Figielki konstytucyjne

Jedną z dotkliwych bolączek odrodzonej Polski był brak poczucia prawa. Długoletnia niewola, w której wzrastały i wychowywały się całe pokolenia, oraz demoralizujące wpływy obcego panowania, nauczyły nie tylko Piłsudskiego, ale i całe społeczeństwo polskie działania w konspiracji. Wobec niemożliwości otwartej walki z przeważającymi siłami państw zaborczych, trzeba było nieraz walczyć z nimi podstępem. Coraz to nowe ustawy, ograniczające prawa ludności polskiej, nauczyły nas umiejętnego obchodzenia prawa. Obejść prawo tak, by uniknąć przykrych konsekwencji, nie zapłacić żądanego podatku, "nabrać" Moskala lub Niemca - to zaczęło uchodzić niemal za obowiązek patriotyczny. Ale to było znowu stosowanie zasady "cel uświęca środki". Zemściło się to u nas w ten sposób, że nawet u jednostek skądinąd bardzo wartościowych i szlachetnych poczucie prawa zostało mocno zachwiane. Przyzwyczaiwszy się przez przeszło sto lat do walki z obcym rządem i jego przepisami, nie potrafiliśmy nagle nauczyć się, że własne prawo trzeba wspierać i własny rząd szanować. Za lekceważeniem prawa poszło i lekceważenie poczucia obowiązku, dawne verbum nobile, z którego dotrzymywania tak się niegdyś Polacy szczycili, poszło w zapomnienie. Obiecać coś i nie dotrzymać - to zaczęło być na porządku dziennym. Wielkim przeciwnikiem praworządności był Piłsudski i cała jego świta, a już do szczytu walkę z prawem i sprawiedliwością doprowadził minister Car, o czym niżej.