Jakie najważniejsze orzeczenia w zakresie VAT wydał NSA w 2011 roku

Do orzeczeń, które zasługują na szczególną uwagę, zaliczyć można przede wszystkim uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 24 października 2011 r. (sygn. akt I FPS 2/11), w której przesądzono, że sprzedaż udziału w prawie użytkowania wieczystego gruntu oraz udziału we współwłasności budynków stanowi dostawę towarów w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054). Na podkreślenie zasługuje fakt, że uchwała ta bardzo wyraźnie odwołuje się do poglądów wyrażanych w piśmiennictwie, krytykujących wcześniejszą linię orzecznictwa, według której wskazane wyżej transakcje traktować należało jako usługi.

Druga uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 24 października 2011 r. (sygn. akt I FSK 9/10) uporządkowała kwestie związane ze sposobem obliczania proporcji podatku naliczonego. W uchwale stwierdzono, że w świetle przepisów art. 86 ust. 1 oraz art. 90 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od towarów i usług czynności niepodlegające opodatkowaniu VAT nie mogą wpłynąć na zakres prawa do odliczenia podatku naliczonego przy zastosowaniu art. 90 ust. 3 tej ustawy.

Uchwała ta zawiera bardzo interesującą i przekonującą argumentację, opartą na wykładni historycznej, wskazującą, że wbrew stanowisku resortu finansów Polska nie skorzystała z możliwości wprowadzenia przepisów nakazujących wliczanie do obrotu uzyskanego z czynności, w stosunku do których nie przysługuje podatnikowi prawo do obniżenia podatku należnego, wartości czynności niepodlegających opodatkowaniu.

Na szczególną uwagę zasługuje orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 października 2011 r. (sygn. akt I FSK 1289/10) przesądzające, że Polska nie skorzystała z opcji określonej w VI Dyrektywie, w myśl której państwa członkowskie mogą uznać za podatnika każdego, kto okazjonalnie dokonuje transakcji związanych z działalnością gospodarczą. Konieczność rozważenia tej kwestii przez sąd krajowy zaakcentowana została w powołanym wcześniej wyroku TSUE.

Rozwijając ten wątek w wyroku z 18 października 2011 r. (sygn. akt I FSK 1536/10), Naczelny Sąd Administracyjny w sposób kompleksowy odniósł się do kwestii opodatkowania podatkiem od towarów i usług dostaw gruntów przeznaczonych pod zabudowę. Sąd stwierdził mianowicie, że przyjęcie, iż dana osoba fizyczna, sprzedając działki budowlane, działa w charakterze podatnika prowadzącego działalność handlową, wymaga ustalenia, że działalność takiej osoby przybiera w tym zakresie formę zawodową (profesjonalną), czyli stałą, a w konsekwencji zorganizowaną. Dopiero fakt podjęcia takich czynności, jak uzbrojenie terenu, wydzielenie dróg wewnętrznych oraz działania marketingowe podjęte w celu sprzedaży działek (wykraczające przy tym poza zwykłe formy ogłoszenia) stanowi o takiej aktywności w zakresie obrotu nieruchomościami, która wskazuje, że czynności sprzedającego przybierają formę zawodową (profesjonalną), a w konsekwencji opodatkowaną VAT.

Jako przykład posłużyć może wyrok NSA z 6 kwietnia 2011 r. (sygn. akt I FSK 523/10), w którym uznano, że podatnik nadużywający art. 84 ustawy o VAT w celu osiągnięcia korzyści podatkowej musi liczyć się z zakwestionowaniem tej praktyki przez organy podatkowe. Wyrok ten nawiązuje wyraźnie do koncepcji nadużycia prawa wykreowanej przez orzecznictwo trybunału. Podobny pogląd wyrażono w wyroku NSA z 24 marca 2011 r. (sygn. akt I FSK 589/10) wskazując, że wszystkie elementy stanu faktycznego warunkujące prawo do odliczenia podatku naliczonego mają charakter obiektywny, a prawo to nie przysługuje w przypadku transakcji stanowiących nadużycie.

Ilustruje to na przykład wyrok NSA z 24 marca 2011 r. (sygn. akt I FSK 432/10). Sąd stwierdził w nim, że o tym, czy wynagrodzenie motywacyjne wobec kontrahenta z tytułu wielkości sprzedaży lub terminowości regulowania należności przyjmie formę premii pieniężnej, czy rabatu obniżającego obrót, decyduje wybrana przez przedsiębiorcę strategia gospodarcza, co sprzeciwia się możliwości decydowania przez organ podatkowy o zakwalifikowaniu udzielonej przez podatnika premii pieniężnej jako rabatu obniżającego obrót.

Z kolei w wyroku z 31 maja 2011 r. (sygn. akt I FSK 740/10) NSA podobnie wskazał, że w przypadku usługi najmu przepisy ustawy o podatku od towarów i usług trzeba tak interpretować, że opłaty wynikające z eksploatacji lokalu przez najemcę (za energię cieplną, dostawę wody, odbiór ścieków, wywóz nieczystości) powinny być ujmowane w podstawie opodatkowania jako składniki czynszu z tytułu usługi najmu. Jeśli jednak z treści umowy najmu jednoznacznie wynika, że opłaty te (wszystkie lub niektóre) są regulowane przez najemcę w sposób odrębny od czynszu - to praktyka taka nie powinna być kwestionowana przez organy podatkowe.

W wyroku z 24 listopada 2011 r. (sygn. akt I FSK 49/11), NSA, oddalając skargę kasacyjną fiskusa, w pełni zaakceptował stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, że w drugiej dekadzie XXI wieku przechowywanie dokumentów w formie elektronicznej jest bardziej bezpieczne niż w formie papierowej, zwłaszcza gdy uwzględnić, że nie sprzeciwiają się temu ani przepisy krajowe, ani unijne.

Warto podkreślić, że to na skutek orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego zmianie uległy przepisy dotyczące zarówno przechowywania, jak i przesyłania dokumentów rozliczeniowych w VAT.

W zakresie podatku od towarów i usług zwrócić trzeba uwagę na takie pytania jak:

czy wydatki inwestycyjne przyszłych wspólników będą uprawniały spółkę do odliczenia podatku naliczonego (sprawa C-280/10),

czy w świetle prawa unijnego konieczne jest uzyskanie przez podatnika udzielającego rabatu potwierdzenia otrzymania przez kontrahenta faktury korygującej (sprawa C-588/10),

co do zasad stosowania procedury szczególnej "marży" dla pośredników w dostarczaniu towarów używanych ( C-160/11),

czy usługę ubezpieczenia przedmiotu leasingu oraz usługę leasingu należy traktować jako usługi odrębne, czy też jako jedną kompleksową usługę leasingu (sprawa C-224/11),

czy własna usługa przewozu wykonana przez biuro podróży podlega opodatkowaniu stawką podstawową, czy też obniżoną (sprawa C-557/11).

@RY1@i02/2012/005/i02.2012.005.07100120c.803.jpg@RY2@

Wojciech Górski

Adam Bącal, sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego, przewodniczący I Wydziału Izby Finansowej

Ważne

O tym, czy wynagrodzenie motywacyjne wypłacone kontrahentowi z tytułu wielkości sprzedaży lub terminowości regulowania należności przyjmie formę premii pieniężnej, czy rabatu obniżającego obrót, decyduje wybrana przez przedsiębiorcę strategia gospodarcz a, uznał NSA. Organ podatkowy nie może więc decydować o zakwalifikowaniu udzielonej przez podatnika premii pieniężnej jako rabatu obniżającego obrót

Rozmawiał Przemysław Molik