Jak żołnierz może uczestniczyć w organizacji przedstawicielskiej

Organizacje reprezentujące żołnierzy mają przede wszystkim za zadanie utrzymywanie współpracy z dowódcą jednostki wojskowej i reprezentowanie ich spraw na wyższych szczeblach. Biorą również udział w konsultacjach zmian przepisów dotyczących armii. Szczegółowe warunki ich organizacji i funkcjonowania, tryb wyboru i okresy kadencji oraz zadania i uprawnienia organów żołnierzy zawodowych, a także formy działania określa rozporządzenie ministra obrony narodowej z 28 czerwca 2004 r. w sprawie organów przedstawicielskich żołnierzy zawodowych (Dz.U. nr 150, poz. 1585 z późn. zm.).

Ostatnia nowelizacja rozporządzenia z 28 września 2011 r. (Dz.U. nr 209, poz. 1246), która weszła w życie 11 października, umożliwiła powołanie reprezentacji korpusu podoficerów i szeregowych zawodowych na szczeblu poszczególnych rodzajów sił zbrojnych, Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych i Ministerstwa Obrony Narodowej. Rozszerza także uprawnienia najwyższego przedstawicielstwa, czyli Konwentu Dziekanów, w zakresie ochrony praw żołnierzy. Ma to na celu dostosowanie kształtu wojskowych organów do bieżących potrzeb. [Przykład 1]

Poza działającym Konwentem Dziekanów Korpusu Oficerów Zawodowych nowe regulacje wprowadzają Kolegium Mężów Zaufania Korpusu Podoficerów Zawodowych oraz Kolegium Mężów Zaufania Korpusu Szeregowych Zawodowych.

Organy przedstawicielskie żołnierzy tworzą m.in. odpowiednio zebrania oficerów, podoficerów zawodowych czy szeregowych zawodowych. Natomiast reprezentację żołnierzy jednostki wojskowej - mężowie zaufania, którzy będą wybierani przez specjalny organ zebranie żołnierzy.

W jednostkach dla poszczególnych korpusów oficerów, podoficerów i szeregowych zawodowych organizowane są zebrania. Na nich spośród żołnierzy wybierani są mężowie zaufania i ich zastępcy. Ich liczba zależy od wielkości jednostki wojskowej. Jeśli jest w niej do dziesięciu osób albo gdy jest to uzasadnione względami organizacyjnymi, można wybrać jednego wspólnego przedstawiciela dla korpusów oficerów, podoficerów i szeregowych. Decyzję w tej sprawie mundurowi podejmują zwykłą większością głosów podczas zebrania, w którym uczestniczy co najmniej połowa kadry zawodowej tej jednostki. W wyborach takiej osoby mogą też uczestniczyć wojskowi zajmujący stanowiska służbowe w instytucjach cywilnych. Warunkiem jest, aby w takiej instytucji było do dziesięciu stanowisk służbowych przewidzianych dla mundurowych. Wtedy służący tam żołnierze mogą zgłosić się do wybranego przez siebie korpusu i uczestniczyć w zebraniu, a tym samym w wyborze męża zaufania.

Należy też wspomnieć, że wojskowy za jego pisemną zgodą może pełnić służbę na stanowiskach służbowych w Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego. Może też być oddelegowany do Kancelarii Prezydenta, Prezesa Rady Ministrów, Biura Bezpieczeństwa Narodowego, departamentu sądów wojskowych Ministerstwa Sprawiedliwości lub Agencji Wywiadu albo innych instytucji realizujących szczególne zadania na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa. We wszystkich tych organizacjach przewidziano także możliwość wyboru takiego przedstawiciela.

Inny tryb wyboru reprezentanta żołnierzy jest, jeśli w jednostce wojskowej występuje nie więcej niż pięć stanowisk służbowych przewidzianych w danym korpusie. W takim przypadku służące tam osoby mogą indywidualnie zgłosić swój akces do zebrania w innej jednostce wojskowej lub instytucji macierzystego garnizonu i za zgodą tego zebrania uczestniczyć w jego pracach.

Kadencja męża zaufania i jego zastępcy korpusów oficerów, podoficerów i szeregowych zawodowych trwa trzy lata. Odwołanie ich może nastąpić na zebraniu, w którym uczestniczy co najmniej połowa osób uprawnionych. Do tego może dojść, jeśli osoba pełniąca taką funkcję, uchylała się od wykonywania swoich zadań lub sprzeniewierzyła się im albo utraciła autorytet niezbędny do sprawowania tej funkcji. Z uzasadnionym wnioskiem w tej sprawie może się zwrócić każdy żołnierz biorący udział w zebraniu. Mandat męża zaufania i jego zastępcy traci się również w razie upływu kadencji, zwolnienia z zawodowej służby lub wygaśnięcia stosunku służbowego. O wygaśnięciu mandatu przesądza też przeniesienie do innej jednostki wojskowej. [Przykład 2]

Dowódca jednostki wojskowej zwołuje zebranie m.in. w celu wyboru pierwszego przedstawiciela i jego zastępcy bądź jego odwołania. W przypadku wniosku o odwołanie termin zebrania musi być wyznaczony najpóźniej w terminie miesiąca.

Jeśli w trakcie zebrania taki reprezentant zostanie wybrany odpowiednio dziekanem lub mężem zaufania, jego funkcję do końca bieżącej kadencji przejmuje zastępca. Natomiast jeśli ten nie wyrazi zgody na pełnienie tej funkcji, przeprowadza się nowe wybory.

Mężowie zaufania tworzą przedstawicielstwo żołnierzy zawodowych na szczeblu jednostki wojskowej.

W dowództwie Garnizonu Warszawa oraz Komendy Głównej Żandarmerii Wojskowej reprezentanci wybierają spośród siebie jednego przedstawiciela. Ma on dbać o ich sprawy i przedstawiać stanowiska. Ponadto wybrane w ten sposób osoby spośród korpusu oficerów również mogą być reprezentantami na poziomie Ministerstwa Obrony Narodowej. [Przykład 3]

Każde zebranie w jednostce, zgromadzenie, kolegium, konwent czy też prezydium może działać na podstawie rozporządzenia w sprawie organów przedstawicielskich żołnierzy zawodowych i wydanego w tym celu statutu. Ten jest uchwalany np. przez zebranie (lub zgromadzenie) na szczeblu jednostki zwykłą większością głosów, przy zastrzeżeniu, że obecnych jest co najmniej połowa żołnierzy tworzących ten organ założycielski.

Statut musi też określać m.in. zakres działania oraz kompetencje organu, szczegółowy tryb powoływania i odwoływania męża zaufania, dziekana, przewodniczącego Kolegium oraz przewodniczącego konwentu.

Powinien też przewidywać szczegółowy podział kompetencji, obowiązków i uprawnień np. na przedstawiciela i jego zastępcę. Akt ten może też wskazywać, że wojskowi przynależący do tych organizacji będą odprowadzać składki członkowskie. Tego typu organizacja musi też zadbać, aby zebrane fundusze były gromadzone na utworzonym w tym celu subkoncie banku obsługującego daną jednostkę wojskową.

Organy przedstawicielskie, do których należą żołnierze, mają wpływ na kształt i funkcjonowanie jednostki, a nawet całej armii.

Do zadań zebrania na szczeblu jednostki wojskowej należy obrona praw i środowiska wojskowego, a ponadto wybór męża zaufania i jego zastępcy, wyrażanie stanowiska w sprawach bezpośrednio dotyczących mundurowych.

Organ ten ma też prawo do przedstawiania bezpośrednim przełożonym spraw wpływających negatywnie na nastroje żołnierzy, a w przypadkach braku możliwości ich uregulowania na szczeblu danej jednostki wojskowej - organowi wyższego szczebla. Zgłasza też dowódcom uwagi i propozycje dotyczące rozwiązań prawnych regulujących służbę i działalność jednostki. Może również inicjować i organizować pomoc dla kadry zawodowej i jej rodzin, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.

Zebranie jest również uprawnione do rozpatrywania indywidualnych spraw wojskowych zgłoszonych do męża zaufania. Ma też prawo rekomendować przełożonym osoby zasługujące na wyróżnienie lub wyrażenie uznania. Może też zgłaszać wnioski o przyznanie im zapomóg. Dodatkowo do zadań zebrania podoficerów należy również rekomendowanie kandydatów na funkcję pełnomocnika dowódcy do spraw podoficerów.

Z kolei do zadań kolegium należy m.in. zgłaszanie przewodniczącemu konwentu problemów wymagających rozstrzygnięcia lub wyjaśnienia przez samego ministra obrony narodowej. Organ ten powinien też współdziałać z sekretarzem stanu lub podsekretarzem stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej właściwym do spraw społecznych i szefem Sztabu Generalnego WP w rozwiązywaniu problemów żołnierzy. Ponadto jest uprawniony do reprezentowania ich korpusu kadry w sprawach socjalno-bytowych w organach kolegialnych. Podobne zadania mają konwent, mężowie zaufania oraz dziekani.

Wszystkie organizacje przedstawicielskie funkcjonujące w armii zajmują się sprawami żołnierzy zawodowych. Dlatego tylko osoby w czynnej służbie, jeśli są w trudnej sytuacji finansowej, mogą zwrócić się do męża zaufania o interwencję i wsparcie. Dzięki jego pomocy jest możliwe przyznanie zapomogi. To w zakresie obowiązków takiej osoby jest m.in. opiniowanie - na wniosek mundurowego czy dowódcy - propozycji podziału pomiędzy służących w armii środków finansowych przeznaczonych na nagrody lub zapomogi. Ostatecznie jednak organ ten ma w swoich kompetencjach zgłaszanie wniosków dowódcy o przyznanie wsparcia. Trzeba jednak zaznaczyć, że rezerwiści nie są pozbawieni wsparcia ze strony stowarzyszeń zrzeszających byłych mundurowych. Co więcej, w szczególnie uzasadnionych okolicznościach resort obrony narodowej wspiera byłych wojskowych, udzielając im np. pomocy przy przekwalifikowaniu się lub zmianie zawodu. Jednak z pomocy przedstawicieli żołnierzy zawodowych mogą skorzystać tylko osoby służące w czynnej służbie.

Dowódca nie ma podstaw prawnych, aby podwładnemu, który został mężem zaufania, wypłacać z tego tytułu dodatek. Trzeba zaznaczyć, że jest to wyłącznie funkcja społeczna. A przełożony ma tylko umożliwić takiej osobie jej pełnienie. Czynności związane z tą funkcją może ona wykonywać w godzinach służby. Należy zaznaczyć, że na szczeblu jednostki wojskowej wybierani są społeczni przedstawiciele żołnierzy, ale w poszczególnych rodzajach sił zbrojnych są już dla tych osób przewidziane etaty. Płatne stanowiska są też utworzone w biurze konwentu i prezydium, gdzie poza reprezentantami oficerów są również etaty dla przedstawicieli podoficerów i szeregowych.

Dowódca jednostki wojskowej musi współpracować z organami reprezentującymi żołnierzy zawodowych. Szczegółowo określają to przepisy rozporządzenia w sprawie organów przedstawicielskich żołnierzy zawodowych w tym zakresie, a także statut organizacji. Dowódca musi więc co najmniej raz na kwartał wysłuchiwać opinii, wniosków i uwag mężów zaufania. Co więcej, ma też obowiązek zdać im raport o sposobie wykorzystania przedstawionych opinii, wniosków i uwag. Musi również zapewnić przedstawicielom dostęp do informacji o zadaniach i zamierzeniach jednostki w sprawach ważnych dla wojskowych. Ponadto powinien też umożliwić takim reprezentantom udział w rozpatrywaniu spraw dotyczących osób służących w jednostce. Mężowie zaufania mają też prawo uczestniczyć w opracowaniu przez dowódców meldunków o nastrojach i dyscyplinie w jednostce. Przełożony musi też zadbać o nieodpłatne udostępnianie pomieszczeń, sprzętu i materiałów do prowadzenia działalności organu przedstawicielskiego.

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Par. 1 - 20 rozporządzenia ministra obrony narodowej z 28 czerwca 2004 r. w sprawie organów przedstawicielskich żołnierzy zawodowych (Dz.U. nr 150, poz. 1585 z późn. zm.).