Albo ławnik w sądzie, albo radny w samorządzie

Zgodnie z art. 159 par. 1 pkt 9 ustawy z 27 lipca 2001 r. prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 98, poz. 1070 z późn. zm.) ławnikami nie mogą być radni gminy, powiatu i województwa. Jeżeli jednak radny pełnił funkcję ławnika równocześnie ze sprawowaniem mandatu do dnia wejścia w życie tego przepisu i został wybrany na ławnika przez radę miasta poprzedniej kadencji, to nie naruszał prawa.

Radna, zanim uzyskała mandat, pełniła funkcję ławnika sądowego. Zrezygnowała z tego dopiero pół roku po złożeniu ślubowania na radną. W związku z tym rada miasta podjęła uchwałę, w której stwierdziła wygaśnięcie jej mandatu.

W uzasadnieniu rada powołała się na art. 190 ust. 1 pkt 2a ustawy z 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 176, poz. 1190 z późn. zm.) stanowiący, że wygaśnięcie mandatu następuje wskutek naruszenia zakazu łączenia mandatu radnego z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności. Wskazano również na art. 159 par. 1 pkt 9 ustawy z 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, zgodnie z którym ławnikiem nie może być radny powiatu, gminy i województwa.

Organ stwierdził, że radny przed dniem wyboru wykonywał funkcję lub prowadził zakazaną przez ustawę działalność, obowiązany jest do zrzeczenia się jej w ciągu 3 miesięcy od złożenia ślubowania.

Radna wniosła skargę na uchwałę do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Przekonywała, że zakaz określony w ordynacji wyborczej nie dotyczy ławnika. Działalność, która nie może być łączona z mandatem radnego, jest bowiem określona w art. 25b ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.). Wśród tych funkcji nie wymieniono ławnika. .

Radna zwróciła też uwagę na dwukrotną zmianę przepisów ustawy o ustroju sądów powszechnych. Najpierw dodano do niej przepis mówiący, że ławnikami nie mogą być radni gminy, której rada dokonuje ich wyboru. Przepis ten obowiązywał do 14 czerwca 2011 r. Ustawą z 15 kwietnia 2011 r. dokonano następnej zmiany. Postanowiono wtedy, że ławnikami nie mogą być w ogóle radni gminy, powiatu i województwa. Jednak zdaniem radnej nie dotyczyło to już jej sytuacji, ponieważ została wybrana przed dniem wejścia w życie ustawy. Ponadto argumentowała, iż funkcję ławnika pełniła trzy lata wcześniej, niż uzyskała mandat radnego. Wyboru na ławnika dokonała więc rada wcześniejszej kadencji. A zatem w takiej sytuacji mogła być ławnikiem sądowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność uchwały. Rada miasta zastosowała bowiem przepis art. 159 par. 1 pkt 9 ustawy o ustroju sądów powszechnych w brzmieniu nieobowiązującym na dzień wydania uchwały. Nie mógł on zatem znaleźć zastosowania do stanów faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie tego przepisu.

W ocenie sądu rada miasta pominęła okoliczność, że wyboru na ławnika dokonała rada poprzedniej kadencji. Zastosowanie do tego stanu faktycznego znajdował przepis ustawy ustrojowej, który stanowił, że ławnikami nie mogą być radni gminy, której rada dokonuje ich wyboru. Nie zabraniał on zatem radnemu bycia ławnikiem, pod warunkiem że został on wybrany przez inną radę niż ta, w której piastował mandat radnego. Skarżąca zaprzestała natomiast pełnienia funkcji ławnika przed dniem wejścia w życie ustawy wprowadzającej przepis zakazujący bezwarunkowo łączenia tych funkcji. W stosunku do skarżącej miały więc zastosowanie przepisy wcześniejsze. Regulacja, która bezwzględnie zakazała łączenia funkcji ławnika i radnego w każdej sytuacji, weszła dopiero w życie 14 czerwca 2011 r., gdy radna nie była już ławnikiem.

Oprac. Ewa Maria Radlińska

z 8 maja 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 422/12.

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/118/i02.2012.118.08800080a.802.jpg@RY2@

Grzegorz Lang, radca prawny

Nowelizacja ustawy o ustroju sądów powszechnych z ubiegłego roku przesądziła, że ławnikiem nie może być żaden radny. Wcześniejsze brzmienie przepisu par. 159 pkt 9 wprost zakazywało radnym pełnienia funkcji ławnika tyko w swojej gminie.

Wyrok WSA w Białymstoku jednoznacznie rozstrzyga konkretną sprawę. Jego przedmiot nasuwa jednak bardziej uniwersalne myśli. Z jednej strony ławnicy przy rozstrzyganiu spraw mają równe prawa z sędziami. Z drugiej jednak strony trudno odmówić racji tym, którzy podkreślają ich mandat społeczny. Ławnik musi mieć realny związek ze społecznością, bo warunkiem jego wyboru jest co najmniej roczne zamieszkiwanie w gminie. W pewnym sensie podobna jest rola radnego. Z jednej strony jest on członkiem kolegialnego organu władzy (tak jak ławnik składu orzekającego), ale sprawuje swój urząd z wyboru społeczności lokalnej i ciąży na nim ustawowy obowiązek utrzymywania więzi z mieszkańcami.

Przed nowelizacją ustawy o ustroju sądów powszechnych zakaz łączenia funkcji wywodzono także z - nadal obowiązującego - przepisu, że ławnikami nie mogą być "osoby wchodzące w skład organów, od których orzeczenia można żądać skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego". I na tym tle rodzi się pytanie, czy ustawodawca nie powinien podjąć się wysiłku, by doprecyzować także ten przepis? Obecne struktury samorządu obfitują bowiem w rozmaite ciała kolegialne ("wchodzące w skład") i organy jednoosobowe, których decyzje (w potocznym tego słowa znaczeniu) mogą być przedmiotem skarg i pozwów.