Poradnia podatkowa

● Jak można opodatkować udostępnianie praw do wynalazku

● Kiedy powstanie prawo do odliczenia VAT - w momencie wystawienia faktury pierwotnej czy duplikatu

● Pod jakim warunkiem z faktur dokumentujących zakupy w okresie zawieszenia można odliczyć VAT naliczony

● Małżonkowie prowadzą firmę rodzinną. Jest to spółka cywilna będąca podatnikiem VAT. Wspólnicy mają dorastające dzieci i zamierzają wprowadzić do umowy spółki postanowienie, że w razie śmierci jednego z nich na jego miejsce wchodzą spadkobiercy. Czy dzięki temu w przypadku śmierci jednego ze wspólników nie dojdzie do likwidacji spółki na gruncie przepisów o VAT?

Spółka cywilna to umowa zawierana na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Jednak w świetle ustawy o VAT taka spółka, wykonująca samodzielnie działalność gospodarczą, jest podatnikiem tego podatku (jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej).

Spółka cywilna do swojego funkcjonowania potrzebuje udziału co najmniej dwóch wspólników. Jeśli jest ich tylko dwóch, to wraz ze śmiercią jednego z nich spółka przestaje istnieć. Możliwie jest jednak zawarcie w umowie spółki cywilnej zapisu, zgodnie którym na miejsce zmarłego wspólnika wchodzą do spółki jego spadkobiercy (mówi o tym art. 872 kodeksu cywilnego). W takim wypadku spółka będzie istnieć nadal. Nie dojdzie więc do jej rozwiązania, również na gruncie ustawy o VAT. Nie będzie zatem miał zastosowania w szczególności art. 14 tej ustawy, który reguluje zasady opodatkowania towarów pozostałych w spółce w przypadku jej likwidacji.

W opisanej sytuacji można też mieć wątpliwości dotyczące utrzymania dotychczasowego numeru NIP w razie śmierci jednego ze wspólników. Zgodnie z ustawą o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników obowiązkowi ewidencyjnemu podlegają m.in. jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, które na podstawie przepisów odrębnych ustaw są podatnikami. Dotyczy to więc spółki cywilnej, która ma status podatnika na potrzeby rozliczeń VAT. Decyzja o nadaniu NIP wygasa z mocy prawa w przypadku utraty bytu prawnego podatnika (z wyjątkami dotyczącymi przekształcenia).

W przypadku wejścia do spółki cywilnej spadkobiercy nie ulegnie ona jednak rozwiązaniu i będzie kontynuować swoją działalność. Ponieważ nie ustanie jej byt prawny, nadal będzie posługiwać się nadanym NIP.

Podstawa prawna

Art. 860-875 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Art. 14 i 15 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.). Art. 2 ust. 1, art. 5, art. 12 ust. 2 ustawy z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1314 z późn. zm.).

● Przedsiębiorca prowadzi działalność usługową i rozlicza się z fiskusem ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Niezależnie od tego jest twórcą wynalazku, który udało mu się opatentować. Chciałby czerpać przychody z udostępnienia praw z tego wynalazku innym osobom. Czy będzie mógł je potraktować jako przychody z najmu, dzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze i opodatkować ryczałtem ewidencjonowanym w wysokości 8,5 proc.?

Przychód, który podatnik zamierza uzyskiwać w związku z udostępnieniem wynalazku, należy uznać za przychód z praw majątkowych. Zgodnie z art. 18 ustawy o PIT za taki uważa się w szczególności przychody z praw autorskich i praw pokrewnych w rozumieniu odrębnych przepisów, praw do projektów wynalazczych, praw do topografii układów scalonych, znaków towarowych i wzorów zdobniczych, w tym również z odpłatnego zbycia tych praw. Jest to jedynie katalog przykładowy. Do tego źródła przychodów należy zaliczać również inne otrzymane przez podatnika przysporzenia wynikające z posiadanych przez niego praw majątkowych. Dotyczy to także przychodów osiąganych z tytułu składników majątkowych, o których mowa w ustawie z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 119, poz. 1117 z późn. zm.). Z ustawy tej wynika m.in., że uprawniony z patentu może w drodze umowy udzielić innej osobie upoważnienia (licencji) do korzystania z jego wynalazku (umowa licencyjna).

Przychody z praw majątkowych podlegają opodatkowaniu według skali podatkowej. Podatnik nie ma więc możliwości opodatkowania ich ryczałtem.

Podstawa prawna

Art. 18 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.).

● Podatnik jest początkującym przedsiębiorcą. Zginęły mu faktury dokumentujące wydatki objęte prawem do odliczenia VAT. Czy jeśli zostaną wystawione duplikaty tych faktur, będzie mógł skorzystać z tego uprawnienia i w jakim momencie?

Podstawą do odliczenia podatku naliczonego jest faktura. Prawidłowo wystawiona powinna zwierać co najmniej elementy wymienione w par. 5 rozporządzenia ministra finansów w sprawie m.in. wystawiania faktur.

Zgodnie z par. 20 ust. 1 tego rozporządzenia, jeżeli oryginał faktury (lub faktury korygującej) ulegnie zniszczeniu albo zaginie, sprzedawca na wniosek nabywcy ponownie wystawia taki dokument, zgodnie z danymi zawartymi w kopii tej faktury lub faktury korygującej. Faktura i faktura korygująca wystawione ponownie muszą dodatkowo zawierać wyraz "duplikat" oraz datę ich wystawienia.

Duplikat faktury (faktury korygującej) ma moc prawną równą fakturze pierwotnej. Dokumentuje w ten sam sposób to samo zdarzenie gospodarcze, co faktura pierwotna i stanowi na równi z nią podstawę do odliczenia podatku naliczonego.

Zgodnie z art. 86 ust. 10 pkt 1 i ust. 11 ustawy o VAT prawo do obniżenia kwoty podatku należnego powstaje w rozliczeniu za okres, w którym podatnik otrzymał fakturę lub za jeden z dwóch następnych okresów rozliczeniowych. W związku z tym powstaje pytanie, w rozliczeniu za jaki okres podatnik może to prawo zrealizować. Czy w rozliczeniu za okres, w którym otrzymane zostały duplikaty, czy ten, w którym otrzymane zostały zgubione faktury?

Prawo do odliczenia zasadniczo przysługuje w związku z otrzymaniem faktury pierwotnej. Terminów odliczenia określonych we wspomnianym art. 86 ust. 10 pkt 1 oraz ust. 11 ustawy o VAT nie zmienia fakt zagubienia faktury pierwotnej, o ile podatnik ją wcześniej otrzymał.

W praktyce może jednak zdarzyć się tak, że faktury pierwotne zaginęły jeszcze zanim podatnik zdążył je odebrać (a więc w praktyce - w ogóle nie otrzymał on faktur pierwotnych). W takim wypadku przedsiębiorca ma prawo pomniejszyć podatek należny w okresie rozliczeniowym, w którym otrzymał duplikaty faktur lub za jeden z dwóch następnych okresów rozliczeniowych. Zgodne co tego są organy podatkowe (por. m.in. interpretację indywidualną dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 31 października 2012 r., nr IPTPP4/443-521/12-4/UNR.

Podstawa prawna

Par. 5 i 20 rozporządzenia ministra finansów z 28 marca 2011 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 68, poz. 360 z późn. zm.).

● Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą zawiesił ją na 3 miesiące. Wznawia działalność w listopadzie. W ramach przygotowań w październiku - czyli jeszcze w okresie zawieszenia - zamierza dokupić niezbędne wyposażenie biura i nowszy sprzęt komputerowy. Czy będzie miał prawo do odliczenia VAT z takich faktur?

Prawo do odliczenia podatku naliczonego przysługuje tylko czynnym podatnikom VAT, gdy dokonywane zakupy mają związek z czynnościami opodatkowanymi. Zasadniczo nie ma przeciwwskazań, aby odliczyć VAT z faktur dokumentujących zakup towarów lub usług służących prowadzonej działalności, w sytuacji gdy te koszty ponoszone były w okresie zawieszenia działalności gospodarczej.

Wyjaśnienia wymaga jednak, że w okresie czasowego wstrzymania działalności co do zasady podatnicy VAT nie mają obowiązku składania deklaracji (VAT-7 lub VAT-7k) za okresy rozliczeniowe, których dotyczy zawieszenie. Deklarację podatkową należy jednak złożyć w celu realizacji prawa do odliczenia podatku naliczonego (nie ma zakazu składania deklaracji w okresie zawieszenia).

Generalnie prawo do obniżenia kwoty podatku należnego powstaje w rozliczeniu za okres, w którym podatnik otrzymał fakturę. Jeżeli podatnik nie dokona obniżenia kwoty podatku należnego w tym terminie, może obniżyć kwotę podatku należnego w deklaracji podatkowej za jeden z dwóch następnych okresów rozliczeniowych. W opisanej sytuacji będzie więc możliwość zrealizowania prawa do odliczenia zgodnie z tymi zasadami.

Warto natomiast wskazać, że podatnik, który na dłuższy czas zawiesił działalność i ponosi w tym czasie wydatki służące zabezpieczeniu źródła przychodów, w stosunku do których przysługuje mu prawo do odliczenia VAT, może składać w okresie zawieszenia działalności deklaracje, wykazując podatek naliczony do przeniesienia (stosownie do art. 86 ust. 19 ustawy o VAT). Dotyczy to np. faktur dokumentujących opłaty czynszowe za lokal, w którym prowadzona jest działalności, raty leasingowe, usługi telekomunikacyjne czy też zakup towarów wykorzystanych do wykonania usługi po wznowieniu działalności gospodarczej (por. m.in. interpretacje indywidualne organów podatkowych o sygnaturach: IBPP2/443-56/12/AM, IPPP2/443-1359/11-4/MM, ITPP2/443-334/11/AP).

Podstawa prawna

Art. 7a i 86 ust. 10 pkt 1, ust. 11, ust. 19 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.).

Oprac. Magdalena Majkowska