Odszkodowanie za dzierżawę po jej wygaśnięciu bez VAT

Odszkodowanie za używanie nieruchomości po wygaśnięciu umowy dzierżawy nie może być utożsamiane ze zgodą właściciela nieruchomości na korzystanie z tego gruntu. Takie odszkodowanie nie podlega VAT.

Gmina złożyła wniosek o udzielenie interpretacji podatkowej w sprawie opodatkowania VAT odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości.

Prezydent miasta działający w imieniu Skarbu Państwa zawarł ze spółką umowę dzierżawy nieruchomości położonej na terenie miasta w celu eksploatacji osadnika i jego rekultywacji. Po upływie okresu określonego w umowie dzierżawa wygasła. Spółka natomiast nie wydała tej nieruchomości Skarbowi Państwa i korzystała z tej działki bez tytułu prawnego. Miasto zaczęło naliczać odszkodowanie i spytało ministra finansów, czy od tego odszkodowania ma obowiązek odprowadzać VAT.

Według pełnomocników miasta takie odszkodowania za bezumowne korzystanie z rzeczy nie stanowi zapłaty za świadczenie wzajemne w postaci usług, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o VAT (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr  177, poz. 1054 z późn. zm.). Tym samym nie można go traktować jako należności z tytułu świadczenia usługi, jest to bowiem rekompensata za niemożność pobierania pożytków. Pełnomocnicy miasta podkreślili, że uzasadnione jest jedynie opodatkowanie czynszu dzierżawnego należnego od spółki na podstawie wiążących spółkę z miastem umów dzierżawy. Natomiast odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez spółkę nie jest opodatkowane.

Ponadto gmina wyjaśniła, że podejmowała działania i wzywała przedsiębiorstwo do wydania nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa.

Minister finansów uznał, że generalnie bezumowne korzystanie z gruntu pozostaje poza opodatkowaniem VAT. Jednak odnosząc się do zapytania miasta i przedstawionego stanu faktycznego stwierdził, że w tym przypadku zaistniała dorozumiana zgoda miasta na korzystanie przez spółkę z nieruchomości, już po zakończeniu umowy dzierżawy. Zdaniem organu w tej sytuacji, jeżeli po upływie terminu oznaczonego w umowie dzierżawy korzystający z gruntu używa nadal rzecz za zgodą właściciela tego gruntu, to oznacza to, że umowa o korzystanie z nieruchomości gruntowej została przedłużona na czas nieoznaczony. W ocenie ministra ma to więc charakter odpłatnej umowy najmu, co wskazuje na kontynuację dotychczasowego stosunku zobowiązaniowego, który podlegał i dalej podlega opodatkowaniu VAT.

Miasto zaskarżyło tę interpretację do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Interpretacja została uchylona. Sąd uznał, że minister finansów rozszerzył stan faktyczny, co polegało na tym, że między gminą a dotychczasowym dzierżawcą doszło do zawarcia umowy najmu. W konsekwencji przyjął, że odszkodowanie należy do czynności obciążonej podatkiem od towarów i usług jako regulowane w ramach umowy zobowiązaniowej. Według sądu I instancji stanowisko organu jest błędne, ponieważ nie można ze strony miasta doszukiwać się jakiejkolwiek umowy między stronami.

Minister złożył skargę kasacyjną do NSA, ale została ona oddalona.

Rację ma sąd wojewódzki, że minister błędnie rozszerzył w tej sprawie stan faktyczny i na tej podstawie próbował doszukać się przepisów o VAT, na podstawie których gmina miałaby płacić podatek. Gmina wskazała we wniosku o interpretację, że stosunek prawny (umowa dzierżawy) między nią a przedsiębiorstwem wygasł. Nie można, tak jak czyni to organ, utożsamić bezumownego korzystania z nieruchomości po wygaśnięciu umowy dzierżawy ze swoistą dorozumianą zgodą na korzystanie z tego gruntu. Przecież gmina podjęła środki prawne i działania, np. wzywała spółkę do wydania nieruchomości. To wszystko świadczy o tym, że w tej sprawie odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości nie stanowi odpłatności w rozumieniu przepisów o VAT.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2013 r., sygn. akt I FSK 1315/12, prawomocny

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2013/179/i02.2013.179.071000300.802.jpg@RY2@

Paweł Fałkowski doradca podatkowy, Paweł Fałkowski, Kamil Lewandowski Doradcy podatkowi

Nikt już chyba nie kwestionuje faktu, że odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości nie podlega VAT. Osią sporu z organami podatkowymi jest najczęściej ocena, czy w danym przypadku faktycznie dochodzi do bezumownego korzystania. Jeżeli bowiem okoliczności faktyczne wskazują, że właściciel nieruchomości akceptuje zajmowanie tej nieruchomości przez inny podmiot i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie, to taka sytuacja może stanowić świadczenie usługi i podlegać VAT. Trudno jednak uznać, że dochodzi do świadczenia usług, gdy gmina podejmuje działania zmierzające do opuszczenia nieruchomości przez byłego dzierżawcę. Tymczasem takie właśnie stanowisko zajął minister finansów w interpretacji, która była przedmiotem wyroku NSA. Dlatego też uchylenie tej interpretacji przez sąd należy ocenić pozytywnie.

Oprac. Przemysław Molik