SN o odpowiedzialności za zaległości składkowe

Sygn. akt III UK 201/13

z 30 września 2014 r.

Decyzją z 7 listopada 2005 r. ZUS stwierdził odpowiedzialność prezesa spółki z o.o. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2004 r. do sierpnia 2005 r. w kwocie 584 598,45 zł.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawczyni pełniła funkcję prezesa jednoosobowego zarządu zainteresowanej od 20 grudnia 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. Skarb Państwa, reprezentowany przez naczelnika urzędu skarbowego, 29 grudnia 2004 r., złożył wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Wnioskodawczyni złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie, a w toku postępowania o ogłoszenie upadłości wnosiła o oddalenie wniosku.

Majątek spółki na 11 stycznia 2005 r. wynosił 53 200 zł, a przewidywane koszty postępowania upadłościowego wyliczone zostały na 677 000 zł. Postanowieniem sądu gospodarczego z 13 lipca 2005 r. wniosek o ogłoszenie upadłości zainteresowanej został oddalony. Sąd okręgowy wyrokiem z 25 marca 2013 r. oddalił odwołanie wnioskodawczyni. Podkreślił, że przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z o.o. istniały już pod koniec 1995 r. Wówczas postępowanie upadłościowe mogło osiągnąć swój cel. W 2001 r. przesłanki te istniały nadal. Stan zobowiązań do spłacenia wynosił 15,7 mln zł.

Sąd pierwszej instancji uznał, że w sprawie zaistniała pozytywna przesłanka odpowiedzialności skarżącej (bezskuteczność egzekucji). Ponadto wnioskodawczyni obejmując obowiązki prezesa zarządu przeciwdziałała wnioskowi naczelnika urzędu skarbowego, a tym samym zmierzała do zniweczenia celu postępowania upadłościowego.

W tej sytuacji nie można było uznać, że niezgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jej winy w rozumieniu art. 116 par. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.). Sąd apelacyjny wyrokiem z 13 sierpnia 2013 r. zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i stwierdził, że wnioskodawczyni nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Oceniając przesłanki wyłączające odpowiedzialność wnioskodawczyni, podkreślił, że czas właściwy do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki upłynął przed datą objęcia przez nią funkcji prezesa zarządu. W tych okolicznościach przesądził, że nie ma do niej zastosowania przepis art. 116 par. 1 pkt 1 lit. a ordynacji podatkowej. W ocenie sądu apelacyjnego niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy wnioskodawczyni.

Twierdzenie to uzasadniał tym, że podstawy do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości ziściły się przed objęciem przez nią funkcji prezesa zarządu. Zdaniem sądu drugiej instancji nielogiczne było uznanie, że zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości w tych okolicznościach zwalniałoby wnioskodawczynię od odpowiedzialności za składki. Zachowanie takie byłoby działaniem pozornym, podobnie jak przyłączenie się do wniosku zgłoszonego przez urząd skarbowy.

SN oddalił skargę kasacyjną organu rentowego, uznając, że nie jest trafna podstawa skargi kasacyjnej opierająca się na art. 116 par. 1 pkt 1 lit. b ordynacji podatkowej. Mianownikiem obu zarzutów powołujących się na ten przepis był pogląd, że zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości (obojętnie przez kogo) wyklucza wykazanie przez członka zarządu braku winy w niezgłoszeniu takiego wniosku. W stanie faktycznym sprawy należało uznać, że wnioskodawczyni już od chwili objęcia funkcji w zarządzie pozbawiona została możliwości powołania się na przesłanki określone w art. 116 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. b ordynacji podatkowej. Skoro minął już właściwy czas, niemożliwe było zgłoszenie skutecznego wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, a wystąpienie z takim wnioskiem wcześniej przez inne podmioty niweczyło powołanie się przez nią na brak winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Zarządzający nie odpowiada za złą kondycję finansową spółki uniemożliwiającą spłatę długów, lecz za własne zaniechanie skierowane na pokrzywdzenie wierzycieli (wyrok SN z 25 czerwca 2007 r., sygn. akt II UK 250/06, OSNP 2008/15-16/234). Wystarczające jest skuteczne złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie.

Oprac. Marcin Wilczyński

asystent sędziego Sądu Najwyższego