Czy płatnikiem podatku od towarów i usług może być tylko gmina

Gminy jako jednostki samorządu terytorialnego posiadają osobowość prawną i mogą czynnie uczestniczyć w obrocie gospodarczym. Wiele gmin miało jednak problem, w jaki sposób ustalić, kto jest podatnikiem VAT - gmina czy urząd gminy.

Zdarzało się, że gminy rejestrowały swój urząd dla celów VAT. Uznawały bowiem, że gmina nie posiada własnych struktur organizacyjnych, a nałożone na nią zadania wykonuje za pośrednictwem urzędu, który prowadzi całą dokumentację dotyczącą jej funkcjonowania. Jednak to stanowisko jest błędne, bo urząd jest tylko organem pomocniczym i nie może mieć statusu podatnika VAT. Stanowisko to potwierdza jednolite orzecznictwo NSA.

W jednym z nowszych wyroków NSA przypomniał, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

Przepisy samorządowe stanowią, że to gmina posiada osobowość prawną. Urząd gminy jest jedynie aparatem pomocniczym organu wykonawczego (wójta, burmistrza, prezydenta miasta). Jak podkreślił sąd, organizację i zasady funkcjonowania urzędu gminy określa regulamin organizacyjny nadany przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w drodze zarządzenia. To w ocenie NSA dodatkowo podkreśla, że urząd stanowi wyłącznie jednostkę zapewniającą obsługę administracyjną, organizacyjną i techniczną wójta (burmistrza, prezydenta miasta), jako organu gminy.

Ponadto to gmina oraz inna gminna osoba prawna może prowadzić działalność gospodarczą (wykraczającą poza zadania o charakterze użyteczności publicznej i to wyłącznie w przypadkach określonych w odrębnej ustawie). Urząd gminy nie dysponuje tego rodzaju kompetencją ustawową - będąc jedynie jednostką realizującą zadania administracyjne, organizacyjne i techniczne - organu wykonawczego gminy. Oczywistym jest przy tym, że skoro gmina nie posiada własnych struktur organizacyjnych pozwalających na realizację swoich zadań, to wójt (burmistrz, prezydent miasta) wykonując te zadania, posługuje się urzędem gminy jako jednostką pomocniczą do realizacji nałożonych na niego zadań.

Nie oznacza to jednak, że tego rodzaju przedsięwzięcia realizowane przez pracowników urzędu gminy są podejmowane w imieniu urzędu gminy. Dlatego jak podkreślił sąd, urząd gminy nie jest podatnikiem VAT, bo nie jest jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej, wykonującą samodzielnie działalność gospodarczą. Z tytułu realizacji tych czynności - jeżeli są one wykonywane na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych - podatnikiem jest gmina będąca osobą prawną, która jest uprawniona do prowadzenia działalności gospodarczej.

Z analizy powyższego wyroku wynika, że w deklaracji dla potrzeb VAT powinien być podawany numer identyfikacji osoby prawnej będącej podatnikiem VAT, w imieniu której wykonywane są czynności opodatkowane VAT. Inaczej mówiąc, ma to być numer nadany gminie.

Należy podkreślić, że nadanie urzędowi miasta (gminy) numeru identyfikacji podatkowej związane jest przede wszystkim ze statusem płatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych. Urząd (będący zakładem pracy dla pracowników urzędu jednostki samorządu terytorialnego) jest bowiem płatnikiem zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, które uzyskują przychody między innymi ze stosunku pracy (por. wyrok NSA z 23 marca 2010 r., I FSK 273/09, niepublikowany, wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FSK 263/08, niepublikowany).

Gmina jest podatnikiem VAT i to ona musi dokonać rejestracji dla celów tego podatku

Aleksandra Tarka

aleksandra.tarka@infor.pl

Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).