Wody Polskie odpowiadają na pytania DGP

Czy pobierana przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne woda może być w całości uznawana za przeznaczoną do realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności? Czy trzeba dokładnie określić cele poboru wody?

Zgodnie z art. 272 ust. 13 prawa wodnego każdy podmiot wnoszący opłaty za usługi wodne ma obowiązek zapewnienia odrębnego pomiaru ilości pobieranej wody podziemnej lub powierzchniowej do różnych celów lub potrzeb. Obowiązek ten dotyczy wszystkich podmiotów korzystających z usług wodnych, w tym przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych w rozumieniu ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Konieczność odrębnego pomiaru wynika z faktu, że górne stawki opłat za pobór wód w formie opłaty zmiennej, uregulowane w art. 274 pkt 4 ustawy oraz jednostkowe stawki opłat za te usługi określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz.U. poz. 2502) zostały zróżnicowane, a ich wysokość uzależniona m.in. od celu korzystania z wody i jej przeznaczenia. Jeżeli przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne oprócz realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi dostarcza pobraną wodę innym odbiorcom usług z przeznaczeniem na inne cele (przemysłowe), to również musi zapewnić odrębny pomiar ilości pobieranej do tych celów.

W jaki sposób przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne powinno kwalifikować cel poboru, jeśli woda dostarczana jednym przyłączem jest zużywana na różne rodzaje działalności? Jak zakwalifikować wodę dostarczaną do wielolokalowych budynków mieszkalnych, w których istnieją również lokale użytkowe?

Zasady ustalania opłat za usługi związane z poborem wód – z uwzględnieniem celu tego poboru – nie uległy zmianie, a zatem problemy nie powinny mieć miejsca. Cele poboru wody związane są z rodzajem prowadzonej działalności. Jeśli przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne prowadzą działalność polegającą na ujmowaniu, uzdatnianiu i dostarczaniu wody, to koresponduje to z celem nr 27 (pobór, uzdatnianie, dostarczanie wody) określonym w par. 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne. Wystarczy zatem, że na potrzeby ustalenia opłaty podzielą ilość pobranej wody na cele związane z realizacją zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi – cel nr 40 (woda podziemna) lub nr 41 (woda powierzchniowa) oraz wspomniany cel nr 27.

Kto będzie musiał kupować i instalować urządzenia pomiarowe?

Zgodnie z przepisami obowiązek wyposażania podmiotów korzystających z usług wodnych w zakresie poboru wód i wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi spoczywa na Wodach Polskich. Wyjątek od tej zasady dotyczy podmiotów, które wyposażają się w takie urządzenia na własny koszt.

Niejasne są kwestie związane z odprowadzaniem wód opadowych i roztopowych – jak należy określić ich ilość? Co to są tereny uszczelnione i jak definiować urządzenia do retencjonowania wód? Jakim warunkom powinny one odpowiadać?

Ilość odprowadzonych wód opadowych lub roztopowych na potrzeby ustalenia opłaty za usługi wodne podmiot może obliczyć jako iloczyn powierzchni terenów uszczelnionych, sumy opadu atmosferycznego w okresie rozliczeniowym oraz współczynnika spływu powierzchniowego. Sumę opadu atmosferycznego w okresie rozliczeniowym ustala się na podstawie danych meteorologicznych publikowanych przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej lub zakupionych w tym instytucie za dany okres rozliczeniowy. Alternatywną metodą – dopuszczoną do stosowania w okresie przejściowym – jest ustalenie ilości odprowadzonych wód opadowych lub roztopowych na podstawie pozwolenia wodnoprawnego.

Prawo wodne nie zawiera legalnej definicji pojęcia retencji, jak również urządzeń do retencjonowania wody, w związku z czym należy kierować się ich znaczeniem słownikowym. Zgodnie z SJP PWN przez urządzenie należy rozumieć „mechanizm lub zespół mechanizmów, służący do wykonania określonych czynności”, natomiast retencja oznacza „magazynowanie wody opadowej na powierzchni ziemi, w gruncie oraz w zbiornikach naturalnych i sztucznych; też: zasób wody zgromadzonej w ten sposób”. Zatem urządzeniami do retencjonowania wody z powierzchni uszczelnionych będą obiekty, których przeznaczeniem jest zbieranie i przetrzymywanie wód opadowych i roztopowych, m.in. zbiorniki, oczka wodne, sztucznie wykonane zagłębienia terenu.

Powierzchnię dachów kwalifikuje się do powierzchni uszczelnionej, od której nalicza się opłatę zmienną.

Do ustalenia ilości pobranych wód powierzchniowych lub wód podziemnych oraz ilości lub temperatury wprowadzanych ścieków używa się przyrządów pomiarowych, które podlegają prawnej kontroli metrologicznej w rozumieniu ustawy z 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach. W jaki sposób zapewnić realizację tego obowiązku, skoro urządzenia do mierzenia ilości ścieków (przepływomierze) w świetle obowiązujących przepisów nie podlegają legalizacji?

Zgodnie z art. 552 prawa wodnego wymóg stosowania tych przyrządów będzie obowiązywał od 31 grudnia 2020 r. (…) Obecnie przyrządy te nie podlegają w Polsce prawnej kontroli metrologicznej. W obowiązującym stanie prawnym nie ma również przepisów określających wymagania, którym powinien odpowiadać ten rodzaj przyrządów pomiarowych, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń tych przyrządów pomiarowych, a także sposobów i metod ich przeprowadzania. W Głównym Urzędzie Miar trwają prace nad objęciem przyrządów pomiarowych wymienionych w prawie wodnym prawną kontrolą metrologiczną.

Dlaczego zdecydowali się państwo naliczać opłaty stałe od maksymalnego, określonego w pozwoleniu poziomu? Jest też kłopot z ustalaniem opłaty stałej na podstawie wartości wyrażonych w m sześc./s, w sytuacji gdy pozwolenie wodnoprawne lub zintegrowane nie zawierało takiej wartości – jak sobie z tym poradzić? Kolejna sprawa to niekorzystne liczenie okresu, od którego opłaty obowiązują, od wydania pozwolenia, a nie od momentu, w którym rzeczywiście dojdzie do pierwszego poboru czy odprowadzenia wód.

Opłata stała stanowi rekompensatę za rezerwację zasobów wód w ilości, która umożliwia korzystanie z nich w dowolnym momencie w maksymalnym rozmiarze, a nie za dopuszczalną (maksymalną) ilość możliwej do pobrania wody na rok. To opłata zmienna zależna jest od rzeczywistego zakresu korzystania z wód. Ustawodawca zarówno w prawie wodnym, jak i w nieobowiązującej już ustawie z 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne wprowadził wymóg, by pozwolenie wodnoprawne ustalało maksymalny chwilowy zakres korzystania z wód. Istotą tej opłaty jest uzyskanie zwrotu kosztów związanych z dostępnością i utrzymaniem zasobów wodnych, a także rozpoznawaniem, bilansowaniem i ochroną wód podziemnych w celu ich racjonalnego wykorzystywania. Stanowi to realizację zasady zwrotu kosztów usług wodnych wyrażoną w art. 9 dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej, który formułuje zasadę zwrotu kosztów usług wodnych (Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000) oraz art. 9 ust. 3 prawa wodnego.

W przypadku gdy pozwolenie wodnoprawne ustala maksymalny chwilowy zakres korzystania z wód w m sześc. na godzinę, a nie na sekundę, to należy dokonać jego przeliczenia na sekundę.

Pozwolenie wodnoprawne na usługi wodne nadaje jego adresatowi uprawnienie do korzystania z wód w zakresie wykraczającym poza powszechne, zwykłe oraz szczególne korzystanie z wód. Z uprawnieniem tym skorelowany jest obowiązek rezerwacji w zależności od rodzaju usługi wodnej oraz określonych zasobów wodnych. Udzielenie pozwolenia wodnoprawnego na rzecz jednego z podmiotów wymienionych w art. 35 ust. 1 prawa wodnego ogranicza, a nawet wyłącza możliwość udzielenia takiego pozwolenia innemu podmiotowi, co wiąże się z ograniczonymi zasobami wodnymi oraz ustawową dyrektywą niedopuszczenia do wystąpienia możliwego do uniknięcia pogorszenia ekologicznych funkcji wód oraz pogorszenia stanu ekosystemów lądowych zależnych od wód (por. art. 9 ust. 4 prawa wodnego). Rezerwacja wód zapewniająca gotowość środowiska wodnego do korzystania z niego jest ściśle powiązana z momentem wydania pozwolenia wodnoprawnego. Uzyskanie przez ten akt administracyjny przymiotu ostateczności umożliwia rozpoczęcie korzystania z wód, a tylko wyjątkowo termin ten, na podstawie art. 403 ust. 6 pkt 6 prawa wodnego, może ulec przesunięciu. Zapewnienie gotowości środowiska wodnego do poboru wód/przyjęcia ścieków/odprowadzania do wód – wód opadowych lub roztopowych wymaga jego ochrony, rozwoju, zarządzania oraz utrzymywania wód, co generuje koszty zarówno środowiskowe, jak i zasobowe, expressis verbis zaliczone w art. 9 ust. 3 prawa wodnego do kosztów usług wodnych.

Czy z całą stanowczością będą państwo egzekwować przepisy karne, skoro przedsiębiorcy wodociągowi nie bardzo wiedzą lub wręcz nie mają możliwości prawidłowego ustalenia, ile wody i na jakie cele pobrali ich odbiorcy?

Ustawodawca, wprowadzając przepisy prawa, oczekuje, że będą one przestrzegane przez podmioty, na które zostały nałożone obowiązki, oraz przez organy, które są odpowiedzialne za ich egzekucję.

Departament Usług Wodnych  w Państwowym Gospodarstwie Wodnym Wody Polskie

Opr. Z.J.