Dostawa towarów powstaje nawet przy płatności w ratach

Umowę przedwstępną przeniesienia własności lokalu mieszkalnego zawartą w formie aktu notarialnego, z warunkiem ratalnej spłaty kredytu zaciągniętego przez spółdzielnię mieszkaniową na wybudowanie tego lokalu, należy uznać za umowę sprzedaży na warunkach odroczonej płatności w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o VAT (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.). Przepis ten przewiduje, że z chwilą zapłaty ostatniej raty prawo własności zostanie przeniesione.

Sprawa dotyczyła interpretacji wydanej przez ministra finansów dla spółdzielni mieszkaniowej. We wniosku z września 2011 r. spółdzielnia przedstawiła, że prowadzi działalność m.in. w zakresie budowy budynków w celu wynajmowania lub sprzedaży znajdujących się w nich lokali. Oprócz sprzedaży nieruchomości za gotówkę spółdzielnia oferuje sprzedaż ratalną. Polega ona na tym, że spółdzielnia aktem notarialnym ustanawia na swoją rzecz odrębną własność lokalu. Następnie zawiera z kupującym przedwstępną umowę jego sprzedaży, na podstawie której kupujący zobowiązuje się do zapłaty ceny sprzedaży w ratach.

Spółdzielnia zobowiązuje się sprzedać kupującemu przedmiotowy lokal wraz z prawami z nim związanymi, w stanie wolnym od obciążeń, hipotek i praw osób trzecich, w terminie 3 miesięcy od zapłaty całej ceny. Do tego momentu właścicielem lokalu jest spółdzielnia. Nie wie ona jednak, kiedy powstanie obowiązek podatkowy od rozłożonej na części ceny z tytułu sprzedaży lokalu. W jej ocenie moment powstania obowiązku podatkowego zależy od uzyskania możliwości ekonomicznego dysponowania towarem przez nabywcę.

W opisanej sytuacji prawo kupującego do korzystania i dysponowania towarem nawet w momencie wydania mu lokalu mieszkalnego do użytkowania jest ograniczone, a co za tym idzie - nie ma on możliwości rozporządzania lokalem jak właściciel. Oznacza to, że nie dochodzi do dostawy towaru. Dlatego spółdzielnia, zamiast stosować art. 19 ust. 10 ustawy o VAT, ma prawo stosować art. 19 ust. 11 ustawy o VAT, zgodnie z którym jeżeli przed wydaniem towaru lub wykonaniem usługi otrzymano część należności, w szczególności: przedpłatę, zaliczkę, zadatek, ratę, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą jej otrzymania w tej części.

Minister finansów nie zgodził się z tym i uznał, że obowiązek podatkowy powstaje na dzień przekazania lokali ich nabywcom do użytkowania, a nie, jak wskazała spółdzielnia, w momencie przeniesienia własności lokali na rzecz kupujących po zapłacie całej ceny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 21 marca 2011 r. (sygn. akt I SA/Sz 1081/11) oddalił skargę spółki. Sąd wskazał, że w sprawie nastąpiło wydanie towaru, jakim jest lokal, nabywcy. Według sądu obowiązek podatkowy powstał z chwilą wydania lokalu, z kolei okoliczność, że między nabywcą lokalu a spółdzielnią istnieją umowy regulujące sposób użytkowania lokalu, nie zmienia faktu, że nastąpiło wydanie towaru - określa to art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT.

Spółka złożyła kasację do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, polegające na uznaniu, że wydająca lokal spółdzielnia dokonuje jego dostawy, mimo pełnego ograniczenia przyszłego nabywcy w sposobie korzystania i władania lokalem. Ograniczenie to polega m.in. na wyłączeniu możliwości jego podnajmowania, dokonywania w nim ulepszeń i innych fizycznych zmian oraz ograniczeniu w korzystaniu z lokalu polegającym na prawie spółdzielni do kontroli realizacji zawartej umowy.

NSA nie podzielił zarzutów skargi. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT za dostawę towarów uznaje się wydanie towarów na podstawie umowy dzierżawy, najmu, leasingu lub innej umowy o podobnym charakterze zawartej na czas określony lub umowy sprzedaży na warunkach odroczonej płatności, jeżeli umowa przewiduje, że w następstwie normalnych zdarzeń przewidzianych tą umową lub z chwilą zapłaty ostatniej raty prawo własności zostanie przeniesione.

z 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FSK 846/12, prawomocny

Oprac. Przemysław Molik