Czy czasowe pełnienie obowiązków w administracji rządowej to już rzadkość

Od 2009 r. system otwartego i konkurencyjnego obsadzania wyższych stanowisk w służbie cywilnej jest rzeczywiście realizowany.

Obecnie obowiązująca ustawa o służbie cywilnej z 21 listopada 2008 r. (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.; dalej: ustawa) ustanawia ogólną zasadę otwartego i konkurencyjnego naboru na wyższe stanowiska w służbie cywilnej (stanowiska wymienione w art. 52 ustawy, czyli w praktyce m.in. stanowiska dyrektorskie w ministerstwach, urzędach centralnych i wojewódzkich). Obsadzenie stanowiska dyrektora generalnego możliwe jest tylko w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru. W odniesieniu do pozostałych stanowisk przepisy dopuszczają nieliczne wyjątki od tej zasady. W przypadku dyrektorów i innych kierujących komórkami organizacyjnymi możliwe jest także oddelegowanie na mocy innych przepisów - dotyczy to np. prokuratorów, policjantów, żołnierzy. Tylko w przypadku zastępcy dyrektora lub kierownika komórki organizacyjnej dopuszczono przeniesienie z innego stanowiska, uzależniając je jednak od spełnienia wielu warunków - musi on spełniać wszystkie wymagania na danym stanowisku pracy i otrzymać pozytywną ostatnią ocenę okresową (w ciągu dwóch lat poprzedzających przeniesienie) na jednym z dwóch najwyższych poziomów.

W art. 54 ust. 6 ustawa jasno zakazuje obsadzania wyższych stanowisk w służbie cywilnej w drodze pełnienia obowiązków. Co więcej, zgodnie z art. 196 ustawy, osoby, które zajęły wysokie stanowiska państwowe w trybie powierzenia pełnienia obowiązków, mogły zajmować te stanowiska tylko przez maksymalnie rok od dnia wejścia w życie ustawy, czyli do marca 2010 r. Można zatem stwierdzić, że obowiązująca ustawa wykluczyła możliwość obsadzania wyższych stanowisk w służbie cywilnej w drodze powierzenia pełnienia obowiązków.

Nie zawsze tak było - ustawa z 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 49, poz. 483 z późn. zm.) dopuszczała możliwość obsadzenia wyższych stanowisk w drodze powierzenia pełnienia obowiązków. Jednak przepisy, które miały za zadanie zwiększyć elastyczność zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej i zagwarantować ciągłość wykonywania zadań w czasie potrzebnym na przeprowadzenie konkursu, doprowadziły do patologii. W kontrolowanych przez NIK urzędach w 2002 r. w drodze konkursu obsadzono 33 stanowiska dyrektorskie. W tym samym czasie w drodze powierzenia pełnienia obowiązków obsadzono 270 stanowisk dyrektorskich! W 2003 r. p.o. dyrektorzy stanowili powyżej połowy wszystkich stanowisk dyrektorskich, które powinny zostać obsadzone w drodze konkursu. Jeszcze gorsza sytuacja miała miejsce w stosunku do stanowisk zastępców dyrektorów - w 2003 r. w trybie powierzenia pełnienia obowiązków było obsadzonych prawie 80 proc. stanowisk zastępców dyrektorów, które powinny być obsadzone w drodze konkursu - alarmowała Najwyższa Izba Kontroli. Wyniki kontroli przeprowadzonej przez NIK wykazały, że mimo upływu pięciu lat obowiązywania ustawy o służbie cywilnej z 1998 r. nie udało się zapewnić bezstronnego, apolitycznego i kompetentnego wykonywania zadań państwa przez powołany do tego celu korpus służby cywilnej. Negatywne wyniki ówczesnej kontroli NIK dotyczyły przede wszystkim obsadzania wyższych stanowisk w służbie cywilnej.

Również system służby cywilnej obowiązujący w latach 2006 - 2008 nie wyeliminował w pełni problemów związanych z obsadzaniem stanowisk dyrektorskich. Co prawda zniesiono możliwość obsadzania stanowisk w formie pełnienia obowiązków, ale wielu krytyków zarzucało dopuszczenie do zbytniej dowolności w doborze osób mających zajmować wysokie stanowiska państwowe, co ograniczało konkurencyjność naboru. Wprawdzie państwowy zasób kadrowy, zgodnie z ówczesnym prawodawstwem, tworzyły zasadniczo osoby, które zdały z wynikiem pozytywnym specjalny egzamin lub były urzędnikami służby cywilnej, co też poprzedzone zostało postępowaniem sprawdzającym, to jednak w ramach zasobu znalazły się również osoby pełniące obowiązki na dotychczasowych wyższych stanowiskach.

Prezes NIK w piśmie dotyczącym projektu informacji o wynikach kontroli "Funkcjonowanie służby cywilnej w ramach obowiązujących regulacji prawnych", przeprowadzonej w 2011 r. i obejmującej okres od wejścia w życie obecnie obowiązującej ustawy, tj. od 2009 r., zauważył, że funkcjonowanie służby cywilnej na podstawie obecnie obowiązujących przepisów w porównaniu z funkcjonowaniem w oparciu o ustawę z 1998 r. uległo zdecydowanej poprawie oraz że udało się wdrożyć przejrzyste zasady naboru na wolne stanowiska pracy w służbie cywilnej oraz obsadzania wyższych stanowisk w służbie cywilnej.

@RY1@i02/2012/062/i02.2012.062.088000300.802.jpg@RY2@

Wojciech Zieliński, zastępca dyrektora departamentu służby cywilnej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

Wojciech Zieliński

zastępca dyrektora departamentu służby cywilnej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów