Podatnik musi się wyrejestrować

Jednym z podstawowych obowiązków podatników VAT jest rejestracja w urzędzie skarbowym na potrzeby rozliczania tego podatku. Zaprzestanie wykonywania czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług, np. na skutek zmiany przedmiotu działalności czy likwidacji firmy, powoduje konieczność wyrejestrowania się z tej ewidencji. Wymaga to dokonania w urzędzie skarbowym sformalizowanego zgłoszenia. Nie ma natomiast obowiązku wyrejestrowywania się z VAT firma, która działalność gospodarczą zawiesiła czasowo.

Przedsiębiorcy przed dniem wykonania pierwszej czynności opodatkowanej VAT są zobowiązani złożyć w urzędzie skarbowym zgłoszenie rejestracyjne, zgodnie z ustanowionym wzorem formularza VAT-R. Podatnicy zwolnieni podmiotowo z VAT ze względu na niskie obroty (także ci, którzy rozpoczynają działalność w trakcie roku) lub wykonujący wyłącznie czynności zwolnione z VAT mogą dobrowolnie złożyć zgłoszenie rejestracyjne.

Jeżeli podatnik zarejestrowany jako podatnik VAT zaprzestał wykonywania czynności podlegającej opodatkowaniu, jest on obowiązany zgłosić to naczelnikowi urzędu skarbowego. Powyższy obowiązek, wynikający z art. 96 ust. 6 ustawy o VAT, dotyczy zarówno podatników VAT czynnych, jak i podatników VAT zwolnionych. Zgłoszenie to stanowi dla naczelnika urzędu skarbowego podstawę do wykreślenia podatnika z rejestru.

Zgłoszenia o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług dokonuje się na urzędowym formularzu oznaczonym symbolem VAT-Z. Jego wzór został określony w rozporządzeniu ministra finansów z 5 kwietnia 2004 r. w sprawie wzorów dokumentów związanych z rejestracją podatników w zakresie podatku od towarów i usług.

Ustawa o VAT nie określa terminu, w którym trzeba złożyć zawiadomienie VAT-Z. W orzecznictwie przyjmuje się, że powinno być ono dokonane niezwłocznie po zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu. Przepisy nie definiują pojęcia zaprzestania, ale mając na uwadze funkcję przepisu, uznać należy, że przesłanką złożenia wniosku VAT-Z jest zaniechanie, czyli odstąpienie, zrezygnowanie z wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu. W praktyce zwykle oznacza to zaprzestanie wykonywania prowadzonej dotychczas działalności gospodarczej. To podatnik uznaje, czy takie zaprzestanie rzeczywiście ma miejsce i do niego należy ocena, czy przerwa w wykonywaniu czynności opodatkowanych ma charakter trwały (por. WSA w Gliwicach z 18 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1416/08).

Podatnik przestaje być zarejestrowanym podatnikiem VAT nie tylko wtedy, gdy sam dokonana zgłoszenia o wykreśleniu. Taki sam skutek może także nastąpić, gdy zaprzestanie wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu nie zostało zgłoszone zgodnie z przepisami ustawy (art. 96 ust. 8 ustawy).

Wykreślenie z rejestru podatników VAT w tym trybie może nastąpić, jeśli organ podatkowy dysponuje informacjami, które w wysokim stopniu uprawdopodobniają, że podatnik zaprzestał wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu - mogą o tym świadczyć w szczególności takie okoliczności, jak nieskładanie deklaracji podatkowych przez dłuższy czas czy zerowe stany ewidencji VAT.

Naczelnik urzędu skarbowego ma również prawo wykreślić podatnika z rejestru VAT bez konieczności zawiadamiania go o tym, jeżeli w wyniku podjętych czynności sprawdzających okaże się, że podatnik nie istnieje lub mimo podjętych udokumentowanych prób nie ma możliwości skontaktowania się z podatnikiem albo jego pełnomocnikiem. Takie uprawnienie daje organom podatkowym art. 96 ust. 9 ustawy o VAT.

W praktyce wątpliwości podatników budzi możliwość wykreślania podatników dokonujących transakcji wewnątrzunijnych z rejestru podatników VAT UE w przypadku. Wyjaśnijmy, że podatnicy VAT prowadzący obrót z krajami Unii Europejskiej są zobowiązani do posiadania numeru identyfikacji podatkowej VAT UE.

Zgodnie z art. 97 ust. 15 ustawy o VAT w sytuacji, gdy taki podatnik nie złoży za sześć kolejnych miesięcy lub dwa kolejne kwartały deklaracji podatkowej, naczelnik urzędu skarbowego z urzędu wykreśla podmiot z rejestru jako podatnika VAT-UE i zawiadamia go o powyższym. Podkreślić należy, że przepis ten nie stanowi podstawy do wykreślenia podatnika z ww. rejestru VAT-UE z powodu braku obrotu z krajami UE. Podatnik zostaje wykreślony z rejestru VAT-UE z powodu niezłożenia za dane okresy deklaracji w VAT, do czego jest obowiązany zgodnie z art. 99 ustawy, bez względu na to, czy wykonywał jakiekolwiek czynności podlegające opodatkowaniu, czy też nie.

Należy także wiedzieć, że wykreślenie podatnika z rejestru VAT-UE nie skutkuje równoczesnym wyrejestrowaniem z ewidencji podatników VAT.

Przedsiębiorca nie musi się wyrejestrowywać z rejestru podatników VAT w przypadku zawieszenia działalności gospodarczej. Podatnik, który zawiesił działalność gospodarczą na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji VAT za okresy zawieszenia. Podatnik taki pozostaje w rejestrze podatników VAT, lecz bez konieczności składania za te okresy deklaracji podatkowych. Działalność można zawiesić na okres od 1 do 24 miesięcy.

Podatnicy zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni, którzy następnie zostali zwolnieni podmiotowo z VAT lub zgłosili, że będą wykonywać wyłącznie czynności zwolnione z podatku, pozostają w rejestrze jako podatnicy VAT zwolnieni. W tym wypadku konieczna jest aktualizacja zgłoszenia rejestracyjnego, w której przedsiębiorca dokonuje zmiany swojego statusu z podatnika VAT czynnego na zwolnionego z VAT. Zmianę należy zgłosić do urzędu skarbowego w terminie 7 dni od dnia, w którym zaistniała.

Podatnik w składanym zgłoszeniu VAT-Z wpisuje przede wszystkim datę oraz przyczynę zaprzestania wykonywania działalności (likwidacja, upadłość, śmierć podatnika lub inna przyczyna), a także urząd skarbowy, w którym złożona została ostatnia deklaracja.

Zgłoszenia o zaprzestaniu działalności w wyniku śmierci podatnika dokonuje - zgodnie z art. 96 ust. 7 ustawy o VAT - jego następca prawny. Zgodnie z Ordynacją podatkową w przypadku osób fizycznych funkcje następców prawnych pełnią spadkobiercy.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Rozporządzenie ministra finansów z 5 kwietnia 2004 r. w sprawie wzorów dokumentów związanych z rejestracją podatników w zakresie podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 55, poz. 539).

Art. 96 ust. 6-9, art. 97 ust. 15, art. 99 ust. 7a ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).