego względu ma ona w omawianym przypadku ograniczone zastosowanie, jednak nie można wykluczyć jej przydatności w określonych sytuacjach, np. kwestionowania wszczęcia przez PINB postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w przedmiocie wykonania kosztorysu inwestorskiego oraz przedmiaru na wykonanie nakazanej rozbiórki.

Co do zasady skargę wnosi się w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, a postanowienie w tej sprawie wydaje organ nadzoru (Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego).

Istotnym środkiem ochrony prawnej przewidzianym w u.p.e.a. jest zażalenie na postanowienie wydawane w toku prowadzenia egzekucji (jeżeli ustawa lub kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi). Wnosi się je do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia (art. 17 par. 1 u.p.e.a.). Zażalenie przysługuje zarówno na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów (wtedy podlega rozpatrzeniu w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi odwoławczemu), jak i na postanowienie o ewentualnym oddaleniu skargi na czynności egzekucyjne.

Za pomocą zażalenia można także kwestionować postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia oraz zastosowaniu wykonania zastępczego. Przy tej okazji trzeba przede wszystkim zwrócić uwagę na fakt, że w każdej konkretnej sytuacji organ egzekucyjny musi dokonać wyboru takiego środka, który prowadzić będzie do bezpośredniego wykonania zobowiązania, będąc zarazem jak najmniej uciążliwym dla zobowiązanego (art. 7 par. 2 u.p.e.a.) - od okoliczności sprawy zależy, czy będzie nim wykonanie zastępcze, czy też grzywna w celu przymuszenia o określonej wysokości (wyrok NSA z 25 sierpnia 2009 r., II OSK 1274/08, LEX nr 549006). Poparcie znajduje też pogląd o pierwszeństwie grzywny przed wykonaniem zastępczym, jak też i stanowisko przeciwne. Przyjęcie przez organ jednej z powyższych interpretacji winno być przekonująco umotywowane i wyjaśnione w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, a brak lub bezzasadność zastosowanej argumentacji może być podstawą zażalenia.

Należy zaznaczyć, że wszystkie omówione wyżej środki prawne mają charakter względnie suspensywny, co oznacza, że ich wniesienie nie wstrzymuje wykonania kwestionowanego aktu bądź czynności. Organ egzekucyjny lub organ odwoławczy może jednak w uzasadnionych przypadkach wstrzymać postępowanie egzekucyjne do czasu merytorycznego rozpatrzenia zarzutów, skargi czy zażalenia. Rozbiórka co do zasady wiąże się z niebezpieczeństwem powstania szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, zatem zasadne jest każdorazowe składanie żądania tej treści.

Warszawa, 15 grudnia 2011 r.

XYZ SA

ul. Firmowa 333

00-021 Warszawa

Powiatowy Inspektor Nadzoru budowlanego dla m.st. Warszawy

ul. Bagatela 14, 00-585 Warszawa

dot. PINB/IIOT/XY/6276/7651/11

Niniejszym, działając w imieniu i na rzecz Spółki XYZ SA, na podstawie art. 33 pkt 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm. - u.p.e.a.) wnoszę o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 1 grudnia 2011 r. nr 77/11, wystawionego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy (PINB), doręczonego spółce 10 grudnia 2011 r.

Egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wcześniej zobowiązanemu przesłano pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego (art. 15 par. 1 u.p.e.a). Należy podnieść, że spółce takiego upomnienia nie doręczono. Zgodnie zaś z art. 33 pkt 7 u.p.e.a, brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 par. 1, jest podstawą u.p.e.a. wniesienia zarzutu przeciwko prowadzeniu egzekucji.

W związku z powyższym, ponieważ nie została spełniona przesłanka umożliwiająca wszczęcie egzekucji, to postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie wystawionego przez PINB tytułu wykonawczego, powinno zostać umorzone.

podpis

Załączniki:

- odpis aktualny z Krajowego Rejestru Sądowego dla spółki XYZ SA

Co do zasady, skargę na czynności egzekucyjne organu wnosi się za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności

@RY1@i02/2011/240/i02.2011.240.215000300.803.jpg@RY2@

Wojciech Grecki, prawnik w Elżanowski Cherka & Wspólnicy Kancelaria Prawna sp.k.

Wojciech Grecki

prawnik w Elżanowski Cherka & Wspólnicy Kancelaria Prawna sp.k.

Ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 1991 r. nr 36, poz. 161 z późn. zm.).