Oświadczenie potwierdzi przeznaczenie usług na cele osobiste kontrahenta z zagranicy

Od początku tego roku w ustawie o VAT obowiązuje nowa zasada dotycząca ustalania miejsca świadczenia (a w istocie opodatkowania VAT) tzw. usług transgranicznych, czyli takich transakcji, w których usługodawca i odbiorca usług pochodzą z różnych państw. Zgodnie z art. 28b ustawy o VAT w transakcjach między podatnikami miejscem świadczenia usług jest miejsce, w którym podatnik będący usługobiorcą posiada siedzibę lub stałe miejsce zamieszkania. Reguła ta wprowadzona została nowelizacją ustawy o VAT z 23 października 2009 roku i miała na celu dostosowanie polskich regulacji do dyrektywy Rady 2008/8/WE. Zmiana miejsca świadczenia usług w odniesieniu do transakcji między podatnikami VAT ma na celu zapewnienie opodatkowania wszystkich usług, również tych świadczonych na odległość, w miejscu ich konsumpcji.

Od zasady, że miejscem opodatkowania usług w transakcjach między podatnikami jest kraj usługobiorcy, są jednak wyjątki. Jeden z nich uregulowany został w art. 28b ust. 4 ustawy o VAT. Przepis ten przewiduje, że jeśli usługi są świadczone na rzecz podmiotu gospodarczego, ale są przez ten podmiot przeznaczone na jego potrzeby osobiste lub potrzeby osobiste pewnych kategorii osób wymienionych w ustawie, to miejscem świadczenia staje się miejsce siedziby usługodawcy.

Oznacza to, że w takich sytuacjach należy stosować taki mechanizm ustalania miejsca świadczenia usług, jaki ma miejsce w odniesieniu do transakcji między podatnikiem i ostatecznym konsumentem, czyli opodatkowanie w miejscu, gdzie świadczący usługę posiada siedzibę. W transakcjach między przedsiębiorcami i konsumentami regulacja ta ma tę zaletę, że do rozliczenia VAT wystarczy znajomość regulacji prawnych i stawek podatku obowiązujących w państwie podatnika, który świadczy usługę.

Zgodnie z art. 28b ust. 4 ustawy o VAT usługodawca musi rozliczyć podatek, gdy spełnione są dwa warunki. Po pierwsze, usługa świadczona jest na rzecz podatnika. Po drugie, usługobiorca przeznacza tę usługę na własne cele osobiste bądź też na cele osobiste swoich pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych lub członków stowarzyszenia.

Jeżeli przykładowo polska firma doradcza świadczy usługę na rzecz swojego kontrahenta z Niemiec, to zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 28b ust. 1 ustawy o VAT miejscem świadczenia tej usługi, a zarazem miejscem jej opodatkowania będą Niemcy. Polski podatnik nie rozlicza zatem VAT od świadczonej przez siebie usługi. Jeżeli jednak niemiecki kontrahent przeznaczy usługę polskiego podatnika na własne cele osobiste lub np. swojego pracownika, to wówczas podatek ten powinien być rozliczony przez polską firmę, zgodnie z art. 28b ust. 4 ustawy.

Zwykle z charakteru świadczonej usługi jednoznacznie wynika to, czy będzie ona wykorzystana do celów biznesowych, czy też do celów osobistych (prywatnych) kontrahenta. Jednak nie zawsze takie wyraźne rozróżnienie będzie możliwe. W takich sytuacjach usługodawcy, w tym polscy podatnicy VAT, mogą mieć problem z oceną, czy powinni rozliczyć VAT od takiej transakcji, czy też takiego obowiązku nie mają.

Zasady postępowania w takiej sytuacji określa projekt nowelizacji rozporządzenia Rady UE nr 1777/2005 z 17 października 2005 roku, ustanawiającego środki wykonawcze do dyrektywy w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej.

W rozporządzeniu mają być uwzględnione zmiany przepisów dotyczących miejsca świadczenia usług wynikające z przyjęcia dyrektywy Rady 2008/8/WE. Zgodnie z wytycznymi zwartymi we wniosku o zmianę rozporządzenia, jeżeli podatnik korzysta z usług na prywatny użytek, to takiej osoby nie uważa się za podatnika, gdyż nie działa on wtedy w takim charakterze. Natomiast usługodawca w ocenie wykorzystania świadczonej usługi powinien kierować się charakterem tej usługi, a w razie wątpliwości może zażądać od usługodawcy rozstrzygającego oświadczenia.

Wytyczne te znalazły odzwierciedlenie w art. 23 projektowanej nowelizacji. Przepis ten stanowi, że za osobę działającą w charakterze podatnika nie uważa się podatnika ani osoby prawnej niebędącej podatnikiem, a uznawanej za podatnika, korzystającej z usług na prywatny użytek własny lub pracowników, lub też - ogólnie - do celów innych niż działalność ich przedsiębiorstwa. Osoby takiej nie uznaje się za podatnika do celów stosowania zasad dotyczących miejsca świadczenia usług.

W przypadku usług o charakterze, który budzi wątpliwości co do ich użytku związanego faktycznie z działalnością gospodarczą, usługodawca może być zobowiązany do uzyskania od usługobiorcy rozstrzygającego oświadczenia o zamierzonym wykorzystaniu świadczonej usługi.

Istotne jest to, że dokonując oceny przeznaczenia usług niezbędnej do ustalenia miejsca ich świadczenia (opodatkowania), usługodawca zobowiązany będzie uwzględniać wyłącznie okoliczności występujące w czasie świadczenia usługi. Ewentualne późniejsze zmiany dotyczące wykorzystania otrzymanej usługi przez usługobiorcę pozostaną bez wpływu na ustalone miejsce świadczenia (pod warunkiem że nie doszło do stwierdzonego naruszenia prawa).

Jeżeli zatem polski usługodawca nie ma wątpliwości, że jego usługa nie może (nie powinna) zostać przeznaczona na potrzeby osobiste, to po prostu nie opodatkowuje jej polskim podatkiem. W sytuacji jednak gdy charakter usługi nie daje takiej pewności, może wystąpić do kontrahenta o stosowne oświadczenie. Warto rozważyć wystąpienie z prośbą o takie oświadczenie jedynie wówczas, gdy istnieją naprawdę istotne wątpliwości co do możliwości przeznaczenie świadczonych usług na cele osobiste.

Przypomnijmy, że unijne rozporządzenia mają charakter ogólny i wiążący w całości. Stosuje się je bezpośrednio, a zatem obowiązują z efektem natychmiastowym we wszystkich państwach członkowskich na takiej samej zasadzie jak przepisy prawa krajowego, bez potrzeby ich wdrażania do ustaw krajowych. Dla podatników wejście w życie rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie Rady UE nr 1777/2005 będzie zatem oznaczało konieczność bezpośredniego stosowania jego przepisów.

● podmioty, które wykonują samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, lub działalność gospodarczą odpowiadającą tej działalności, bez względu na cel czy rezultat takiej działalności,

● osobę prawną niebędącą podatnikiem, która jest zidentyfikowana do celów podatku lub podatku od wartości dodanej.

Reguła ogólna opodatkowania usług między przedsiębiorcami w miejscu, gdzie siedzibę ma usługobiorca, nie ma zastosowania w sytuacji, gdy usługi świadczone na rzecz podatnika są przeznaczone do jego osobistego użytku lub użytku jego personelu. W takim przypadku miejscem świadczenia będzie miejsce siedziby usługodawcy

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 28b ust. 4 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z poźn. zm.).