Oczekiwania społeczne wobec komorników rosną

Dwunastego czerwca obchodziliśmy Światowy Dzień Komornika, któremu patronuje Międzynarodowa Unia Komorników Sądowych - organizacja zrzeszająca ponad siedemdziesiąt krajów z różnych kontynentów. Hasło tegorocznej, siódmej już edycji, brzmiało "Komornik - gwarant ochrony praw człowieka", przypominając, że komornik jako profesjonalny, kompetentny, niezależny i bezstronny organ, który podlega ścisłym zasadom i regułom postępowania oraz etyki, zapewnia właściwe egzekwowanie sprawiedliwości przez skuteczne i efektywne wykonywanie wyroków sądowych. A prawidłowe wykonywanie orzeczeń sądowych jest dowodem istnienia państwa prawa.

Dziś w Polsce działa blisko 1300 komorników oraz 2000 asesorów i aplikantów. Od szesnastu lat komornik jest zawodem zaufania publicznego. Liczba członków samorządu komorniczego systematycznie rośnie, a zawód ten jest obecnie równorzędnym z innymi zawodami prawniczym.

Światowy Dzień Komornika, w połączeniu z 25.rocznicą wolnych wyborów, skłania do przypomnienia, że dla uzyskania obecnego statusu zawodowego komornicy musieli przejść długą drogę. Wystarczy wspomnieć, że w przedwojennym stanie prawnym regulacje odnoszące się do komorników sądowych były szczątkowe. Przepisy stanowiły bowiem jedynie, że w sądach powiatowych urzędują komornicy do pełnienia czynności egzekucyjnych i innych. Komornik był pracownikiem państwowym, działającym w rewirze wyznaczonym właściwością sądu rejonowego lub jego częścią. Analogiczne rozwiązania przewidywały kolejne ustawy o ustroju sądów powszechnych, tj. ustawa z 1964 r. i ustawa z 1985 r.

Dynamika zachodzących przemian ustrojowych i gospodarczych spowodowała, że zmiany w modelu funkcjonowania zawodu komornika stały się konieczne i nieuniknione.

Przełom w statusie komornika sądowego wprowadziła ustawa o komornikach sądowych i egzekucji z 29 sierpnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. nr 133, poz. 882 ze zm.). Ustawa ta, pozostawiając początkowo pracowniczy status komornika, uregulowała szczegółowo warunki, jakie spełniać musi kandydat do tego zawodu. Ustaliła precyzyjne kryteria, wprowadzając wymóg wyższego wykształcenia prawniczego, odbycia dwuletniej aplikacji komorniczej oraz przepracowania w charakterze asesora komorniczego co najmniej dwóch lat. Komornicy utracili też status pracownika sądu na rzecz działalności na własny rachunek. W ubiegłym roku w ramach deregulacji ponownie zmieniono zasady powoływania na stanowisko komornika.

Nie ulega wątpliwości, że w ciągu tych lat oprócz statusu komornika zmieniło się nastawienie do tej profesji. Dziś w świadomości społecznej zaczyna dominować przekonanie o niezwykle istotnej roli egzekucji sądowej i zawodu komornika sądowego jako niezbędnego elementu państwa prawa i prawidłowo funkcjonującej gospodarki.

Aż 80 proc. przedsiębiorców uważa, że nieterminowe regulowanie płatności stanowi poważną przeszkodę w prowadzeniu działalności, a ponad połowa z nich niestety ocenia, że problem ten występuje często. Połowa przedsiębiorców otrzymuje więcej niż trzy czwarte płatności w terminie, ale jednocześnie niemal połowa oczekuje na zaległe płatności, których suma przekracza 50 tys. zł. Na skutek nieregularnej obsługi zobowiązań przez kontrahentów ponad jedna trzecia przedsiębiorców nie może terminowo spłacać własnych zobowiązań, musi ograniczać inwestycje czy zatrudnienie. Dla wielu z tych podmiotów pomoc komornika sądowego w odzyskaniu należności to już nie tylko upominanie się o swoją własność, ale jedyna szansa na przetrwanie, utrzymanie miejsc pracy czy godne życie alimentowanych. Ponad 2 miliony dłużników zalega z płatnością zobowiązań z tytułu niezapłaconych rachunków za energię elektryczną, gaz, usługi telekomunikacyjne, czynsz, z tytułu alimentów, pożyczek, a także niespłacanych kredytów hipotecznych i konsumpcyjnych.

Warto jednak podkreślić, że choć w ostatnich latach dynamicznie rosła liczba spraw wpływających do komorników, to czas trwania egzekucji na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat skrócił się niemal o połowę, a w każdym roku systematycznie zwiększa się kwota wyegzekwowanych należności dla wierzycieli. W roku 2009 było to 3 mld zł, a w 2013 roku komornicy wyegzekwowali dla wierzycieli ponad 7,5 mld zł.

To wciąż zbyt mało w stosunku do kwot, jakich wierzyciele dochodzili. Jednak aby móc skutecznie prowadzić egzekucję - oprócz przepisów, które racjonalnie uregulują kwestię dystrybucji tych spraw, gwarantując stabilność systemu egzekucji sądowej - niezbędne są zmiany w przepisach regulujących to postępowanie.

Informatyzacja procedury egzekucyjnej, a przede wszystkim elektroniczny dostęp do informacji o majątku dłużnika to kluczowe elementy, które mają wpływ na sprawność i skuteczność egzekucji. Należy na nie zwrócić uwagę w sposób systemowy.

Na koniec warto podkreślić, że im bardziej rośnie znaczenie zawodu komornika, tym większe są oczekiwania społeczne w stosunku do osób, które go wykonują. Dlatego tak ważny jest etos tej profesji. Komornika sądowego muszą cechować najwyższe kwalifikacje zawodowe, uczciwość i przyzwoitość. Samorząd komorniczy czyni i będzie czynił wszystko, co w jego mocy, by strzec powagi i godności zawodu.

@RY1@i02/2014/118/i02.2014.118.18300080b.802.jpg@RY2@

Rafał Fronczek Prezes Krajowej Rady Komorniczej

Rafał Fronczek

Prezes Krajowej Rady Komorniczej