Czy regulacje dotyczące SKOK zdały egzamin?

Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe od roku poddane są nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego. Czy to rozwiązanie się sprawdza?

Paweł Pelc

Zdecydowanie tak, pozwala zwiększyć poziom zaufania do tych instytucji oraz bezpieczeństwo zgromadzonych w nich środków. KNF jako organ nadzoru może bowiem stosować sankcje administracyjne w przypadku nieprawidłowości, podczas gdy rozstrzygnięcia Kasy Krajowej SKOK mogły być kwestionowane przed sądami powszechnymi, które mogły je zawieszać, co przyczyniało się do osłabienia skuteczności nadzoru. Jednak uważam, że błędem jest powierzenie w urzędzie KNF nadzoru nad kasami komórce organizacyjnej nadzorującej banki spółdzielcze. Kasy nie są bankami i doświadczenia w nadzorze nad bankami raczej utrudniają nadzór nad nimi, bo prowadzą do przenoszenia doświadczeń z bankami spółdzielczymi na nadzór nad kasami, a doświadczeń z bankami zrzeszającymi na nadzór nad Kasą Krajową, mimo odmiennych uregulowań i zasad funkcjonowania tych instytucji oraz charakteru relacji między tymi podmiotami.

Henryk Cioch

Mam wątpliwości. Prezydent Lech Kaczyński optował za inną koncepcją. Chciał mianowicie, ażeby Komisja Nadzoru Finansowego sprawowała jedynie nadzór nad Kasą Krajową. Z kolei Kasa Krajowa miała sprawować nadzór i kontrolę nad działalnością kas. Obecne rozwiązanie w sposób naturalny będzie prowadzić do kolizji, ponieważ nadzorem KNF objęte są nie tylko kasy, ale także Kasa Krajowa. Kasa Krajowa jest instytucją ustawową, a ustawa daje możliwość wprowadzenia do Kasy Krajowej nawet zarządu komisarycznego, co oznaczałoby likwidację całego systemu SKOK. Ponadto objęcie nadzorem KNF zarówno spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, jak i Kasy Krajowej oznacza objęcie nadzorem państwowym istotnej części systemu polskiej spółdzielczości. Spółdzielczość zawsze broniła się jako ruch autonomiczny przed ingerencją państwa. Dlatego nie aprobuję przyjętego rozwiązania.

Jak należy ocenić działania KNF po objęciu kas nadzorem?

Paweł Pelc

Co do zasady, KNF stosunkowo sprawnie wszedł w rolę nadzorcy kas. Brak znajomości specyfiki kas doprowadził jednak do przynajmniej kilku kontrowersyjnych interpretacji KNF. Jedna z nich dotyczyła przepisów o więzi członkowskiej, gdy KNF uznał, że więź zawodowa może dotyczyć maksymalnie 9 zakładów pracy, mimo że przepisy ustawy zawierały jedynie przykładowy opis tej więzi, a sądy nie kwestionowały wcześniej zapisów statutowych, w których więź dotyczyła także większej liczby zakładów pracy. Wymusiło to na części kas oparcie więzi członkowskiej na przynależności do stowarzyszenia wyłącznie po to, by uzyskać zatwierdzenie statutu kasy przez KNF. Innym problemem jest dokonana przez KNF interpretacja, że do pożyczek udzielanych przez kasy odpowiednio stosuje się przepisy o kredycie, mimo że ustawa o SKOK nakazuje te przepisy stosować wyłącznie do kredytów udzielanych przez kasy, a kwestię pożyczek uregulować w statucie kasy. Taka interpretacja może utrudnić kasom walkę z wykluczeniem finansowym ich członków, choć niewątpliwie może być uznana za zwiększającą bezpieczeństwo kas.

Henryk Cioch

Komisja Nadzoru Finansowego funkcjonuje już kilka lat, ma olbrzymie doświadczenie, dysponuje odpowiednimi instrumentami i wywiązuje się z ustawowych zadań. Nie mniej jednak sektor spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych charakteryzuje się pewną specyfiką, ponieważ ma dualistyczną naturę. Z jednej strony kasy są to instytucje finansowe działające na zasadach zbliżonych do banków komercyjnych, a z drugiej są to instytucje, gdzie równie istotny jest element korporacyjny wynikający ze spółdzielczego członkostwa. Dlatego nie dziwię się, że już doszło do kolizji interpretacyjnej w zakresie więzi członkowskiej. Tych kolizji będzie znacznie więcej. Poza tym wydaje się, iż KNF stosuje rozwiązania wypracowane wobec banków spółdzielczych. Pomimo licznych podobieństw kasy różnią się zasadniczo od banków spółdzielczych. One po prostu nie były i nie są, i mam nadzieję, nigdy nie będą bankami. Ich misja jest zupełnie inna.

Ustawa o SKOK po stosunkowo krótkim okresie obowiązywania została poddana bardzo daleko idącym zmianom. Jak należy je ocenić?

Paweł Pelc

Zmiany te w dużym stopniu wystawiają świadectwo jakości ustawy z 2009 r., która wciąż oczekuje na zbadanie przez Trybunał Konstytucyjny. Niestety, jakość części nowych regulacji, na przykład w zakresie płynności kas, przejmowania ich przez banki czy uprawnień KNF na wypadek przejęcia kasy budzi głębokie zastrzeżenia, co doprowadziło nawet do zaskarżenia niektórych nowych rozwiązań przez prezydenta RP w trybie kontroli następczej, a także przez grupę posłów. Pozytywne jest z kolei, że nowa regulacja wprowadza gwarancje depozytów w kasach przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny, zrównując sytuację klientów kas w zakresie ochrony ich depozytów z klientami banków. Także uprawnienia kas w zakresie dochodzenia roszczeń od niesolidnych dłużników zostały uregulowane na wzór banków, co także służy bezpieczeństwu środków zgromadzonych w kasach.

Henryk Cioch

Brałem udział w pracach legislacyjnych nad nową ustawą o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych w charakterze eksperta. Nie mogłem uczestniczyć w pracach legislacyjnych nad jej drugą nowelizacją z uwagi na wykonywanie mandatu Senatora RP. Oczywiście wypowiadałem się krytycznie na jej temat. Ustawa ta została zaskarżona do Trybunału Konstytucyjnego nie tylko przez grupę posłów i senatorów PiS, ale także przez prezydenta RP Bronisława Komorowskiego w trybie kontroli następczej. Zobaczymy, jakie stanowisko zajmie Trybunał Konstytucyjny. Oczywiście objęcie depozytów członków kas gwarancjami przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny jest rozwiązaniem pozytywnym i pożądanym. Niemniej jednak nowa ustawa o SKOK zawiera - moim zdaniem - wiele regulacji budzących kontrowersje i wątpliwości co do ich zgodności z konstytucją RP.

@RY1@i02/2013/202/i02.2013.202.183000500.801.gif@RY2@

Paweł Pelc radca prawny, Kancelaria Radcy Prawnego Pawła Pelca, wiceprezes Agencji Ratingu Społecznego sp. z o.o.

Paweł Pelc radca

prawny, Kancelaria Radcy Prawnego Pawła Pelca, wiceprezes Agencji Ratingu Społecznego sp. z o.o.

@RY1@i02/2013/202/i02.2013.202.183000500.804.jpg@RY2@

Henryk Cioch prof. zw. dr hab., senator, adwokat, pracownik naukowy KUL im. Jana Pawła II

Henryk Cioch

prof. zw. dr hab., senator, adwokat, pracownik naukowy KUL im. Jana Pawła II

Nadzór nad SKOK jest jednym z wiodących tematów trwającego od wczoraj Polskiego Kongresu Regulacji Rynków Finansowych - FinReg 2013, organizowanego przez Instytut Allerhanda. DGP sprawuje patronat medialny nad wydarzeniem. Szczegóły programu: