Rady gmin muszą uważać przy ustalaniu wzorów formularzy

Rady gmin mają obowiązek ustalać wzory deklaracji na podatek od nieruchomości oraz informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych. Te pierwsze co roku składają osoby prawne, drugie - osoby fizyczne, np. po zakupie działki czy lokalu mieszkalnego. W efekcie obecnych przepisów ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 95, poz. 613 ze zm.) w każdej gminie obowiązuje inny wzór formularza. Nawet jeśli właściciel wpłaci daninę w prawidłowej wysokości, to i tak gmina powinna wezwać go do złożenia deklaracji na formularzu, którego wzór uchwaliła rada gminy właściwa dla terenu, na którym nieruchomość jest położona. Jak przyznaje dr Rafał Dowgier z Katedry Prawa Podatkowego Uniwersytetu w Białymstoku, gminy nie zawsze reagują, jeśli podatnik złoży deklarację na błędnym formularzu. Jeśli tego nie zrobią, to ryzykują że ewentualna egzekucja należności wynikającej z deklaracji będzie nieskuteczna.

Problemów ze złożeniem deklaracji na właściwym formularzu można by uniknąć, gdyby obowiązywał jeden wzór deklaracji i informacji na podatek od nieruchomości w całym kraju. Rady gmin mogłyby wtedy uniknąć też innych błędów, na które zwracają uwagę sądy administracyjne w wyrokach.

Wkracza prokurator

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (wyrok z 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 858/14) przyznał, że art. 6 ust. 13 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych nakłada na radę gminy obowiązek ustalenia obowiązującego wzoru informacji i deklaracji na podatek od nieruchomości, w których zawarte będą dane dotyczące podmiotu i przedmiotu opodatkowania niezbędne do wymiaru i poboru podatku. Analogiczne upoważnienie dla organu stanowiącego gminy zawiera art. 6a ust. 11 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1381 ze zm.) oraz art. 6 ust 9 ustawy z 30 października 2002 o podatku leśnym (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 465 ze zm.). Powyższe przepisy - wskazał sąd - nie dają radom gmin uprawnienia do nałożenia na podatnika obowiązku składania oświadczenia zawierającego pouczenie o odpowiedzialności określonej w art. 56 ustawy z 10 września 1999 r. kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 186 ze zm.; dalej: k.k.s.). Oznacza to, że w formularzach nie można umieszczać pouczenia o następującej treści: "Uprzedzony o odpowiedzialności karnej z art. 56 ustawy z dnia 10 września 1999 roku - Kodeks karny skarbowy, niniejsze dane potwierdzam własnoręcznym podpisem." Sądy wskazują, że takie sformułowanie wykracza poza uprawnienie, jakie radom gmin dają wspomniane wyżej ustawy podatkowe.

Co się stanie, jeśli rada gminy uchwali wzór z niedozwoloną klauzulą? W takich przypadkach prokuratorzy składają skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych, a te orzekają o nieważności uchwały. WSA w Krakowie w powyższym wyroku stwierdził np., że z powodu "braku podstaw prawnych do zawarcia we wzorach formularzy informacji i deklaracji podatkowych zapisów dotyczących odpowiedzialności karnej skarbowej", sąd stwierdza na podstawie art. 147 par. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) nieważność uchwały w części obejmującej oświadczenie o uprzedzeniu o odpowiedzialności z art. 56 k.k.s.

Zgodnie z k.k.s. podatnik, który składając organowi podatkowemu, innemu uprawnionemu organowi lub płatnikowi deklarację lub oświadczenie, podaje nieprawdę lub zataja prawdę albo nie dopełnia obowiązku zawiadomienia o zmianie objętych nimi danych, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karom grzywny wskazanym w tym przepisie, a nawet karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie.

Czy brak klauzuli w formularzu wyłącza odpowiedzialność podatników na podstawie art. 56 k.k.s.? Zdecydowanie nie. Przepis ten znajdzie zastosowanie, jeśli podatnik np. w deklaracji lub informacji na podatek od nieruchomości poda nieprawdziwe dane oraz spowoduje to uszczuplenie wpływów budżetu gminy lub miasta. Klauzula jest zatem zbędna.

Niebezpieczna klauzula

Rady gmin w formularzach nie mogą również stosować klauzul przewidujących odpowiedzialność karną za składanie fałszywych zeznań. Samorządy pouczają we wzorach o odpowiedzialności z art. 233 par. 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U.z 1997 r. nr 88, poz. 553 ze zm.). Zgodnie z nim, kto składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech.

Jak wskazuje w wyrokach WSA w Kielcach (z 22 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 203/14 oraz z 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 142/14), przepis ten nie dotyczy sytuacji składania oświadczenia w postaci informacji lub deklaracji podatkowej, ale zeznań w ramach toczącego się postępowania. Jest on jednak stosowany odpowiednio do osoby, która składa fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis ustawy przewiduje możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności (art. 233 par. 6 kodeksu karnego).

Sąd wyjaśnia, że zgodnie z przepisem przestępstwem jest złożenie fałszywego oświadczenia, np. w kwestionariuszach lub formularzach, ale warunkiem jest to, aby przepis ustawy, na podstawie której oświadczenie jest składane, przewidywał możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej. Ustawodawca musi jednak upoważnić organ - np. radę gminy czy miasta - do tego, aby pouczyła o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań. Jak orzekają sądy, ustawodawca nie dał radom gmin i miast takiego upoważnienia. W rezultacie, jeśli rada gminy uchwaliła wzór formularza podatkowego, w którym znalazła się klauzula o odpowiedzialności karnej, to taka uchwała jest nieważna.

Łukasz Zalewski

lukasz.zalewski@infor.pl