Nabywcy powinni wykazać dużą rozwagę w kontaktach z kontrahentami

Od października zaczynają obowiązywać zmienione regulacje w przepisach o VAT dotyczące mechanizmu odwrotnego obciążenia. Na czym polega ta zmiana?

Zmiana ta polega na rozszerzeniu katalogu towarów podlegających temu mechanizmowi. O ile dzisiaj załącznik nr 11 do ustawy o VAT (t.j. Dz.U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054 z późn.zm.), zawierający wykaz towarów podlegających temu specyficznemu rozliczeniu, obejmuje osiem kategorii, o tyle od 1 października 2013 r. będzie on obejmował 41 kategorii towarów. Mechanizmem tym objęte zostaną m.in. pręty żebrowane, a także odpady z papieru i makulatury, przy dostawie których obecnie VAT rozlicza dostawca.

Czy zmienione przepisy obejmą również transakcje międzynarodowe?

Nie, omawiane zmiany dotyczą wyłącznie obrotu krajowego między podatnikami VAT, przy czym podstawę prawną stanowi art. 17 ust. 1 pkt 7 w związku z załącznikiem nr 11 do ustawy o VAT. Mechanizm odwrotnego obciążenia nie będzie więc dotyczył wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów (WDT), eksportu, wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów (WNT) czy importu towarów.

Czy nowe przepisy przyniosą jakieś ryzyka dla przedsiębiorców?

Tak, przy czym ryzyko to dotyczy przede wszystkim nabywcy. Otóż jeżeli dostawa towarów zostanie niezasadnie poddana opodatkowaniu przez sprzedawcę (zamiast zastosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia), to nabywcy nie będzie przysługiwało prawo do odliczenia podatku, nawet gdy uiści podatek na rzecz sprzedawcy. Skutek ten wynika bezpośrednio z art. 88 ust. 3a pkt 7 ustawy o VAT. W praktyce oznacza to, że nabywca kupując wyroby stalowe itp. oraz odpady i surowce wtórne, będzie musiał w o wiele większym zakresie niż dotychczas analizować, czy sprzedawca zasadnie poddał swoją dostawę opodatkowaniu VAT, czy też powinien był on zastosować mechanizm odwrotnego obciążenia. Wspomniany już załącznik nr 11 do ustawy o VAT odwołuje się w zakresie każdej kategorii towarów w nim wymienionych do symboli Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU) z 2008 roku. Kwestia sprowadza się więc do ustalania, czy dany towar podlega pod dany symbol PKWiU.

Jak to zrobić?

Niestety przyporządkowanie symbolu PKWiU do danego towaru jest zagadnieniem z zakresu statystyki publicznej, a nie prawa podatkowego. Co więcej, zasady metodyczne PKWiU z 2008 roku. wskazują, że zaliczenie określonego produktu do właściwego grupowania należy do obowiązków producenta. Konieczne staje się więc uzyskanie stosownych informacji od producenta, ewentualnie przekazanie ich nabywcy poprzez sprzedawcę. W przypadkach wątpliwych istnieje również możliwość wystąpienia z wnioskiem o wydanie opinii statystycznej do Ośrodka Standardów i Nomenklatur Urzędu Statystycznego w Łodzi, aczkolwiek jest to procedura czasochłonna.

Ustawa nowelizująca wprowadza również coś takiego jak odpowiedzialność solidarna nabywcy. Na czym to polega?

Celem tej zmiany jest stworzenie fiskusowi możliwości (przy spełnieniu określonych warunków) przeprowadzenia egzekucji administracyjnej z majątku nabywcy, jeżeli egzekucja zaległości podatkowej w VAT, powstałej po stronie dostawy, z majątku owego dostawcy okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Odpowiedzialność nabywcy za zaległości w VAT dostawcy obejmuje tę część zaległości podatkowej dostawcy, która proporcjonalnie przypada na dostawę (dostawy) dokonaną na rzecz tego nabywcy.

Za jakie więc dostawy nabywca może być zobowiązany do uregulowania VAT?

Dotyczyć ona będzie wyłącznie dostaw towarów wrażliwych wymienionych w załączniku nr 13 do ustawy o VAT. Chodzi o niektóre kategorie wyrobów stalowych, paliwa i złoto. Ponadto odpowiedzialność ta będzie zachodziła, jeżeli łącznie spełnione będą następujące warunki. Po pierwsze wartość netto ww. towarów nabytych od jednego podmiotu przekroczy w danym miesiącu 50 tys. zł. Po drugie w momencie dokonania dostawy towarów, o których mowa w załączniku nr 13, nabywca wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że cała kwota podatku przypadająca na dokonaną na jego rzecz dostawę tych towarów lub jej część nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego. Co istotne, względem drugiego z wymienionych warunków wprowadzony zostanie przepis wskazujący, że jest on spełniony, gdy okoliczności towarzyszące dostawie towarów lub warunki, na jakich została ona dokonana, odbiegały od okoliczności lub warunków zwykle występujących w obrocie tymi towarami. Przykładowo będzie tak, jeżeli cena za dostarczone podatnikowi towary była bez uzasadnienia ekonomicznego niższa od ich wartości rynkowej.

Czy nabywca będzie mógł się w jakiś sposób przed tym bronić?

Tak, aczkolwiek to podatnik (nabywca) będzie musiał udowodnić, że nietypowe okoliczności lub warunki towarzyszące danej transakcji nie miały wpływu na niezapłacenie podatku przez sprzedawcę.

Przykładowo, podatnik będzie musiał np. wykazać, że cena zakupu, która jest niższa od ceny rynkowej, wynika z udzielenia mu rabatu przez sprzedawcę.

Trzeba też podkreślić, że ustawa nowelizująca określa kilka przypadków, gdy odpowiedzialność ta nie będzie zachodziła po stronie nabywcy - dotyczy to np. przypadku zakupu na stacjach benzynowych paliwa tankowanego do (standardowego) baku pojazdu (w celach napędu tego pojazdu).

Jakie działania powinien podjąć nabywca w celu minimalizacji ryzyka pociągnięcia go przez służby skarbowe do odpowiedzialności?

Przede wszystkim nabywcy powinni wykazywać dużą rozwagę w kontaktach ze swoimi kontrahentami, czego przejawem powinno być m.in. zawieranie umów i aneksów w formie pisemnej, unikanie rozliczeń gotówkowych, chyba że transakcje opiewają na niewielkie kwoty, okresowe przedstawianie przez dostawcę zaświadczeń o braku zaległości podatkowych itp.

Można stwierdzić, że generalnie działania nabywcy powinny zmierzać do tego, aby był on w stanie wykazać po swojej stronie należytą staranność w wyborze dostawcy, jak i późniejszej z nim współpracy.

Podatnik będzie musiał np. wykazać, że cena zakupu, która jest niższa od ceny rynkowej, wynika z udzielenia mu rabatu przez sprzedawcę

@RY1@i02/2013/189/i02.2013.189.071000400.802.jpg@RY2@

MAT. Prasowe

Paweł Łabno, Gdoradca podatkowy w Czyż Łabno Wojtowicz-Janicka Doradcy Podatkowi

Rozmawiał Przemysław Molik