Picie piwa w sklepie nie naruszyło warunków zezwolenia

Samowolne spożycie alkoholu przez klienta w sklepie, w którym go nabył, nie jest samo przez się przejawem nieprzestrzegania określonych w ustawie warunków sprzedaży napojów alkoholowych przez podmiot posiadający zezwolenie na sprzedaż alkoholu do spożycia poza miejscem sprzedaży.

W sklepie należącym do przedsiębiorcy doszło do spożycia zakupionego tam piwa. Przesłuchana w charakterze świadka sprzedawczyni zeznała, że sprzedała piwo mężczyźnie opisanemu w notatce straży miejskiej, jednakże nie widziała, aby spożywał on piwo w sklepie. Kiedy funkcjonariusze wchodzili do sklepu, mężczyzna ten wychodził na zewnątrz.

Wyrokiem nakazowym sąd rejonowy uznał mężczyznę za winnego popełnienia wykroczenia i wymierzył mu karę w wysokości 100 zł. Następnie prezydent miasta cofnął przedsiębiorcy zezwolenie na sprzedaż alkoholu do spożycia poza miejscem sprzedaży. Zdaniem organu stwierdzenie przez funkcjonariuszy straży miejskiej spożywania piwa w sklepie prowadzonym przez przedsiębiorcę świadczy o naruszeniu przez niego warunków określonych w zezwoleniu. Potwierdzeniem zaś spożywania alkoholu w sklepie przedsiębiorcy jest wspomniany wyrok nakazowy.

W toku postępowania odwoławczego przedsiębiorca składał oświadczenia osób będących świadkami całego zdarzenia, z których wynikało, że nie widzieli oni, aby na terenie sklepu mężczyzna spożywał piwo. Załączono także oświadczenie samego mężczyzny, który przyznał, że w sklepie samodzielnie otworzył butelkę z piwem, po czym schował ją do wewnętrznej kieszeni kurtki i udał się do wyjścia. SKO utrzymało jednak w mocy zaskarżoną decyzję. WSA, oddalając skargę, stwierdził, że prawidłowa była ocena organu w zakresie naruszenia przez przedsiębiorcę warunków sprzedaży alkoholu i w konsekwencji uprawnione było również cofnięcie zezwolenia.

W skardze kasacyjnej podnoszono m.in., że sprzedawczyni nie dała zezwolenia na spożywanie alkoholu w sklepie, gdzie zresztą znajdowała się tablica informująca o takim zakazie.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną. Wskazał, że w sprawie wyłaniają się dwa zagadnienia istotne dla jej wyniku. Po pierwsze, czy podmiot mający zezwolenie na sprzedaż alkoholu do spożycia poza miejscem sprzedaży może skutecznie podnosić okoliczności wyłączające jego odpowiedzialność za naruszenie przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi za samowolne (wbrew woli sprzedawcy) spożycie przez klienta alkoholu w sklepie należącym do podmiotu posiadającego wspomniane zezwolenie.

Po drugie, czy samowolne, wbrew woli sprzedawcy alkoholu, spożycie przez klienta alkoholu w sklepie, w którym go zakupił, stanowi samo przez się przejaw nieprzestrzegania określonych w ustawie warunków sprzedaży napojów alkoholowych przez podmiot mający zezwolenie na sprzedaż alkoholu do spożycia poza miejscem sprzedaży, w rozumieniu przepisów art. 18 ust. 10 pkt 2 i art. 18 ust. 7 pkt 9 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, uzasadniający cofnięcie omawianego zezwolenia.

Odnosząc się do pierwszego z tych zagadnień, NSA wskazał, że ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, określając działania zmierzające do ograniczania spożycia napojów alkoholowych, wprowadziła także system sankcji za jej naruszenie. Można tutaj wymienić sankcje karne, a także sankcje administracyjne. Zdaniem sądu kasacyjnego obiektywna odpowiedzialność podmiotu z tytułu naruszenia przepisów zagrożonych sankcją administracyjną nie może iść tak daleko, jak to uczyniono w niniejszej sprawie, aby niejako z góry wyłączyć możliwość powoływania się potencjalnego adresata takiej sankcji na okoliczności wyłączające jego odpowiedzialność. W nauce prawa utrwalone są tzw. okoliczności egzoneracyjne, stanowiące określone stany faktyczne, które wyłączają, zbliżoną do odpowiedzialności obiektywnej, odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Na gruncie prawa cywilnego takimi okolicznościami są: siła wyższa, powstanie szkody wyłącznie z winy poszkodowanego, powstanie szkody z wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. Do uwolnienia się od odpowiedzialności w powyższych sytuacjach wystarczające jest wykazanie przynajmniej jednej z wyżej wymienionych okoliczności. W ocenie NSA nie powinno być przeszkód o odpowiedniego stosowania okoliczności egzoneracyjnych w odniesieniu do odpowiedzialności obiektywnej podmiotu z tytułu naruszenia ustawowych przepisów zagrożonych sankcją administracyjną. W przeciwnym przypadku mogłoby dochodzić do trudnej do zaakceptowania nadmiernej i nieuzasadnionej ze społecznego punktu widzenia odpowiedzialności podmiotu za zdarzenia, na których zaistnienie nie miał jakiegokolwiek wpływu, nawet przy zachowaniu najwyższej staranności.

Odnośnie do drugiego zagadnienia NSA uznał, że spożycie przez klienta alkoholu w sklepie, w którym go zakupił, nie mieści się w hipotezach przepisów art. 18 ust. 10 pkt 2 i art. 18 ust. 7 pkt 9 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

asystent sędziego NSA

Organy wydające decyzje w przedmiocie cofnięcia przedsiębiorcom zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych wykazują się niejednokrotnie daleko idącym automatyzmem w uznawaniu określonych zdarzeń za naruszenie zasad przewidzianych w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zapominają przy tym często o obowiązku przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, zgodnego ze standardami wynikającymi z kodeksu postępowania administracyjnego. Właśnie tego rodzaju uchybienia są najczęstszą przyczyną uchylania decyzji cofających zezwolenia na detaliczny handel napojami alkoholowymi. Jak stwierdził NSA, nieprzestrzeganie ustawowych warunków prowadzenia tego rodzaju działalności jako przesłanka cofnięcia wydanego w tym zakresie zezwolenia wymaga w każdym przypadku wykazania przez organ naruszenia określonego warunku sprzedaży alkoholu przez przedsiębiorcę mającego stosowne zezwolenie wraz ze wskazaniem przepisu ustawy, do którego odnosi się ten warunek. W przeciwnym razie okoliczność ta może być skutecznie podnoszona przez adresata takiej decyzji w postępowaniu przed sądem administracyjnym.