Minister unieważni projekt scalania gruntów

Organ wyższego stopnia w rozumieniu art. 157 par. 1 kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 1960 r. nr 30, poz. 168 z późn. zm., dalej k.p.a.), właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt scalenia gruntów wydanej przez organ wymieniony w art. 17 k.p.a., ustala się na podstawie art. 157 par. 1 i art. 17 k.p.a. w związku z art. 20 k.p.a.

Postępowanie scaleniowe, przeprowadzane w celu tworzenia korzystniejszych warunków gospodarowania w rolnictwie i leśnictwie wykonuje starosta.

Do 1 sierpnia 2009 r. organem wyższego stopnia w sprawach scalania i wymiany gruntów był wojewoda. Po nowelizacji ustawy z 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 178, poz. 1749 z późn. zm.) został on jednak wykreślony. Wobec tego ustalono, że odwołanie od rozstrzygnięcia starosty wnosi się do samorządowego kolegium odwoławczego. Tu powstał problem, jaki organ jest właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzających projekt scalenia gruntów wydanych przed 1 sierpnia 2009 r., czyli przez wojewodę. Nie można bowiem prowadzić postępowań według różnych reżimów prawnych: w stosunku do decyzji wydanych przed tą datą przez wojewodę, przyjmując, że organem właściwym będzie minister rolnictwa i rozwoju wsi, a w stosunku do decyzji wydanych po tej dacie, uznając właściwość samorządowego kolegium odwoławczego. Właściwe bowiem do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez samorządowe kolegium odwoławcze jest właśnie to kolegium.

Z tego powodu prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wystąpił o podjęcie przez tenże sąd uchwały w składzie siedmiu sędziów, wyjaśniającej, czy ustalenie organu wyższego stopnia właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt scalenia gruntów powinno nastąpić wyłącznie w oparciu o zasady określone w przepisach k.p.a. czy też z uwzględnieniem odpowiednich, aktualnie obowiązujących przepisów prawa materialnego regulujących właściwość rzeczową organów administracji w tego rodzaju sprawach.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż tak długo jak istnieje organ, który stwierdzał nieważność decyzji w dacie jej wydania, pozostaje on właściwy nadal. Wobec tego, że organem wyższego stopnia w stosunku do wojewody jest minister rolnictwa i rozwoju wsi, to właśnie on jest właściwy w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez wojewodę w przedmiocie zatwierdzenia projektów scalenia.

Minister lub samorządowe kolegium odwoławcze zawsze pozostaną właściwi do stwierdzenia nieważności wydanych przez siebie decyzji.

Kolegia natomiast są organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Są one zatem organem odwoławczym, gdy decyzję w pierwszej instancji wydał organ jednostki samorządu terytorialnego oraz organ nadzoru.

Reguła mówiąca, że właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania, w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma zastosowanie wówczas, gdy przepisy k.p.a. są niewystarczające dla ustalenia organu właściwego z uwagi na zmianę we właściwości organów. Przy czym nie chodzi o każdą zmianę właściwości organów, lecz o zmianę związaną z przemianami strukturalnymi, za którymi idzie likwidacja jednych organów i tworzenie innych. Dopóki organ, który wydał decyzję kontrolowaną w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności, jest wymieniony w art. 157 par. 1 i art. 17 k.p.a. - to zdaniem NSA do tego czasu organ właściwy do stwierdzenia jej nieważności musi być określany wyłącznie na podstawie wskazanych regulacji.

Opracowała Ewa Maria Radlińska

z 17 kwietnia 2012 r., II OPS 1/12.

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/109/i02.2012.109.08800080a.803.jpg@RY2@

prof. Marek Chmaj, Chmaj i Wspólnicy Kancelaria Radcowska

Uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2012 r. (IIOSP 1/12) zasługuje na szczególną uwagę. Sędziowie byli bowiem prawie jednomyślni. NSA uznał, że dla ustalenia organu właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt scalenia gruntów wydanej przez organ wymieniony w art. 17 k.p.a. stosować należy art. 157 par. 1 i art. 17 k.p.a. w związku z art. 20 k.p.a. Wydaje się, że taka wykładnia przepisów jest jedyną, która może zapobiec sprawowaniu przez organy samorządu terytorialnego kontroli nad rozstrzygnięciami podjętymi przez organy administracji rządowej w sprawach dotyczących scalenia gruntów. Stanowisko NSA ma mocne oparcie w obowiązujących przepisach. Literalne brzmienie art. 157 par. 1 k.p.a pozwala na jasną konkluzję, że do stwierdzenia nieważności właściwy jest organ wyższego stopnia w stosunku do organu, który tę decyzję wydał (ustalony na podstawie art. 17 k.p.a.), natomiast w przypadku gdy decyzję wydał właściwy minister lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Wyprowadzenie takiego wniosku jest możliwe dzięki zastosowaniu powszechnie przyjętych reguł wykładni, bez potrzeby odwoływania się do argumentów dotyczących relacji między postępowaniem zwykłym a postępowaniem nadzorczym. Należy w końcu zauważyć, że NSA nie wykluczył sięgania do przepisów prawa materialnego, w przypadku, gdy w oparciu o art. 157 par. 1 i art. 17 k.p.a. nie da się ustalić organu właściwego. Wydaje się, że czyniąc to zastrzeżenie, NSA ubiegł ewentualne pytania, które z pewnością pojawiłyby się w tym przedmiocie w przyszłości.