Policjant pomoże w interwencji pracownika socjalnego

Jednym z działań, które służą szczególnej ochronie dzieci - ofiar przemocy w rodzinie - jest specjalna procedura zapewnienia im bezpieczeństwa, w sytuacji gdy zagrożone jest ich życie lub zdrowie. Wprowadziła ją nowelizacja ustawy z 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. nr 180, poz. 1493 z późn. zm.). Zgodnie z nią działający wspólnie pracownik socjalny, policjant i przedstawiciel służby zdrowia (lekarz, pielęgniarka lub ratownik medyczny) mogą, bez wcześniejszej decyzji sądu, odebrać dziecko rodzicom, gdy jest stosowana wobec niego przemoc. Obowiązujące od 18 kwietnia rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji reguluje sposób udziału w tej interwencji funkcjonariusza policji. Określa też, jak policjant powinien udokumentować czynności, które były związane z odbieraniem krzywdzonego dziecka.

We wspólnej interwencji bierze udział funkcjonariusz z właściwego ze względu na miejsce jej dokonywania organu policji. Dokonuje tego na wniosek pracownika socjalnego. Zanim policjant przystąpi do dalszych czynności, powinien zażądać okazania legitymacji przez pracownika socjalnego oraz ustalić tożsamość odbieranego dziecka, rodziców, opiekunów prawnych i faktycznych, a także lekarza lub ratownika medycznego, lub pielęgniarki (w zależności od tego, który z tych przedstawicieli służby zdrowia jest na miejscu zdarzenia) i innych uczestników postępowania obecnych na miejscu interwencji. Funkcjonariusz powinien się też zapoznać ze wszystkimi informacjami dotyczącymi sytuacji dziecka, jakimi dysponuje i przekazuje mu pracownik socjalny, a które przemawiają za tym, że niezbędne jest zabranie dziecka. Zadaniem policjanta jest zapewnienie bezpieczeństwa osobistego dziecku, pracownikowi socjalnemu i innym uczestnikom postępowania. W razie potrzeby, gdy na miejsce zdarzenia nie przyjechał jeszcze lekarz, pielęgniarka lub ratownik medyczny (czyli przedstawiciel trzeciej służby biorącej udział w interwencji), funkcjonariusz powinien też udzielić pierwszej pomocy i wezwać pogotowie ratunkowe.

Ponieważ decyzja dotycząca odebrania dziecka musi być podjęta wspólnie przez pracownika socjalnego, policjanta i przedstawiciela służby zdrowia, funkcjonariusz musi przedstawić swoje stanowisko co do zasadności takiego działania. Jeżeli wyrazi swój sprzeciw wobec takiej decyzji, dziecko zostanie w domu. Natomiast w przypadku, gdy służby społeczne uznają, że istnieje konieczność zabrania dziecka, policjant wręcza rodzicom, opiekunom prawnym lub faktycznym dziecka pisemne pouczenie o tym, że mają prawo złożenia do sądu rodzinnego i opiekuńczego zażalenia na odebranie dziecka. Nie musi tego robić, jeżeli pouczenie wręczy już rodzicom pracownik socjalny.

Jeżeli pracownik socjalny, policjant i lekarz podejmą decyzję o zabraniu krzywdzonego dziecka, to w pierwszej kolejności powinni je umieścić u innej niezamieszkującej wspólnie najbliższej osoby z rodziny. Jeżeli takiej osoby nie ma, dziecko trafi do rodziny zastępczej lub placówki opiekuńczo-wychowawczej. Może to być np. zawodowa rodzina zastępcza o charakterze pogotowia opiekuńczego, która ma obowiązek przyjąć każde dziecko doprowadzone przez policję, które nie ukończyło 10 lat.

Przepisy ustawy nie regulują wprost, kto odpowiada za doprowadzenie dziecka do jednego z tych miejsc. Przedstawiciele instytucji odbierających dziecko powinni uzgodnić i wybrać osobę odpowiedzialną za odwiezienie dziecka w bezpieczne miejsce.

Niemniej rozporządzenie wskazuje, że policjant na wniosek pracownika socjalnego ma udzielić mu pomocy w tym zakresie, co oznacza np. przewiezienie dziecka radiowozem.

Przy dokonywaniu tej czynności policjant odpowiada za zapewnienie bezpieczeństwa dziecku oraz ustalenie tożsamości osoby najbliższej, uprawnionego członka rodziny zastępczej lub przedstawiciela placówki opiekuńczo-wychowawczej, w której będzie umieszczone dziecko.

Po dokonaniu odebrania dziecka policjant musi sporządzić notatkę urzędową dokumentującą przebieg podjętych działań.

Musi w niej podać swoje dane i stopień służbowy, określić datę i miejsce przeprowadzenia czynności oraz podać informacje o formie i treści wniosków, które przedstawił mu pracownik socjalny, a które uzasadniały podjęcie decyzji o odebraniu dziecka. W notatce muszą się też znaleźć imię i nazwisko pracownika socjalnego oraz nazwa jednostki organizacyjnej pomocy społecznej, którą reprezentuje, np. ośrodek pomocy społecznej, oraz dane lekarza lub pielęgniarki, lub ratownika medycznego, którzy też uczestniczyli w podjęciu decyzji.

Taki obowiązek dotyczy też podania danych innych uczestników postępowania, którzy byli obecni w trakcie odebrania dziecka.

Notatka ma też zawierać opis wykonywanych czynności, w tym informacje o podjętej decyzji z opisem stanowisk poszczególnych uczestników, wskazanie osób (rodziców lub opiekunów dziecka), którym zostało wręczone pisemne pouczenie o prawie do złożenia zażalenia. Ponieważ rodzice mają prawo skierowania zażalenia za pośrednictwem policjanta, to w sytuacji gdy skorzystali oni z tego uprawnienia, w notatce służbowej funkcjonariusza powinno się też znaleźć tego potwierdzenie. Kopia tej notatki urzędowej jest przekazywana do sądu rodzinnego oraz do jednostki pomocy społecznej.

Wspólna interwencja przedstawicieli trzech służb społecznych jest dokonywana w trakcie wykonywania przez pracownika socjalnego obowiązków służbowych, czyli w godzinach jego pracy. Poza tym czasem, np. w weekendy, wieczory i święta, interwencji dokonuje sam policjant.

Krzywdzone dziecko ma być w pierwszej kolejności umieszczone u innej niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej w rozumieniu art. 115 par. 11 kodeksu karnego. Takimi osobami są wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Muszą jednak spełniać warunek, że nie mieszkają wspólnie z osobami, które stosują przemoc wobec dziecka.

● decyzja o odebraniu dziecka jest podejmowana wspólnie przez pracownika socjalnego, policjanta i lekarza lub ratownika medycznego, lub pielęgniarkę,

● w wyniku stosowania przemocy musi być zagrożone życie lub zdrowie dziecka, przy czym przepisy nie precyzują, jak interpretować tę przesłankę, zostawiając to uznaniu uczestnikom interwencji,

● dziecko jest umieszczane u najbliższej rodziny, a gdy nie jest to możliwe - w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo-wychowawczej,

● policjant lub pracownik socjalny przekazuje rodzicom lub opiekunom pisemne pouczenie o prawie do złożenia zażalenia na decyzję o odebraniu dziecka,

● zażalenie, które może być wniesione za ich pośrednictwem i niezwłocznie przekazane do sądu, jest rozpatrywane przez niego w ciągu 24 godzin,

● pracownik socjalny nie później niż w ciągu 24 godzin informuje o odebraniu dziecka właściwy sąd rodzinny i opiekuńczy,

● sąd w ciągu 24 godzin wydaje orzeczenie o umieszczeniu dziecka w opiece zastępczej lub o jego powrocie do rodziny.

W przypadku gdy sąd stwierdzi bezzasadność, nielegalność lub nieprawidłowości w przebiegu akcji odebrania dziecka rodzicom, zawiadamia on o tym przełożonych policjanta, pracownika socjalnego, lekarza lub pielęgniarki, lub ratownika medycznego, którzy brali udział w tych czynnościach.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Par. 2 - 7 rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z 31 marca 2011 r. w sprawie procedury postępowania przy wykonywaniu czynności odebrania dziecka z rodziny w razie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w związku z przemocą w rodzinie (Dz.U. nr 81, poz. 448).