Co zrobić, jeśli podatnik nie złożył deklaracji VAT

O odpowiedzi poprosiliśmy Izbę Skarbową w Katowicach oraz Adama Stanacha, asystenta doradcy podatkowego w kancelarii Tax-US podatki, doradztwo Zbigniew Błaszczyk w Katowicach.

Izba Skarbowa w Katowicach odpowiedziała DGP

Zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054 z późn. zm.), podatnicy, o których mowa w art. 15, są obowiązani składać w urzędzie skarbowym deklaracje podatkowe za okresy miesięczne w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym miesiącu, z zastrzeżeniem ust. 2 - 10 i art. 133. Nałożony powyższym przepisem obowiązek składania deklaracji nie dotyczy między innymi podatników zwolnionych od podatku na podstawie art. 113 (zwolnienie podmiotowe) oraz podmiotów wykonujących czynności zwolnione od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 - art. 99 ust. 7 ustawy o VAT.

Art. 99 ust. 3 ustawy o podatku od towarów i usług stanowi natomiast, że podatnicy, o których mowa w ust. 1 - inni niż podatnicy rozliczający się metodą kasową - mogą również składać deklaracje podatkowe za okresy kwartalne, po uprzednim pisemnym zawiadomieniu naczelnika urzędu skarbowego, najpóźniej do 25. dnia drugiego miesiąca kwartału, za który będzie po raz pierwszy złożona kwartalna deklaracja podatkowa. Podatnik rozpoczynający w trakcie roku podatkowego wykonywanie czynności podlegających opodatkowaniu musi zawiadomić o tym w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym rozpoczął wykonywanie tych czynności.

Z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że podatnik zrezygnował ze zwolnienia podmiotowego w podatku od towarów i usług z końcem 2011 r. i wybrał kwartalny system rozliczeń. Jednocześnie brak pełnych informacji w powyższym zakresie, tj. danych zadeklarowanych w VAT-R, np. od kiedy nastąpiła rezygnacja ze zwolnienia oraz za jaki okres zostanie złożona pierwsza deklaracja.

Zakładając, że podatnik zadeklarował rezygnację w IV kwartale 2011 r. i równocześnie wskazał, że za ten okres zostanie złożona pierwsza deklaracja, to w świetle powyższych przepisów miał obowiązek złożyć deklarację kwartalną za ostatni kwartał 2011 r. zgodnie z wolą wyrażoną w złożonym zgłoszeniu rejestracyjnym VAT-R.

Zaznaczamy, że odpowiedzi udzielono przy założeniu, że podatnik nie wybrał kasowej metody rozliczeń podatku od towarów i usług, o której mowa w art. 21 ustawy o VAT.

Wyjaśnijmy, że z tego przepisu wynika, że mały podatnik może wybrać metodę rozliczeń polegającą na tym, że obowiązek podatkowy powstaje z dniem uregulowania całości lub części należności, nie później niż 90. dnia, licząc od dnia wydania towaru lub wykonania usługi. Wcześniej podatnik musi również zawiadomić o tym naczelnika urzędu skarbowego na piśmie. Na zawiadomienie ma czas do końca miesiąca poprzedzającego okres, za który będzie stosował tę metodę, zwaną dalej "metodą kasową". Uregulowanie należności w części powoduje powstanie obowiązku podatkowego w tej części.

@RY1@i02/2012/107/i02.2012.107.071001500.802.jpg@RY2@

Zbigniew Błaszczyk, doradca podatkowy w Kancelarii Tax-US podatki, doradztwo Zbigniew Błaszczyk w Katowicach

Przedstawiony stan faktyczny nie daje pełnego obrazu, co powoduje, że należy przyjąć pewne uproszczenia. Podatnik złożył roczną deklarację rozliczeniową, ale powinien w niej uwzględnić wynik prowadzonej działalności gospodarczej. Jeśli jedynym wydatkiem stanowiącym koszt uzyskania przychodu jest zakup towarów handlowych, to jest on zrównoważony wartością rocznego remanentu i wynik podatkowy z działalności gospodarczej wynosi "0". Jeśli ponosił też inne koszty podatkowe, to w rozliczeniu rocznym, przy braku przychodów, poniósł stratę w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, którą może rozliczyć w kolejnych latach (od 2 do 5). Przyjmując, że powyższe nie było uwzględnione w złożonej deklaracji, należy dokonać jej korekty w trybie przepisów Ordynacji podatkowej (art. 81). Należy przy tym pamiętać o brzmieniu przepisów kodeksu karnego skarbowego, który przewiduje instytucję czynnego żalu, mającą chronić podatnika od konsekwencji karnych skarbowych (art. 16a). Przedstawione rozumowanie jest prowadzone przy założeniu obowiązku prowadzenia podatkowej książki przychodów i rozchodów, a zatem przyjmuję, że podatnik nie wybrał innej (ryczałtowej) formy rozliczania podatku dochodowego. Podkreślić raz jeszcze należy obowiązek sporządzenia remanentu rocznego, bowiem jego wartość rozpoczyna wpisy w podatkowej książce przychodów i rozchodów na kolejny (bieżący) rok podatkowy.

Przechodząc do podatku od towarów i usług, rezygnację ze zwolnienia z opodatkowania należy ocenić jako słuszną, skoro zamiarem podatnika jest prowadzenie działalności handlowej, na co wskazuje zakup towarów. Pierwszą deklarację podatnik powinien złożyć w rozliczeniu ostatniego okresu rozliczeniowego roku 2011. Świadomie używam sformułowania: "w rozliczeniu ostatniego okresu rozliczeniowego", gdyż organy podatkowe stosują różną praktykę. Część z nich uważa, że skoro podatnik dokonał wyboru rozliczania się kwartalnie w trakcie kwartału, to powinien rozliczać się miesięcznie do końca tego kwartału, a począwszy od pierwszego pełnego kwartału ma obowiązek rozliczania kwartalnego. Dodać koniecznie należy, że przez kwartał na potrzeby ustawy o podatku od towarów i usług rozumie się trzy kolejne miesiące rozpoczynające się: styczniem, kwietniem, lipcem i październikiem. Zasadniczo podatnik powinien wykazać dokonane zakupy (podatek naliczony do odliczenia) w deklaracji za okres w którym otrzymał fakturę VAT. Jednakże ustawa przewiduje możliwość przeniesienia kwoty podatku naliczonego na kolejny (następny) okres rozliczeniowy, o ile podatnik w okresie rozliczeniowym nie wykonywał czynności opodatkowanych na terytorium kraju oraz nie wykonywał czynności poza terytorium kraju (art. 86 ust. 19 ustawy o VAT).

Z przedstawionego stanu faktycznego nie wynika, czy podatnik dokonał sprzedaży opodatkowanej w I, czy w II kwartale 2012 r. Bowiem dyspozycje ustawy o VAT stanowią, że podatnik może obniżyć podatek należny o podatek naliczony (o ile nie dokonał tego w podstawowym okresie) w jednym z dwóch kolejnych okresów rozliczeniowych (art. 86 ust. 11 ustawy o VAT). Proszę jednak zwrócić uwagę, że czym innym jest przeniesienie podatku na następny okres rozliczeniowy, a czym innym obniżenie podatku należnego. Wydaje się zatem, że w przypadku dokonania sprzedaży w I kwartale 2012 r. podatnik nie ma obowiązku obniżenia podatku należnego o naliczony i może wykazać ten podatek w drugim, poza podstawowym okresie rozliczeniowym poprzez jego odliczenie od podatku należnego, gdy ten wystąpi. Jednak gdy w I kwartale sprzedaż nie wystąpiła, to w myśl wyżej wskazanych przepisów należało wykazać ten podatek w deklaracji do odliczenia dotyczącej I kwartału 2012 r. W następnym okresie rozliczeniowym nie jest to już podatek naliczony za ten okres (tylko za okres poprzedni), nie może więc już znajdować do niego zastosowania wyżej przytoczony przepis. Wtedy podatek ten powinien podlegać zwrotowi.

Reasumując część odpowiedzi związaną z VAT: należy podkreślić obowiązek złożenia deklaracji, chociaż nie można nie brać pod uwagę faktu, że termin do złożenia deklaracji, jako termin zawity (materialnoprawny), nie podlega przywróceniu. Dlatego podatek za te okresy powinien być określony przez organy podatkowe w myśl dyspozycji przepisu ustawy o VAT (art. 99 ust. 12). Jednakże w praktyce, deklaracje złożone z opóźnieniem są przyjmowane w urzędach skarbowych i podatek z nich wynikający nie jest kwestionowany. Jeśli nasz podatnik zadecyduje o złożeniu deklaracji, to powinien pamiętać kolejny raz o dyspozycji płynącej z kodeksu karnego skarbowego i złożyć prośbę o zaniechanie karania (art. 16).

Podstawa prawna

Art. 81 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.). Art. 16a ustawy z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 111, poz. 765 z późn. zm.). Art. 86 ust. 11 i 19, art. 99 ust. 12 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.).

Oprac. Łukasz Zalewski