Zastępca wójta może niekiedy rządzić w gminie

Ustawodawca przewidział, że mogą zaistnieć sytuacje, gdy wójt nie będzie w stanie pełnić przez pewien czas swej funkcji, a gmina musi przecież dalej funkcjonować. W tym celu do ustawy o samorządzie gminnym wpisał art. 28g (nowela ta weszła w życie 1 września 2006 r.). Wskazuje on okoliczności, które stanowią przemijającą przeszkodę w wykonywaniu zadań i kompetencji wójta. Są to:

● tymczasowe aresztowanie,

● odbywanie kary pozbawienia wolności, wymierzonej za przestępstwo nieumyślne,

● odbywanie kary aresztu,

● niezdolność do pracy z powodu choroby trwającej ponad 30 dni,

● zawieszenie w czynnościach służbowych.

W takich sytuacjach zadania i kompetencje wójta przejmuje jego zastępca. W gminach, w których jest ich więcej niż jeden - będzie to pierwszy zastępca. Jeżeli zaś go nie powołano albo po jego stronie występuje jedna z wymienionych przeszkód - osobę taką wyznacza premier na wniosek wojewody, przekazany za pośrednictwem ministra do spraw administracji publicznej (art. 28h ustawy o samorządzie gminnym). Zastępca pełni te obowiązki nie dłużej niż do dnia wygaśnięcia mandatu wójta.

Usprawnienie działania

Przejęcie wszystkich zadań i kompetencji wójta przez zastępcę ma umożliwić sprawne kierowanie sprawami gminy w przypadku, kiedy wójt z pewnych powodów nie jest w stanie tego wykonywać. Istotą tej regulacji nie jest więc pozbawienie organu wykonawczego możliwości sprawowania ciążących na nim obowiązków ani też element nadzoru nad działalnością gminy, lecz instrument zmierzający do usprawnienia jej funkcjonowania. Za takim ujęciem przemawia również umiejscowienie tej problematyki w ustawie o samorządzie gminnym.

Należy zwrócić uwagę na fakt, że mocą tej regulacji ustawodawca stara się wprowadzić taką sytuację, że w gminie w danym momencie jest tylko jedna osoba uprawniona do podejmowania prawem skutecznych czynności należących do organu wykonawczego. Nie przewiduje się sytuacji, aby równolegle kompetencje takie przysługiwały dwóm osobom. Taka sytuacja rodziłaby bowiem liczne komplikacje i stanowiła ewidentne utrudnienie w prawidłowym funkcjonowaniu gminy.

Rozwiązanie awaryjne

Warto też podkreślić, że ustawodawca wprowadził pewną kolejność działań. W przypadku prawidłowego sprawowania funkcji przez organ wykonawczy gminy zakłada automatyczne przejęcie jego kompetencji przez wyznaczonego przez niego zastępcę lub pierwszego zastępcę, czyli przez osobę obdarzaną największym zaufaniem. Tym samym jest to gwarancja wykonywania obowiązków zgodnie z intencjami piastuna organu wykonawczego gminy.

Jednocześnie prawodawca przewidział sytuację awaryjną, związaną z wadliwym sprawowaniem funkcji organu wykonawczego, a sprowadzającą się do braku wskazania zastępcy lub pierwszego zastępcy. W takich przypadkach kompetencje wójta ma pełnić osoba wskazana przez prezesa Rady Ministrów. Jest to więc unormowanie asekuracyjne, a nie zmierzające do przejęcia przez organy nadzoru funkcji organu wykonawczego gminy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 czerwca 2010 r., sygn. akt IV SA/Gl 279/10).

Zamknięty katalog

Wskazanie w art. 28g ustawy o samorządzie gminnym enumeratywnego katalogu przeszkód ma również mankamenty. Chodzi o to, że jeśli wystąpią inne bariery (np. zaginięcie wójta), postanowienia tego przepisu nie mogą być stosowane.

Dlatego warto byłoby znowelizować ten artykuł poprzez wskazanie katalogu otwartego, co można uczynić poprzez dopisanie zwrotu "w szczególności" przed wskazaniem konkretnych przeszkód. Staną się one w ten sposób jedynie przykładowymi, a nie wyłącznymi. W takim jednak przypadku wystąpienie innej przeszkody niż opisanej w ustawie za każdym razem wymagać będzie jej drobiazgowej analizy, by stwierdzić, czy można zastosować procedurę z art. 28g.

Marek Wocka

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 28g ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 594 ze zm.).