Lekarze pytają, Ministerstwo Zdrowia wyjaśnia

1. Czy pracodawca ma możliwość ograniczenia w całości lub części uprawnienia do wynagrodzenia, o którym mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, jedynie wobec lekarzy dyżurujących?

MZ: Warunki, których spełnianie uprawnia lekarza specjalistę do otrzymania wzrostu wynagrodzenia zasadniczego do wysokości 6750 zł, określone są w art. 4 ust. 3 ustawy. Ustawodawca nie przewidział możliwości wprowadzania przez świadczeniodawców kolejnych, nie wskazanych w ustawie warunków, które ograniczałyby krąg lekarzy specjalistów mogących skorzystać ze wzrostu wynagrodzenia.

2. Czy lekarz mający specjalizację, który w okresie od 1 lipca 2018 r. do pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu złożenia zobowiązania, o którym mowa w art. 4 ust. 3 pkt 2 ustawy, wykonywał świadczenia konkurencyjne w rozumieniu art. 4 ust. 3 pkt 2 ustawy, może złożyć oświadczenie do 7 września 2018 r. i czy będzie uprawniony do podwyżki wynagrodzenia od 1 lipca 2018 r.?

MZ: Lekarz zobowiązując się do nieudzielania świadczeń u innego świadczeniodawcy, nie będzie mógł udzielać tych świadczeń od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu złożenia zobowiązania. Jeśli zatem zachowane zostaną terminy, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy, wówczas lekarz będzie uprawniony do podwyżki wynagrodzenia zasadniczego od 1 lipca 2018 r.

3. Czy lekarz specjalista psychiatrii pracujący na podstawie stosunku pracy w szpitalu nie może pracować w poradni zdrowia psychicznego (u innego świadczeniodawcy)?

MZ: Lekarz specjalista pracujący na podstawie stosunku pracy w szpitalu może dodatkowo pracować w poradni zdrowia psychicznego, ponieważ jest to praca wykonywana w warunkach ambulatoryjnych, a zgodnie z definicją zawartą w art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ambulatoryjna opieka zdrowotna to udzielanie przez świadczeniodawców świadczeń opieki zdrowotnej osobom niewymagającym leczenia w warunkach całodobowych lub całodziennych. Powyższa sytuacja nie łamie zakazu, o którym mowa w art. 4 ust. 3 pkt 2 ustawy.

4. Czy dyżury świadczone w formie niestacjonarnej rozumiane są jako świadczenia tożsame, wyłączające możliwość uzyskania wynagrodzenia określonego w art. 4 ust. 2 ustawy?

MZ: Zobowiązanie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 pkt 2 ustawy, obejmuje zakaz udzielania przez lekarza odpłatnie świadczeń opieki zdrowotnej w warunkach całodobowych lub całodziennych u innego świadczeniodawcy realizującego umowę z NFZ z co najmniej jednego z zakresów, o których mowa w art. 15 ust. 2 pkt 3, 4, 6–12, 15 i 16 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Ustawodawca w art. 4 ust. 3 pkt 2 nie przewidział wyjątków od tej zasady. Każde odpłatne udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w warunkach całodobowych lub całodziennych u innego świadczeniodawcy, niezależnie od tego, w jakiej odbywa się formie organizacji pracy (dyżur, podstawowy czas pracy, praca w ramach umowy cywilnoprawnej), stanowi naruszenie zobowiązania, o którym mowa w art. 4 ust. 3 pkt 2 ustawy.

5. Czy praca w systemie teleradiologii (praca w domu) może być uznana za świadczenie tożsame, objęte wykluczeniem do pobierania przez lekarza specjalistę zwiększonego wynagrodzenia, jeżeli lekarz wykonuje tę pracę dla ośrodka mającego kontrakt na usługi całodobowe i całodzienne? W jakich przypadkach usługi z zakresu teleradiologii są zabronione i czy istnieją wyłączenia?

MZ: Ustawa nie różnicuje sytuacji prawnej lekarza w zależności od formy organizacji pracy/udzielania świadczeń u danego świadczeniodawcy. Zatem praca w systemie teleradiologii podlega takim samym regułom, jak inne świadczenia zdrowotne wykonywane przez lekarzy, którzy podpisali zobowiązanie.

Jeżeli lekarz zatrudniony u świadczeniodawcy, który zawarł umowę z NFZ na udzielanie świadczeń w warunkach całodobowych lub całodziennych, wykonuje np. opisy TK czy MRI w warunkach AOS (tj. na rzecz pacjentów przyjętych w trybie ambulatoryjnym/rozliczanych w ramach umowy na AOS) albo u świadczeniodawcy udzielającego tych świadczeń komercyjnie, to zakazu nie łamie. Lekarz specjalista, który złoży zobowiązanie z art. 4 ust. 3 pkt 2 ustawy, nie może natomiast udzielać u innego świadczeniodawcy świadczeń w warunkach całodobowych lub całodziennych (tj. na rzecz pacjentów przyjętych w trybie całodobowym lub całodziennym/rozliczanych w ramach np. umowy na świadczenia z zakresu leczenia szpitalnego).

6. Czy w okresie przebywania na urlopie wychowawczym (macierzyńskim) w okresie wejścia w życie ustawy i po nim, przysługuje wyrównanie, o którym mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, czy świadczenie to przysługuje dopiero po powrocie z urlopu wychowawczego (macierzyńskiego)? Czy przebywanie na urlopie ogranicza możliwości złożenia oświadczenia? Czy w przypadku lekarki, która złożyła oświadczenie do 7 września, należne jest wyrównanie świadczenia od 1 lipca mimo przebywania na urlopie, a co za tym idzie rewaloryzacji wypłacanego świadczenia?

MZ: Przebywanie przez lekarza specjalistę na urlopie wychowawczym lub na urlopie macierzyńskiemu nie uniemożliwia złożenia zobowiązania, o którym mowa w art. 4 ustawy. Jednocześnie fakt podwyższenia wynagrodzenia nie wpływa na zasady wypłacania i sposób obliczania wysokości świadczeń związanych z korzystaniem z urlopu, które są ustalone w przepisach odrębnych. W trakcie tych urlopów nie jest wypłacane wynagrodzenie, lecz określone w przepisach świadczenia. Przy ustalaniu podstawy ich wymiaru i przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ZUS pracownika na urlopie bierze się pod uwagę wysokość wynagrodzenia, jakie uzyskiwał przed rozpoczęciem urlopu. Jeżeli podwyższenie wynagrodzenia, o którym mowa w art. 4 i 9 ustawy, nastąpiło w okresie branym pod uwagę przy obliczaniu wysokości świadczenia lub składek na ZUS, to przy ich obliczeniu powinno się uwzględniać wynagrodzenie w nowej wysokości.

ii. bony patriotyczne

1. Wielu lekarzy zatrudnionych w szpitalach klinicznych pracuje na 1/4 etatu szpitalnego i 3/4 etatu akademickiego. Czy ten drugi również będzie się liczyć do okresu odpracowywania bonu?

MZ: Etat akademicki, czyli etat na uniwersytecie medycznym lub innej szkole wyższej, nie będzie wliczany do okresu odpracowywania, o którym mowa w art. 16j ust. 2b ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Zgodnie z tym przepisem w zamian za podwyższone wynagrodzenie w trakcie trwania rezydentury lekarz może zobowiązać się do wykonywania zawodu lekarza na terytorium RP w podmiocie wykonującym działalność leczniczą, który udziela świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Warunku tego nie spełnia uniwersytet medyczny ani inna wyższa uczelnia, która zatrudnia lekarza na etacie akademickim.

2. Jak obliczać skrócony okres, który lekarz powinien odpracować, jeśli nie pobierał bonu przez cały okres specjalizacji?

MZ: Na potrzeby obliczania okresu „odpracowywania”, w przypadku lekarza, który pobierał zwiększone wynagrodzenie przez okres krótszy niż okres specjalizacji, nie bierze się pod uwagę nieobecności wynikających z ZLA, urlopu macierzyńskiego, bezpłatnego, wychowawczego.

Przykładowo: Lekarka, której okres szkolenia specjalizacyjnego, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 2 stycznia 2013 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów (Dz.U. poz. 26) wynosi pięć lat, złożyła wniosek o zwiększone wynagrodzenie dopiero na trzecim roku trwania specjalizacji, pracowała rok, później skorzystała z dwóch lat na urlopie macierzyńskim/wychowawczym, a następnie ukończyła specjalizację (dodatkowe dwa lata). Pani doktor pobierała zatem zwiększone wynagrodzenie łącznie przez trzy lata. Powinna odpracować: 2 lata x 3/5.

3. Co w przypadku, gdy lekarz po zakończeniu rezydentury nie będzie mógł odpracować dodatku z powodu np. przejścia na urlop macierzyński lub choroby?

MZ: Nie ma podstaw prawnych do wydłużenia pięcioletniego okresu, w którym lekarz ma zrealizować zobowiązanie (np. w przypadku urlopu macierzyńskiego i wychowawczego w tym okresie). Należy mieć na uwadze, że w takich sytuacjach wojewoda jako organ właściwy w zakresie nakładania kary, o której mowa w art. 16j ust. 2l ustawy o zawodach, może skorzystać z uprawnienia wynikającego z art. 64 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2077) i udzielić ulgi w spłacie kary (np. umorzyć w całości lub części, rozłożyć na raty).

4. Czy świadczenia zdrowotne, społeczne wypłacane przez ZUS wydłużają okres spłacania dodatku?

MZ: Na potrzeby obliczania okresu „odpracowywania” nie bierze się pod uwagę nieobecności wynikających z ZLA, urlopu macierzyńskiego, bezpłatnego, wychowawczego.

5. Czy lekarzowi przysługiwać będzie skarga do WSA od decyzji wojewody w przedmiocie nałożenia kary?

MZ: Tak, zgodnie z art. 16j ust. 2q ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 2 lit. b ustawy, lekarzowi będzie przysługiwał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy kierowany do wojewody. A następnie – zgodnie z art. 3 par. 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302) – taka decyzja będzie mogła być zaskarżona do sądu administracyjnego (zgodnie z tym przepisem kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne).

6. Czy w przypadku zakończenia szkolenia specjalizacyjnego bez zdania państwowego egzaminu specjalizacyjnego (PES) bon patriotyczny podlega zwrotowi?

MZ: Przepisy wprowadzone ustawą nie odwołują się do tego, czy lekarz złożył egzamin specjalizacyjny (kwestie te również w ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty traktowane są rozłącznie, tj. egzamin nie jest częścią szkolenia specjalizacyjnego). Zatem w przypadku, gdy lekarz, który złoży zobowiązanie, uzyska potwierdzenie zakończenia szkolenia specjalizacyjnego, o którym mowa w art. 16r ust. 6 pkt 1 ustawy o zawodach, a nie złoży egzaminu specjalizacyjnego, zobowiązany jest do wykonywania zawodu lekarza na terytorium RP w określonym w ustawie zakresie i terminie. W przypadku niewywiązania się z tego zobowiązania będzie musiał zapłacić karę, o której mowa w art. 16j ust. 2l ustawy o zawodach.

7. Czy lekarz rezydent chorób wewnętrznych, który rozpoczął szkolenie specjalizacyjne w momencie, w którym ww. specjalizacja nie należała do priorytetowych dziedzin medycyny, a obecnie jest do nich zaliczana, otrzyma bon patriotyczny jak dla specjalizacji priorytetowej? Czy na wysokość dodatku ma znaczenie, kiedy dana specjalizacja stała się priorytetową dziedziną medycyny?

MZ: Zgodnie z art. 10 ustawy lekarzowi, który złożył zobowiązanie w terminie 14 dni od jej wejścia w życie, zwiększone wynagrodzenie zasadnicze wypłaca się od 1 lipca 2018 r. Jeżeli tego dnia lekarz odbywa szkolenie specjalizacyjne w dziedzinie priorytetowej, to zgodnie z ustawą wynagrodzenie zasadnicze wzrasta o 700 zł miesięcznie.

Minister Zdrowia 6 września 2018 r. podpisał rozporządzenie w sprawie nowych dziedzin medycyny uznanych za priorytetowe, które weszło w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia z mocą od 1 lipca 2018 r. Choroby wewnętrzne są jedną z dziedzin, które stały się priorytetowe na podstawie tego rozporządzenia, co oznacza, że lekarz odbywający szkolenie specjalizacyjne w tej dziedzinie, po złożeniu w odpowiednim terminie zobowiązania, otrzyma podwyższone wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 700 zł miesięcznie od 1 lipca 2018 r.

8. Czy zmiana odbywania specjalizacji z trybu rezydentury na tryb pozarezydencki powoduje zwrot świadczenia, o którym mowa w art. 2b ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, czy tryb pozarezydencki wlicza się już do odpracowywania świadczenia?

MZ: Zmiana trybu odbywania specjalizacji ma znaczenie, ponieważ lekarz przestaje pobierać wynagrodzenie z tytułu rezydentury, więc również w tej zwiększonej części. Nie jest tutaj spełniona przesłanka zaprzestania realizacji programu specjalizacji (oczywiście o ile lekarz ją kontynuuje), więc lekarz nie jest zobowiązany do zapłaty kary jedynie z tego tytułu. Lekarz ten jest natomiast zobowiązany do odpracowania, zgodnie z treścią zobowiązania, po zakończeniu szkolenia specjalizacyjnego, przy czym zastosowanie będzie miał tutaj art. 16j ust 2g ustawy o zawodach, zgodnie z którym w przypadku pobierania zwiększonego wynagrodzenia zasadniczego, o którym mowa w ust. 2b, w okresie krótszym niż okres szkolenia specjalizacyjnego, dwuletni okres wykonywania zawodu, o którym mowa w ust. 2b, ulega proporcjonalnemu skróceniu.

W odniesieniu do drugiej części pytania, zgodnie z art. 16j ust. 2b ustawy o zawodach lekarz zobowiązuje się do wykonywania zawodu lekarza na terytorium RP w podmiocie wykonującym działalność leczniczą, w łącznym okresie dwóch lat z pięciu kolejnych lat przypadających od dnia uzyskania potwierdzenia zakończenia szkolenia specjalizacyjnego. Oznacza to, że odbywanie szkolenia specjalizacyjnego w trybie pozarezydenckim nie może wliczać się w okres odpracowywania zobowiązania.©℗