Monitorowanie drogi towarów wrażliwych: nowe obowiązki dla przedsiębiorców

Najprawdopodobniej od drugiej połowy kwietnia br. przedsiębiorcy, którzy planują drogowy przewóz niektórych towarów (tzw. wrażliwych), będą musieli się zmierzyć z nowymi wymogami i obowiązkami. Chodzi o towary takie jak paliwa silnikowe, oleje smarowe, rozcieńczalniki i rozpuszczalniki, susz tytoniowy, alkohol etylowy całkowicie skażony. To właśnie w ich przypadku najczęściej dochodzi do wyłudzeń podatku VAT. Nowa ustawa, według rządu, ma być narzędziem do walki z nieuczciwymi firmami. Uzupełni pakiet paliwowy, który działa od sierpnia 2016 r.

Nowe regulacje zawarto w uchwalonej 9 marca 2017 r. ustawie o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów (dalej: u.s.m.d.p.t.). Znaczna część środowiska przewoźników drogowych, spedytorów i logistyków oraz branża prywatnego sektora paliwowego namawiała prezydenta do zawetowania ustawy. 31 marca br. prezydent jednak ustawę podpisał.

Na marginesie należy dodać, że sprzeciw przedsiębiorców nie wynikał z kwestionowania zasadności przygotowania nowych rozwiązań prawnych mających na celu zminimalizowanie nielegalnego i nieopodatkowanego obrotu towarami uznanymi za wrażliwe, gdyż te są zapewne dla większości zrozumiałe. Proponowane regulacje budziły kontrowersje przede wszystkim z uwagi na to, że są niespójne, w niektórych sytuacjach niemożliwe do wykonania, bardzo represyjne dla wszystkich uczestników przewozu (nadawców, odbiorców, przewoźników i kierowców). Stawiany jest też im często zarzut, że są niesprawiedliwe, gdyż przewidują m.in. przerzucenie odpowiedzialności z właściciela towaru na przewoźnika. Koronnym argumentem jest to, że obowiązki są kosztowne i pracochłonne, a nieproporcjonalne do zamierzonych efektów.

W ustawie nie przewidziano odpowiedniego vacatio legis. W ocenie przedsiębiorców konieczne byłoby wprowadzenie co najmniej kilkumiesięcznego okresu, w którym podmioty podlegające nowym wymogom zdążyłyby się odpowiednio przygotować do realizacji nowych obowiązków, w tym przede wszystkim wyposażyć w odpowiedni sprzęt czy instrumenty techniczne oraz przeszkolić pracowników w niezbędnym zakresie. Tymczasem przepisy ustawy wejdą w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia. A to - z uwagi na wagę, jaką resort finansów przywiązuje do nowych regulacji - może nastąpić w krótkim czasie po podpisaniu przez prezydenta.

Jedynym pozytywnym rozwiązaniem wynikającym z przepisu końcowego ustawy jest opóźnienie terminu wejścia w życie, tj. do 30 kwietnia br., przepisów ustanawiających kary pieniężne za niedokonanie określonych obowiązków lub nienależyte ich wykonanie. Choć i w tym przypadku zaproponowany okres przejściowy może de facto okazać się bardzo krótki.

PYTANIE 1

Jakie towary będą objęte obowiązkiem monitorowania przewozu?

Systemem monitorowania drogowego przewozu towarów będą objęte przede wszystkim towary uznawane za wrażliwe. Należą do nich w szczególności:

● paliwa silnikowe i pochodne (w tym biodiesel),

● oleje smarowe,

● odmrażacze na bazie alkoholu etylowego,

● rozcieńczalniki i rozpuszczalniki,

● alkohol etylowy całkowicie skażony.

Obowiązek stosowania systemu dotyczyć będzie sytuacji, kiedy masa brutto przesyłki towarów przekracza 500 kg lub jej objętość przekracza 500 litrów. Szczegółowa lista towarów objętych podkategoriami Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU) oraz pozycjami Nomenklatury Scalonej (NC) została określona w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy. W przypadku suszu tytoniowego nieoznaczonego znakami akcyzy systemowi monitorowania podlega przewóz tego towaru bez względu na jego ilość w przesyłce.

Ponadto systemowi monitorowania może w przyszłości podlegać przewóz towarów innych niż wyżej wymienione, w stosunku do których zachodzić będzie uzasadnione prawdopodobieństwo wystąpienia naruszeń przepisów prawa podatkowego w zakresie podatku od towarów i usług lub podatku akcyzowego, mogących powodować, ze względu na skalę lub częstotliwość obrotu tymi towarami, znaczne uszczuplenia tych podatków. Ustawa zostawia furtkę dla ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Wykaz tych dodatkowych wrażliwych towarów może zostać przez niego określony w drodze rozporządzenia wydanego na podstawie art. 3 ust. 11 ustawy.

PYTANIE 2

Jakie produkty nie będą monitorowane?

W ustawie został określony katalog zwolnień z obowiązku monitorowania przewozu towarów. Przede wszystkim systemowi monitorowania drogowego nie podlega przewóz towarów:

1) przewożonych przez operatorów pocztowych w paczkach pocztowych,

2) objętych procedurą celną tranzytu, składowania, odprawy czasowej, przetwarzania lub wywozu bądź powrotnym wywozem,

3) przemieszczanych w ramach procedury zawieszenia poboru akcyzy z zastosowaniem krajowego systemu teleinformatycznego służącego do obsługi przemieszczania wyrobów akcyzowych.

Zwolnieniu z obowiązku monitorowania podlega także przewóz:

1) alkoholu całkowicie skażonego (jednak jedynie w opakowaniach nie większych niż 5 litrów),

2) towarów, który nie jest związany z wykonaniem czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, jeżeli przewozowi towarzyszy dokument potwierdzający przesunięcie międzymagazynowe, wystawiony przez nadawcę towarów,

3) wykonywany przez jednostki państwowe, a także krajowe i zagraniczne jednostki wojskowe wymienione w art. 3 pkt 10 ustawy.

Jeśli chodzi o rodzaje towarów, to systemowi monitorowania drogowego nie podlega przewóz towarów objętych podkategoriami PKWiU:

a) 19.20.29 w opakowaniach jednostkowych nie większych niż 11 litrów (pod tą podkategorią kryją się oleje smarowe otrzymane z ropy naftowej; preparaty z ciężkich frakcji gdzie indziej niesklasyfikowane);

b) 20.14.74, nieoznaczonych znakami akcyzy, w opakowaniach jednostkowych nie większych niż 5 litrów (pod tą podkategorią kryje się alkohol etylowy nieskażony, o objętościowej mocy alkoholu powyżej 80 proc. objętości);

c) 20.14.75 w opakowaniach jednostkowych nie większych niż 5 litrów (pod tą podkategorią kryją się alkohol etylowy skażony i pozostałe skażone wyroby alkoholowe o dowolnej mocy);

d) od 20.59.41 do 20.59.42 w opakowaniach jednostkowych nie większych niż 16 litrów (pod tymi podkategoriami kryją się m.in. preparaty smarowe, środki przeciwstukowe; dodatki do olejów mineralnych i podobnych wyrobów);

e) 20.59.43, zawierających alkohol etylowy w opakowaniach jednostkowych nie większych niż 16 litrów (płyny hydrauliczne hamulcowe; środki zapobiegające zamarzaniu i gotowe płyny przeciwoblodzeniowe).

Ponadto wyłączono obowiązek wobec towarów objętych pozycjami CN (Nomenklatury Scalonej):

a) 2207, nieoznaczonych znakami akcyzy w opakowaniach jednostkowych nie większych niż 5 litrów (ta pozycja CN obejmuje alkohol etylowy nieskażony o objętościowej mocy alkoholu 80 proc. objętości lub większej; alkohol etylowy i pozostałe wyroby alkoholowe o dowolnej mocy, skażone);

b) 2710, w opakowaniach jednostkowych nie większych niż 11 litrów (chodzi tu o oleje ropy naftowej i oleje otrzymywane z minerałów bitumicznych, inne niż surowe; preparaty gdzie indziej niewymienione ani niewłączone, zawierające 70 proc. masy lub więcej olejów ropy naftowej lub olejów otrzymywanych z minerałów bitumicznych, których te oleje stanowią składniki zasadnicze preparatów; oleje odpadowe);

c) 2905, w opakowaniach jednostkowych nie większych niż 11 litrów (chodzi o alkohole alifatyczne i ich fluorowcowane, sulfonowane, nitrowane lub nitrozowane pochodne);

d) 3403, w opakowaniach jednostkowych nie większych niż 16 litrów (pod tą pozycją CN kryją się preparaty smarowe włącznie z cieczami chłodząco-smarującymi, preparatami do rozluźniania śrub i nakrętek, preparatami przeciwrdzewnymi i antykorozyjnymi, preparatami zapobiegającymi przyleganiu do formy opartymi na smarach) oraz preparaty w rodzaju stosowanych do natłuszczania materiałów włókienniczych, skóry wyprawionej, skór futerkowych lub pozostałych materiałów, z wyłączeniem preparatów zawierających jako składnik zasadniczy 70 proc. masy lub więcej olejów ropy naftowej lub olejów otrzymanych z minerałów bitumicznych;

e) 3811, w opakowaniach jednostkowych nie większych niż 16 litrów (chodzi o środki przeciwstukowe, inhibitory utleniania, inhibitory tworzenia się żywic, dodatki zwiększające lepkość, preparaty antykorozyjne oraz pozostałe preparaty dodawane do olejów mineralnych (włącznie z benzyną) lub do innych cieczy, stosowanych do tych samych celów, co oleje mineralne);

f) 3820, zawierających alkohol etylowy w opakowaniach jednostkowych nie większych niż 16 litrów (pod tą pozycją CN kryją się środki zapobiegające zamarzaniu i gotowe płyny przeciwoblodzeniowe).

PYTANIE 3

Kto i w jaki sposób monitoruje przewóz towarów?

Podstawowym środkiem technicznym służącym do monitorowania drogowego przewozu towarów jest rejestr zgłoszeń. Rejestr będzie prowadzony przez szefa Krajowej Administracji Skarbowej, który będzie jednocześnie administratorem danych przetwarzanych w tym rejestrze. W rejestrze prowadzonym w systemie teleinformatycznym będą gromadzone dane zawarte w zgłoszeniach, uzupełnieniach tych zgłoszeń oraz ich aktualizacje.

Ponadto w rejestrze znajdzie się również informacja o drogowej kontroli przewozu towarów dokonanej przez uprawnionych funkcjonariuszy jednostek kontrolnych, tj. funkcjonariuszy służby celno-skarbowej, policji i Straży Granicznej oraz inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego.

Podmiotami uprawnionymi do korzystania z danych zgromadzonych w rejestrze oraz ich przetwarzania za pomocą telekomunikacyjnego urządzenia końcowego, poza jednostkami dokonującymi drogowej kontroli przewozu towarów, są uprawnieni pracownicy organów Krajowej Administracji Skarbowej w toku postępowania podatkowego, wykonywania kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej.

WAŻNE

Dane przetwarzane w rejestrze są przechowywane przez pięć lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym dokonano zgłoszenia. Do danych gromadzonych w rejestrze nie będą miały zastosowania przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych dotyczące obowiązku informowania osoby, której zebrane dane dotyczą (a zostały zebrane od osoby trzeciej), m.in. o celu zbierania danych bądź prawie dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania.

PYTANIE 4

Na jakim podmiocie spoczywa obowiązek zgłoszenia przewozu do rejestru?

Wszystko zależy od rodzaju przewozu, a więc czy jest to przewóz krajowy, przewóz do/z Polski lub przewóz tranzytowy.

●   podmiot wysyłający jest zobowiązany przed rozpoczęciem przewozu towaru przesłać do rejestru zgłoszenie, uzyskać numer referencyjny dla tego zgłoszenia, a następnie przekazać go przewoźnikowi realizującemu zlecenie usługi przewozu.

W myśl definicji ustawowej podmiotem wysyłającym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej prowadząca działalność gospodarczą, dokonująca:

- dostawy towarów lub uprawniona do rozporządzenia towarami jak właściciel w momencie rozpoczęcia przewozu albo

- wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów albo eksportu towarów.

●   - obowiązek zgłoszenia do rejestru ma podmiot odbierający. Przed rozpoczęciem przewozu towaru, który ma trafić na terytorium kraju, powinien przesłać do rejestru zgłoszenie, uzyskać numer referencyjny dla tego zgłoszenia i przekazać ten numer przewoźnikowi realizującemu usługę przewozu.

Podmiotem odbierającym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej prowadząca działalność gospodarczą, dokonująca wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, importu towarów lub nabycia towarów w przypadku dostawy towarów w rozumieniu ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 710 ze zm.).

Zaś w przypadku przewozu towaru z terytorium jednego państwa członkowskiego na terytorium drugiego państwa członkowskiego albo państwa trzeciego (tranzyt) to z kolei przewoźnik jest zobowiązany przesłać do rejestru zgłoszenie przed rozpoczęciem przewozu towaru na terytorium kraju i uzyskać numer referencyjny dla tego zgłoszenia.

Przewoźnik oznacza osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej prowadzącą działalność gospodarczą, wykonującą przewóz towarów.

PYTANIE 5

Co będzie zawierać zgłoszenie rejestracyjne w przypadku przewozu krajowego?

W przypadku przewozu towaru rozpoczynającego się na terytorium kraju podmiot wysyłający jest zobowiązany, przed rozpoczęciem przewozu towaru, przesłać do rejestru zgłoszenie zawierające następujące dane:

1) planowaną datę rozpoczęcia przewozu;

2) dane podmiotu wysyłającego obejmujące imię i nazwisko albo nazwę oraz adres zamieszkania albo siedziby;

3) dane podmiotu odbierającego obejmujące imię i nazwisko albo nazwę oraz adres zamieszkania albo siedziby;

4) numer identyfikacji podatkowej podmiotu wysyłającego albo numer, za pomocą którego podmiot wysyłający jest zidentyfikowany na potrzeby podatku od towarów i usług albo podatku od wartości dodanej;

5) numer identyfikacji podatkowej podmiotu odbierającego albo numer, za pomocą którego podmiot odbierający jest zidentyfikowany na potrzeby podatku od towarów i usług albo podatku od wartości dodanej;

6) dane adresowe miejsca załadunku towaru;

7) dane dotyczące towaru będącego przedmiotem przewozu, w szczególności rodzaju towaru, pozycji CN lub podkategorii PKWiU, ilości, masy brutto lub objętości.

PYTANIE 6

Co będzie zawierać zgłoszenie rejestracyjne w przypadku przewozu z innego kraju do Polski?

W przypadku przewozu towaru z terytorium państwa członkowskiego albo z terytorium państwa trzeciego na terytorium kraju podmiot odbierający podaje w zgłoszeniu do rejestru następujące dane:

1) planowaną datę rozpoczęcia przewozu;

2) dane podmiotu wysyłającego obejmujące imię i nazwisko albo nazwę oraz adres zamieszkania albo siedziby;

3) dane podmiotu odbierającego obejmujące imię i nazwisko albo nazwę oraz adres zamieszkania albo siedziby;

4) numer identyfikacji podatkowej podmiotu wysyłającego albo numer, za pomocą którego podmiot wysyłający jest zidentyfikowany na potrzeby podatku od towarów i usług albo podatku od wartości dodanej;

5) w przypadku wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów numer, za pomocą którego odbiorca towaru jest zidentyfikowany na potrzeby podatku od towarów i usług albo podatku od wartości dodanej;

6) dane adresowe miejsca załadunku towaru;

7) dane dotyczące towaru będącego przedmiotem przewozu, w szczególności rodzaj towaru, pozycję CN lub podkategorię PKWiU, ilość, masę brutto lub objętość.

PYTANIE 7

Jakie obowiązki ma przewoźnik w przypadku przewozu towarów, który będzie się rozpoczynał w Polsce? Czy będą się one różnić od obowiązków przewoźnika, w przypadku gdy przewóz jest realizowany z innego kraju do Polski?

Zarówno w przypadku przewozu towaru rozpoczynającego się na terytorium kraju, jak i w przypadku przewozu towaru z terytorium państwa członkowskiego albo z terytorium państwa trzeciego do Polski, przewoźnik ma obowiązek uzupełnienia zgłoszenia dokonanego przez podmiot wysyłający lub podmiot wysyłający. Uzupełnienie powinno być dokonane jeszcze przed rozpoczęciem przewozu towaru.

Przewoźnik jest zobowiązany podać w zgłoszeniu:

1) dane przewoźnika obejmujące imię i nazwisko albo nazwę oraz adres zamieszkania albo siedziby;

2) numer identyfikacji podatkowej przewoźnika albo numer, za pomocą którego przewoźnik jest zidentyfikowany na potrzeby podatku od towarów i usług albo podatku od wartości dodanej;

3) numery rejestracyjne środka transportu;

4) datę faktycznego rozpoczęcia przewozu towaru;

5) planowaną datę zakończenia przewozu towaru;

6) numer zezwolenia, zaświadczenia lub licencji w rozumieniu przepisów ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1907 ze zm.), o ile są wymagane;

7) dane adresowe miejsca dostarczenia towaru albo miejsce zakończenia przewozu na terytorium kraju;

8) numer dokumentu przewozowego towarzyszącego przewożonemu towarowi.

PYTANIE 8

Co będzie zawierać zgłoszenie rejestracyjne w przypadku tranzytu towarów?

W przypadku tranzytu, a więc przewozu towaru z terytorium jednego państwa członkowskiego na terytorium innego państwa członkowskiego albo państwa trzeciego, przewoźnik jest zobowiązany przesłać zgłoszenie zawierające następujące dane:

1) dane przewoźnika obejmujące imię i nazwisko albo nazwę oraz adres zamieszkania albo siedziby;

2) numer identyfikacji podatkowej przewoźnika albo numer, za pomocą którego przewoźnik jest zidentyfikowany na potrzeby podatku od towarów i usług albo podatku od wartości dodanej, jeżeli jest zobowiązany go posiadać;

3) dane nadawcy obejmujące imię i nazwisko albo nazwę oraz adres zamieszkania albo siedziby;

4) dane odbiorcy obejmujące imię i nazwisko albo nazwę oraz adres zamieszkania albo siedziby;

5) datę i miejsce rozpoczęcia przewozu towaru na terytorium kraju;

6) miejsce zakończenia przewozu towaru;

7) planowaną datę zakończenia przewozu towaru na terytorium kraju;

8) dane dotyczące towaru będącego przedmiotem przewozu, w szczególności rodzaju towaru, pozycji CN lub podkategorii PKWiU, ilości, masy brutto lub objętości towaru,

9) numer dokumentu przewozowego towarzyszącego przewożonemu towarowi;

10) numer zezwolenia, zaświadczenia lub licencji w rozumieniu przepisów ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, o ile są wymagane;

11) numery rejestracyjne środka transportu.

WAŻNE

W przypadku dostawy towarów podmiot odbierający uzupełnia zgłoszenie o informację o odbiorze towaru nie później niż w dniu roboczym następującym po dniu dostarczenia towaru.

PYTANIE 9

W jaki sposób dokonuje się zgłoszenia rejestracyjnego?

Przesyłanie, uzupełnianie i aktualizacja zgłoszenia rejestracyjnego do Systemu monitorowania drogowego przewozu towarów (SENT) będzie następowało za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych (PUESC). Warunkiem wykonywania powyższych czynności jest wcześniejsze zarejestrowanie się jako użytkownik PUESC. Wymagane będzie także każdorazowo uwierzytelnienie się w systemie.

W odpowiedzi na prawidłowo przesłane zgłoszenie podmiot otrzyma informację zwrotną zawierającą unikatowy, indywidualny numer ewidencyjny nadawcy zgłoszenia, tzw. numer referencyjny nadawany przez system SENT. Uzyskanie tego numeru jest niezbędne do rozpoczęcia przewozu i realizacji obowiązków przez kierującego środkiem transportu.

Podmiot dokonujący zgłoszenia przewozu do systemu powinien przekazać ten numer przewoźnikowi realizującemu usługę transportu towarów.

Może to uczynić w dowolny sposób, np. SMS-em, e-mailem, w formie wydruku z poczty elektronicznej.

Po otrzymaniu numeru referencyjnego od podmiotu wysyłającego przewoźnik jest zobowiązany uzupełnić zgłoszenie w systemie SENT. Powinien w nim wskazać informacje dotyczące podmiotu wykonującego faktyczny przewóz towaru, m.in. dane identyfikacyjne przewoźnika oraz środka transportu (więcej na ten temat w odpowiedzi na pytanie 7).

Wszystkich tych czynności będzie można dokonać za pomocą środków umożliwiających komunikację na odległość, takich jak tablet, smartfon z dostępem do internetu. Konieczne będzie zainstalowanie odpowiedniej aplikacji umożliwiającej korzystanie z systemu SENT.

Link do platformy testowej: https://test.puesc.gov.pl/web/puesc/e-przewoz.

PYTANIE 10

Kto ma prawo dokonywać rejestracji w systemie?

Czynności związanych z przesłaniem, uzupełnieniem i aktualizacją zgłoszenia może dokonywać przedstawiciel ustawowy lub pełnomocnik podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego albo przewoźnika.

W przypadku jakichkolwiek uchybień w zgłoszeniu dokonanych przez osobę działającą z upoważnienia podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego lub przewoźnika ewentualne konsekwencje administracyjne (a mianowicie kary pieniężne) będą obciążały podmiot zobowiązany do wykonania danych czynności.

WAŻNE

Z systemem SENT będzie się można komunikować za pośrednictwem przeglądarki internetowej na komputerze stacjonarnym, laptopie, a także przy użyciu innych urządzeń mobilnych (tablet, telefon komórkowy). Na portalu www.test.puesc.gov.pl w zakładce Katalog usług/e-Przewóz zamieszczona jest specyfikacja techniczna komunikatów do integracji systemów zewnętrznych z systemem SENT.

PYTANIE 11

Może się zdarzyć, że rejestr będzie niedostępny, np. z przyczyn technicznych. Jakie działania powinien w takim przypadku podjąć podmiot zobowiązany do dokonania rejestracji?

Szczegółowy sposób postępowania podmiotów odpowiedzialnych za zgłoszenie w przypadku niedostępności rejestru, a także wzór dokumentu zastępującego zgłoszenie, zostaną określone w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 9 ust. 7 ustawy przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Z ustawy wynika niewiele - jedynie to, że zgłoszenie zastępcze będzie przesyłane do wyznaczonego organu Krajowej Administracji Skarbowej, od którego podmiot wysyłający uzyska potwierdzenie przyjęcia tego dokumentu. Jak na razie nie są znane szczegóły, w jaki sposób będzie się to odbywało.

PYTANIE 12

Jaki dokument musi posiadać kierujący pojazdem, aby wykazać, że przewóz towaru został objęty zgłoszeniem?

Kierujący w momencie rozpoczęcia przewozu towaru jest zobowiązany posiadać numer referencyjny, a w sytuacji niedostępności rejestru - dokument zastępujący zgłoszenie i potwierdzenie przyjęcia dokumentu zastępującego zgłoszenie.

Natomiast w sytuacji gdy przewóz dotyczy przesunięć międzymagazynowych, kierowca powinien posiadać dokument potwierdzający przesunięcie międzymagazynowe.

PYTANIE 13

Może się zdarzyć, że podmiot wysyłający towary wrażliwe już po rejestracji przewozu w systemie SENT zmieni planowany termin jego rozpoczęcia. Czy w takim przypadku konieczne jest uzyskanie nowego numeru referencyjnego?

To zależy od tego, o ile dni przesunięte zostaną terminy. Numer referencyjny jest ważny przez 10 dni od dnia jego nadania przez system SENT. W przypadku upływu terminu jego ważności przewóz towaru może być wykonany lub kontynuowany dopiero po przesłaniu nowego zgłoszenia i uzyskaniu nowego numeru referencyjnego.

PYTANIE 14

Czy w przypadku zmiany danych, które zadeklarowano w zgłoszeniu, należy je aktualizować? Kto może tego dokonać?

Podmiot wysyłający, podmiot odbierający oraz przewoźnik są zobowiązani niezwłocznie aktualizować dane zawarte w zgłoszeniu - z wyjątkiem danych dotyczących towaru - w takim zakresie, w jakim byli zobowiązani do ich zgłoszenia (art. 8 ust. 1 u.s.m.d.p.t.). Również w przypadku gdy przewóz towaru nie zostanie rozpoczęty, podmiot odpowiedzialny za zgłoszenie jest zobowiązany podać informację o odstąpieniu od przewozu towaru (art. 8 ust. 2 u.s.m.d.p.t.).

Natomiast dane dotyczące towaru będącego przedmiotem przewozu zawarte w zgłoszeniu nie podlegają aktualizacji (art. 8 ust. 2 u.s.m.d.p.t.).

PYTANIE 15

Na czym będzie polegać drogowa kontrola przewozu towarów?

Kontrola przewozu towarów dokonywana będzie przez uprawnionych funkcjonariuszy jednostek kontrolnych, tj. funkcjonariuszy służby celno-skarbowej, policji i Straży Granicznej oraz inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego.

Polegać będzie na sprawdzeniu, czy przestrzegane są obowiązki w zakresie:

1) dokonywania, uzupełniania i aktualizacji zgłoszenia,

2) zgodności danych zawartych w zgłoszeniu ze stanem faktycznym,

3) posiadania numeru referencyjnego, dokumentu zastępującego zgłoszenie i potwierdzenia przyjęcia dokumentu zastępującego zgłoszenie albo dokumentu potwierdzającego przesunięcie magazynowe.

Ponadto kontrola obejmuje weryfikację danych zawartych w dokumentach okazanych przez kierującego.

Kontrolujący będą mogli dokonać oględzin towaru, w tym pobrać jego próbki.

W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w toku kontroli lub na żądanie kontrolowanego, a także w przypadku pobrania próbki towaru, nałożenia zamknięć urzędowych - kontrolujący sporządza protokół (art. 13 ust. 7).

PYTANIE 16

Czy przewoźnik może odmówić przyjęcia towaru, jeśli nie otrzyma numeru referencyjnego?

Nie tylko może, ale jest zobowiązany. Artykuł 10 ust. 1 u.s.m.d.p.t. wprost nakazuje odmówić przyjęcia do przewozu towarów podlegających zgłoszeniu, jeżeli nie otrzyma takiego numeru.

W przypadku podjęcia się przewozu bez numeru referencyjnego przewoźnik postępuje nie tylko niezgodnie z prawem, ale przede wszystkim naraża siebie i kierowcę na określone sankcje, które są związane z zatrzymaniem pojazdu, jak i możliwością nałożenia na kierującego pojazdem kary grzywny.

Nie dotyczy to oczywiście sytuacji zamiaru wykonywania przewozu tranzytowego, gdyż w tym przypadku to przewoźnik ma obowiązek zgłoszenia i uzyskania numeru referencyjnego.

PYTANIE 17

Jakie konsekwencje grożą przewoźnikowi, jeżeli kontrola wykaże, że nie uzyskano numeru referencyjnego?

Jeżeli w trakcie kontroli przewozu towarów zostaną stwierdzone naruszenia polegające na niedokonaniu zgłoszenia lub nie zostanie przedstawiony przez kierującego numer referencyjny, wówczas na kierowcę może zostać nałożona sankcja pieniężna, a dodatkowo środek transportu może zostać zatrzymany i odholowany na parking strzeżony.

Jeśli chodzi o sankcję pieniężną dla kierowcy, będzie mogła być nałożona na niego w przypadku, gdy w trakcie kontroli służby stwierdzą rozpoczęcie przewozu towaru bez numeru referencyjnego (czy też odpowiednio bez dokumentu zastępującego zgłoszenie i potwierdzenia przyjęcia dokumentu zastępującego zgłoszenie albo dokumentu potwierdzającego przesunięcie międzymagazynowe). Kara grzywny została określona w wysokości od 5000 zł do 7500 zł.

W tym miejscu warto zaznaczyć, że obowiązek przekazania kierującemu numeru referencyjnego przed rozpoczęciem przewozu towaru należy do obowiązków przewoźnika.

Ale nie oznacza to, że przedsiębiorca nie poniesie żadnych konsekwencji. Zatrzymany środek transportu wraz z towarem będzie bowiem kierowany albo usuwany do najbliższego wyznaczonego miejsca, które spełnia warunki przechowywania towarów będących przedmiotem przewozu. A to oznacza dla przedsiębiorcy pozbawienie podstawowego narzędzia pracy i łączy się z dodatkowymi kosztami.

Za usunięcie, strzeżenie i przechowywanie środka transportu lub towaru w wyznaczonym miejscu pobierane będą opłaty. Ich maksymalna wysokość ustalona jest w art. 20 ustawy i uzależniona jest, w przypadku środka transportu, od dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu. I tak przykładowo dla pojazdu do 3,5 tony opłata ta wynosi maksymalnie 39 zł za dobę przechowywania i strzeżenia, natomiast dla pojazdu powyżej 16 ton - 133 zł.

Natomiast niezależnie od tych opłat pobierana jest jeszcze opłata za usunięcie środka transportu, która we wskazanych powyżej przypadkach wynosi maksymalnie odpowiednio 476 zł i 1239 zł.

Opłaty za usunięcie, strzeżenie i przechowywanie środka transportu lub towaru, zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, ponoszą solidarnie przewoźnik i podmiot zobowiązany do złożenia zgłoszenia.

Natomiast zatrzymanie towaru i pojazdu powinno trwać do czasu usunięcia nieprawidłowości. W przypadku braku zgłoszenia przewóz towarów może być kontynuowany po przesłaniu zgłoszenia i uzyskaniu numeru referencyjnego. [ramka]

PYTANIE 18

Jakie są sankcje za niedokonanie zgłoszenia przewozu towaru objętego monitorowaniem?

W przypadku niewykonania obowiązku zgłoszenia przewozu do rejestru nakłada się kary pieniężne. I tak:

● na podmiot wysyłający albo podmiot odbierający - nakłada się karę pieniężną w wysokości 46 proc. wartości netto towaru przewożonego podlegającego obowiązkowi zgłoszenia, nie niższą niż 20 000 zł,

● na przewoźnika - nakłada się karę pieniężną w wysokości 20 000 zł.

Jeżeli nie można ustalić wartości netto przewożonego towaru podlegającego obowiązkowi zgłoszenia, za podstawę nałożenia kary pieniężnej przyjmuje się średnią wartość rynkową towaru na rynku krajowym, pomniejszoną o należną kwotę podatku od towarów i usług oraz kwotę podatku akcyzowego.

Nałożenie kar pieniężnych wskazanych na wstępie poprzedza zatrzymanie towaru do czasu ustalenia przez naczelnika urzędu celno-skarbowego podmiotu posiadającego prawo do dysponowania towarem jak właściciel.

W przypadku jeżeli nie uda się ustalić podmiotu, który posiada prawo do dysponowania towarem jak właściciel, w terminie 60 dni od zatrzymania towaru orzeka się jego przepadek na rzecz Skarbu Państwa.

Maksymalna wysokość opłat za usunięcie, strzeżenie i przechowywanie środka transportu lub towaru

● dla pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 tony: za usunięcie - 476 zł, a za każdą dobę przechowywania i strzeżenia - 39 zł;

● dla pojazdów o masie 3,5-7,5 tony - odpowiednio 594 zł i 51 zł;

● dla pojazdów o masie 7,5-16 ton - odpowiednio 841 zł i 73 zł;

● dla pojazdów o masie powyżej 16 ton - odpowiednio 1239 zł i 133 zł;

● dla pojazdów przewożących towary niebezpieczne - odpowiednio 1508 zł i 196 zł;

● dla towarów: za ich usunięcie 1508 zł, a za każdą dobę przechowywania i strzeżenia - 4 zł za 1 m sześc. albo 80 gr za 1 mkw. powierzchni magazynowej.

Maksymalne stawki opłat będą ulegać corocznej zmianie. Waloryzacja stawek na rok następny obliczana będzie w oparciu o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych w okresie pierwszego półrocza roku, w którym do tej zmiany dochodzi, w stosunku do analogicznego okresu roku poprzedniego.

W przypadku towarów łatwo psujących się termin ten ulega znacznemu skróceniu i wynosi trzy dni. Natomiast w przypadku przewozu towarów niebezpiecznych, określonych przepisami ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych (t.j. Dz.U z 2016 r. poz. 1834 ze zm.), które wymagają szczególnych warunków przechowywania, maksymalny termin zatrzymania towaru może zostać odpowiednio skrócony i jest uzależniony przede wszystkim od właściwości danego towaru.

PYTANIE 19

Czy możliwe jest odstąpienie od nałożenia kary za brak zgłoszenia?

W ustawie została przewidziana sytuacja, w której organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej. Jest to możliwe jedynie wtedy, gdy jest to uzasadnione ważnym interesem podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego lub przewoźnika albo ważnym interesem publicznym. Uprawnienie organu do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej nie ma cech uznaniowości. Może nastąpić, jeżeli odstąpienie to:

● nie stanowi pomocy publicznej, albo

● stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie udzieloną z uwzględnieniem warunków dopuszczalności tej pomocy, określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej, albo

● stanowi pomoc publiczną spełniającą warunki określone w przepisach wydanych przez Radę Ministrów na podstawie upoważnienia zawartego w art. 26 ust. 4 ustawy.

PYTANIE 20

Co się stanie w przypadku, gdy w trakcie kontroli przewozu towaru organy kontrolne stwierdzą nieprawidłowości związane z rodzajem towaru bądź jego ilością, masą lub objętością?

Po pierwsze na towar, ale również na środek transportu, może zostać nałożone tzw. zamknięcie urzędowe. W praktyce wiąże się to z dodatkowymi utrudnieniami dla przewoźnika drogowego, a mianowicie:

● obowiązkiem przedstawienia środka transportu do oddziału celnego urzędu celno-skarbowego zlokalizowanego najbliżej miejsca zakończenia przewozu towaru na terytorium kraju w celu usunięcia tych zamknięć (przez przedstawienie należy rozumieć przyjazd środka transportowego do urzędu), oraz

● pobraniem kaucji w wysokości 1000 zł w sytuacji nałożenia na środek transportu zamknięcia urzędowego.

WAŻNE

W przypadku niedopełnienia przez przewoźnika obowiązku przedstawienia środka transportu do urzędu celno-skarbowego w terminie 30 dni od daty kontroli kaucja nie podlega zwrotowi.

Po drugie, w przypadku stwierdzenia, że towar faktycznie przewożony nie odpowiada co do rodzaju, ilości, masy lub objętości towarowi wskazanemu w zgłoszeniu, odpowiednio na podmiot wysyłający albo podmiot odbierający nakłada się karę pieniężną w wysokości 46 proc. różnicy wartości netto towaru zgłoszonego i towaru rzeczywiście przewożonego. Przy czym jej wysokość nie może być niższa niż 20 000 zł.

Zważywszy na powyższe sankcje warto pamiętać, że dane dotyczące towaru będącego przedmiotem przewozu zawarte w zgłoszeniu nie podlegają aktualizacji.

PYTANIE 21

Czy dopuszczalne są niewielkie różnice w stosunku do deklarowanej w rejestracji ilości lub masy przewożonego towaru?

Zgodnie z art. 23 dane dotyczące ilości, masy lub objętości towaru uważa się za prawidłowe, jeżeli stwierdzone rozbieżności w stosunku do ilości, masy lub objętości towaru wskazanego w zgłoszeniu wynoszą nie więcej niż 10 proc. W razie stwierdzenia większych rozbieżności istnieje podstawa do nałożenia kar pieniężnych zarówno na podmiot wysyłający, jak i podmiot odbierający.

PYTANIE 22

Czy obowiązkowi monitorowania przewozu towarów podlega jedynie przewóz pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony?

Obowiązkowi określonemu w ustawie o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów podlega każdy przewóz, niezależnie od rodzaju i dopuszczalnej masy całkowitej środka transportu, pod warunkiem, że dokonywany jest przewóz towaru objętego obowiązkiem zgłoszenia, a więc odpowiedni co do rodzaju towaru, ilości, masy lub objętości.

PYTANIE 23

Czy lista towarów objętych procedurą monitorowania przewozu może zostać rozszerzona?

Tak, istnieje taka możliwość. Będzie się to mogło odbywać na podstawie rozporządzenia wydawanego przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Co więcej, taka sytuacja już ma miejsce, bowiem obecnie trwają uzgodnienia i konsultacje projektu rozporządzenia ministra rozwoju i finansów w sprawie towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania drogowego przewozu. W treści tego aktu normatywnego proponuje się uzupełnienie listy towarów w szczególności o niektóre artykuły spożywcze objęte kodami PKWiU od 10.41.21 do 10.41.60 oraz towary klasyfikowane kodami CN od 1507 do 1517, obejmujące m.in. oleje roślinne, w tym olej rzepakowy. Co ciekawe - wcześniej, w trakcie wstępnych prac nad ustawą, olej rzepakowy wykreślono z projektu.

Jak wynika z uzasadnienia do projektu rozporządzenia, czynnikiem decydującym o objęciu tego towaru systemem monitorowania jest to, że olej rzepakowy jest przedmiotem oszustw z wyłudzeniem podatku VAT, przede wszystkim z uwagi na fakt, iż w ostatnich latach zmieniła się struktura jego przeznaczenia, a mianowicie z zużycia na cele spożywcze na surowiec wykorzystywany w produkcji biodiesla.

PYTANIE 24

Czy można się odwołać od nałożonych kar pieniężnych i do kogo?

Kary pieniężne za naruszenie obowiązków określonych w ustawie nakładane są w drodze decyzji administracyjnej. W Polsce postępowanie administracyjne jest co do zasady dwuinstancyjne. Oznacza to, że każdej osobie niezadowolonej czy też pokrzywdzonej wydaniem decyzji przez organ I instancji przysługuje prawo odwołania się do organu II instancji. Ten, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wydaje ostateczną decyzję.

Do kogo należy się odwołać od decyzji zależy od tego, który organ administracji publicznej wydał decyzję w pierwszej instancji. W przypadku stwierdzenia w trakcie postępowania podatkowego, kontroli podatkowej albo kontroli celno-skarbowej naruszeń podlegających karze pieniężnej, organ Krajowej Administracji Skarbowej, który ujawnił naruszenie, przekazuje dokumenty związane z ujawnionym naruszeniem naczelnikowi urzędu celno-skarbowego właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę podmiotu podlegającego karze. Od decyzji naczelnika urzędu celno-skarbowego będzie przysługiwało odwołanie do dyrektora izby skarbowej. Wyjątek będą stanowiły decyzje podatkowe wydawane przez naczelnika urzędu celno-skarbowego w ramach przeprowadzonej kontroli celno-skarbowej, gdyż w tego rodzaju sprawach organem odwoławczym będzie ten sam naczelnik urzędu celno-skarbowego. W praktyce oznacza to, że podatnik, który nie będzie się zgadzał z negatywną dla siebie decyzją, będzie zmuszony wnieść odwołanie do tego samego urzędu, który wydał decyzję i będzie rozpoznawał sprawę odwoławczą.

@RY1@i02/2017/066/i02.2017.066.050000100.805.jpg@RY2@

Schemat działania systemu monitoringu podczas przewozu towarów wrażliwych wewnątrz kraju

Piotr Mikiel

Zrzeszenie Międzynarodowych Przewoźników Drogowych w Polsce