Jakie wymogi trzeba spełnić, aby uzyskać prawo do wcześniejszych świadczeń

Od października 1978 roku czytelniczka pracuje na cały etat w szpitalu klinicznym na stanowisku starszego technika fizjoterapii, wykonując pracę w warunkach narażających na działanie promieniowania jonizującego. W tym czasie łącznie przez sześć lat korzystała z urlopu wychowawczego na dwójkę dzieci. Niedługo kończy 55 lat. Czy będzie mogła nabyć prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach?

Nie. W związku z długim okresem urlopu wychowawczego czytelniczka nie udowodniła do końca 1998 roku wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach.

Przepisy przewidują możliwość wcześniejszego przejścia na emeryturę przez osoby, które odpowiednio długo (na ogół przez 15 lat) stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywały zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Chodzi tu o prace wymienione w wykazie A lub B stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W dziale XIV pkt 4 wykazu A umieszczono prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300 000 MHz w strefie zagrożenia. Wykonywanie prac wymienionych w wykazie A przez co najmniej 15 lat stale i w pełnym wymiarze czasu pracy uprawnia do przejścia na wcześniejszą emeryturę po ukończeniu 55 lat (kobieta) lub 60 lat (mężczyzna) oraz udowodnieniu stażu składkowego i nieskładkowego wynoszącego co najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny.

Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. (do takiej grupy wiekowej zalicza się czytelniczka) mogą nabyć prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach jeśli: do 31 grudnia 2008 r. spełniły wszystkie warunki wymagane do uzyskania tego świadczenia lub do 31 grudnia 1998 r. udowodniły wymagany okres składkowy i nieskładkowy (w tym odpowiedni okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze) oraz rozwiązały stosunek pracy. W każdym z tych przypadków warunkiem uzyskania wcześniejszej emerytury jest nieprzystąpienie do otwartego funduszu emerytalnego lub przekazanie środków zgromadzonych w OFE, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa.

Czytelniczka do końca 2008 roku nie osiągnęła wymaganego od kobiet wieku emerytalnego (55 lat), w związku z czym nie może skorzystać z pierwszej możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę. Rozstrzygając, czy może skorzystać z drugiego wariantu, trzeba podkreślić, że ustalając wymagany co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach ZUS nie uwzględnia okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Nie są również zaliczane okresy urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego oraz służby wojskowej. Oznacza to, że czytelniczka, po wyłączeniu sześcioletniego okresu urlopu wychowawczego, na 1 stycznia 1999 r. nie miała wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Pomimo ukończenia 55 lat nie będzie więc mogła uzyskać wcześniejszej emerytury.

W związku z ukończonym wiekiem, posiadanym stażem ubezpieczeniowym i okresem pracy w szczególnych warunkach czytelniczka mogłaby natomiast uzyskać prawo do emerytury pomostowej. Musiałaby jednak choć na jeden dzień zatrudnić się przy jednej z prac wymienionych w załączniku nr 1 lub 2 do ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Jednym z warunków uzyskania tego świadczenia jest bowiem wykonywanie takiej pracy po 31 grudnia 2008 r.

Marek Opolski

marek.opolski@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 32, art. 46 i art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 4 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656 z późn. zm.).

Par. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz załącznik do tego rozporządzenia (Dz.U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.).