Biegły sądowy płaci podatek za czynności wykonywane na zlecenie sądu

Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął wielomiesięczne wątpliwości dotyczące opodatkowania VAT czynności biegłych sądowych. W podjętej wczoraj uchwale sąd uznał, że biegli, którzy wykonują czynności na zlecenie sądów, muszą płacić VAT.

Problem z opodatkowaniem czynności biegłych wynikał z niejasnego zapisu art. 15 ust. 3 pkt 3 nowej ustawy o VAT. Organy podatkowe wskazywały, że czynności biegłego sądowego mogą być uznane za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą. Czynności biegłych wykonywane na zlecenie sądu nie spełniają jednego z trzech warunków, które pozwalają na wyłączenie ich z VAT, tj. przeniesienia odpowiedzialności wobec osób trzecich na zlecającego.

Organy podatkowe i część sądów administracyjnych wskazywała, że to biegły, a nie sąd ponosi odpowiedzialność za opinię. Pojawiły się jednak również orzeczenia korzystne dla biegłych. Wskazywano w nich na specyfikę stosunków łączonych sąd jako zlecającego i biegłego. Podkreślano, że biegli nie ponoszą ryzyka gospodarczego i nie mają zasadniczo możliwości odmówienia wykonania opinii. Taka rozbieżność i niewyeliminowanie niejasnego przepisu z obrotu prawnego przez Trybunał Konstytucyjny skłoniły jeden ze składów orzekających NSA do zadania pytania prawnego.

Sąd miał wątpliwości, czy czynności wykonywane przez biegłego w postępowaniu sądowym mogą być uznane za działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. A jeśli tak, to kto ponosi odpowiedzialność za czynności wykonywane przez biegłego - tym samym czy czynności biegłego mogą zostać wyłączone z VAT.

W uzasadnieniu niekorzystnej dla biegłych sądowych uchwały NSA wskazał na kontekst europejski i orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS). W ocenie NSA kształtuje się wyraźna linia orzeczeń ETS pozwalająca na zastosowanie wyłączenia z VAT, gdy w ramach danego stosunku istnieje związek jak między pracownikiem a pracodawcą. Trybunał nie dopatrzył się go m.in. w przypadku poborców podatkowych, inkasentów, komorników i nawet samych biegłych sądowych.

W ocenie NSA, z uwagi na specyfikę czynności biegłego sądowego, takiej zależności, na jaką wskazuje ETS, nie ma. Naczelny Sąd Administracyjny nie miał też wątpliwości, że to nie sąd, ale sam biegły ponosi odpowiedzialność za opinię.

Adrian Branny, doradca podatkowy z Deloitte, zauważa, że uchwała NSA potwierdza konieczność rozliczania wynagrodzeń otrzymywanych przez biegłych sądowych według niekorzystnych dla nich zasad. W konsekwencji dochodzi do przynajmniej częściowego przerzucenia ciężaru podatkowego w VAT na biegłych sądowych. Ekspert uważa, że nie powinno to mieć miejsca.

- Jednym z rozwiązań tej sytuacji może być odpowiednia zmiana prawa i podwyższenie poziomu wynagrodzeń biegłych o kwotę podatku należnego - uważa Adrian Branny.