Spór aplikanci - korporacja notarialna wciąż trwa

Aplikantka notarialna wystąpiła do Rady Izby Notarialnej (RIN) o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Dokument był jej potrzebny, aby mogła przystąpić do egzaminu notarialnego. RIN odmówiła, wskazując, że co prawda aplikantka spełniła wymogi - pozostawała wpisana na listę aplikantów przez dwa lata i sześć miesięcy; odbywała praktyczną naukę zawodu pod patronatem notariusza, który wydał o niej pozytywną opinię; odbyła praktykę sądową; uczestniczyła w zajęciach - ale to zbyt mało, aby uznać, że odbyła aplikację. W ocenie RIN nie można stwierdzić, że opanowała materiał w stopniu umożliwiającym przystąpienie do egzaminu, bo to weryfikuje kolokwium, którego kobieta nie zaliczyła. Prawniczka wniosła zażalenie do Krajowej Rady Notarialnej (KRN). Przekonywała, że z żadnego przepisu ustawy Prawo o notariacie (Dz.U. z 1991 r. nr 22, poz. 91 ze zm.) nie wynika, że korporacja może odmówić wydania zaświadczenia aplikantowi po szkoleniu.

KRN utrzymała w mocy uchwałę RIN, uznając, że niezaliczenie kolokwium prowadzi do uznania, że aplikant nie odbył aplikacji, inaczej skutkowałoby to tym, że szkolenie ma charakter iluzoryczny.

Prawniczka wskazała, że oczywiste jest, iż spełniła wszystkie ustawowe przesłanki niezbędne do otrzymania wymaganego prawem (art. 72 par. 2 ustawy) zaświadczenia i odmowa jego wydania, a także utrzymywanie takiej odmowy w mocy przez KRN są nieuprawnione.

Aplikację notarialną prowadzi rada właściwej izby notarialnej, a organizację tej aplikacji określają przepisy wydanego na podstawie art. 75 prawa o notariacie rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz.U. z 2005 r. nr 258, poz. 2169 ze zm.). Izba wskazała, że na mocy delegacji ustawowej Krajowa Rada Notarialna podjęła uchwałę w sprawie programu aplikacji notarialnej. Z niej wynika, że kształt odbycia aplikacji jest mieszany, tzn. częściowo regulowany jest przez przepisy rozporządzenia o organizacji, a częściowo poprzez treść uchwały oraz za pomocą innych uchwał organów samorządu notarialnego. Te uchwały podejmowane są zgodnie z par. 13 rozporządzenia ministra sprawiedliwości o organizacji, upoważniającym izby do przeprowadzania kolokwiów i sprawdzianów w celu weryfikacji stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie.

WSA w Warszawie (wyrok z 24 stycznia 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 787/12) uchylił uchwały samorządu. Wskazał na art. 72 prawa o notariacie, zgodnie z którym aplikantowi po odbyciu aplikacji rada izby notarialnej wydaje zaświadczenie. Z treści tego przepisu nie wynika, że zamiarem ustawodawcy było uzależnienie odbycia aplikacji od uzyskania przez aplikanta pozytywnych ocen z kolokwiów. Aby więc otrzymać zaświadczenie o ukończeniu szkolenia, nie jest konieczne uzyskanie pozytywnych wyników z kolokwiów. A to z kolei prowadzi do wniosku, że negatywny wynik kolokwium nie uprawnia samorządu notarialnego do odmowy wydania dokumentu.

Sąd przywołał art. 72 par. 1 ustawy. Mówi on, że aplikacja notarialna trwa dwa lata i sześć miesięcy i polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza. W ramach szkolenia aplikant jest obowiązany zaznajomić się z czynnościami sądów w sprawach cywilnych, gospodarczych i wieczystoksięgowych. Przepis ten ma charakter wyczerpujący. Oznacza to, że w wypadku spełnienia tych przesłanek RIN ma obowiązek wydać zaświadczenie o odbyciu aplikacji.

Tomasz Janik, prezes KRN: KRN cały czas podtrzymuje opinię, iż jednym z podstawowych obowiązków aplikanta jest zapoznanie się z całokształtem pracy notariusza, a sposobem na weryfikację jest przede wszystkim kolokwium. WSA w kilkunastu niemal identycznych co do materii prawnej sytuacjach w części wyroków oddalił skargi aplikantów. Ocena uprawnień samorządu notarialnego w tych wyrokach jednoznacznie wskazywała na możliwość organizacji kolokwium jako mechanizmu sprawdzającego wiedzę. Argumentem dodatkowo przemawiającym za takim uprawnieniem jest grudniowa zmiana rozporządzenia w sprawie organizacji aplikacji notarialnej przez ministra sprawiedliwości (rozporządzenie z 19 grudnia 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie organizacji aplikacji notarialnej). Wykreślenie par. 13 dotyczącego organizowania przez samorząd kolokwiów stanowi bezpośredni dowód na to, że wcześniej takie uprawnienie istniało. Niejednolite wyroki WSA w tych sprawach wskazują na podstawowy problem, jaki stanowi złe prawo, które można różnie interpretować. Zamierzamy bronić naszego stanowiska przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Sędzia Rafał Puchalski, wiceprezes Stowarzyszenia Sędziów Polskich "Iustitia": Trudno jednoznacznie ocenić wyrok WSA w tej sprawie. Osobiście skłaniałbym się w kierunku prymatu wykładni literalnej przepisów ustawy, która moim zdaniem nie budzi wątpliwości. Konstytucja wprowadza w art. 2 zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Z treści art. 72 prawa o notariacie nie wynika, że zamiarem ustawodawcy było uzależnienie odbycia aplikacji od uzyskania przez osobę zdającą kolokwia pozytywnych ocen. Tym samym trudno zgodzić się ze stanowiskiem KRN, że ustawa nadaje mu prawo do odmowy wydania stosownego zaświadczenia, w oparciu o kryteria niewymienione w ustawie.

Całkowicie odmiennie oceniam to, że minister sprawiedliwości dokonał wykreślenia przepisu dotyczącego organizowania przez samorząd kolokwiów, zmieniając rozporządzenie w sprawie organizacji aplikacji notarialnej. Wprowadzona zmiana wychodzi naprzeciw treści art. 72 ustawy i założeniom ustawodawcy, który w żaden sposób nie obwarowywał dodatkowymi wymogami zasad uzyskania zaświadczenia o odbyciu aplikacji. Moim zdaniem brzmienie art. 72 ustawy nie powinno w żaden sposób podlegać wykładni rozszerzającej stosowanej przez RIN i z wielkim zainteresowaniem będę oczekiwał na wyrok NSA.

@RY1@i02/2013/046/i02.2013.046.07000070e.803.jpg@RY2@

Ewa Maria Radlińska

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl