SN o zatrudnieniu w warunkach szczególnych

Sygn. akt II UK 537/13

z 28 sierpnia 2014 r.

Wyrokiem z 18 września 2012 r. sąd okręgowy oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji ZUS. Odmówiono nią prawa do emerytury ubezpieczonemu, ponieważ w dniu wejścia w życie ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.; dalej: ustawa emerytalna) nie wykazał 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych.

Organ rentowy uwzględnił jako taką pracę tylko okres zatrudnienia ubezpieczonego w przedsiębiorstwie transportowo-spedycyjnym, tj. od 25 kwietnia 1974 r. do 31 sierpnia 1978 r. (4 lata, 4 miesiące i 6 dni) na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego o ładowności powyżej 3,5 tony. Ustalił bowiem, że w pozostałym czasie zatrudnienia w tym przedsiębiorstwie skarżący wykonywał jednocześnie czynności kierowcy, ładowacza i konwojenta.

W ocenie sądu pierwszej instancji ubezpieczony nie świadczył pracy w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze czasu pracy, gdyż czynności kierowcy nie wykonywał w pełnym czasie przewidzianym dla tego stanowiska pracy. Wyrokiem z 24 maja 2013 r. sąd apelacyjny uwzględnił apelację ubezpieczonego i zmienił wyrok sądu pierwszej instancji, przyznając prawo do emerytury od 1 czerwca 2012 r. Sąd apelacyjny wskazał na błąd w wykładni par. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 ze zm., dalej: rozporządzenie) polegający na zbyt rygorystycznym rozumieniu pojęcia wykonywania pracy stale i w pełnym wymiarze. Uznał, że nie jest przeszkodą do ustalenia wykonywania pracy w szczególnych warunkach równoczesne wykonywanie innych prac, które stanowią integralną część większej całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję załącznika do rozporządzenia oraz kiedy czynności wykonywane przez pracownika w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały i uboczny.

Sad Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok do ponownego rozpoznania. Zgodnie z regułą ogólną, przewidzianą w par. 2 ust. 1 rozporządzenia, praca kierowców stanowi zatrudnienie w szczególnych warunkach tylko wtedy, gdy jest wykonywana stale, a jej wymiar odpowiada pełnemu wymiarowi czasu pracy obowiązującemu na tym stanowisku. Przepis przewidujący ten warunek jest jasny i jako taki nie wymaga wykładni. Pełne zatrudnienie w warunkach szczególnych pojmowane jest jako bezwzględna cecha tego zatrudnienia, która uprawnia do świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego. O sytuacji, gdy pracy w szczególnych warunkach towarzyszą inne czynności pracownicze, SN zdecydował w wyrokach z 6 grudnia 2007 r., sygn. akt III UK 62/07, z 5 maja 2009 r., sygn. akt I UK 4/09, oraz z 11 marca 2009 r., sygn. akt II UK 243/08 (niepublikowane). Stwierdził, że warunek pełnego zatrudnienia należy odnosić tylko do tych czynności, które wykonywane są w warunkach bezpośrednio narażających na czynniki szkodliwe dla zdrowia i uwzględniać w wymiarze czasu pracy tylko te inne czynności, które są ściśle związane z pracą w szczególnych warunkach, stanowiąc integralną część tej pracy, albo są wykonywane incydentalnie, w rozmiarze nieznaczącym dla wymiaru pracy w warunkach szczególnych. Uznanie przez sąd drugiej instancji czynności kierowcy samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony z równoczesnym konwojowaniem i ładowaniem towarów za wykonywanie pracy w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze czasu pracy było niewątpliwie wynikiem naruszenia przepisów postępowania.

Oprac. Marcin Wilczyński

asystent sędziego Sądu Najwyższego