Jak skorzystać z ulgi na złe długi

W transakcjach między przedsiębiorcami zdarza się, że podatnik VAT trafia na nieuczciwego kontrahenta i w konsekwencji nie uzyskuje zapłaty za wyświadczone usługi lub dostarczone towary. Dla wymagalności VAT i konieczności rozliczenia tego podatku w urzędzie nie ma znaczenia, że podatnik nie uzyskał zapłaty. Jest on zobowiązany do wykazania kwoty VAT w swojej deklaracji VAT-7 jako podatku należnego i odprowadzenia go do urzędu skarbowego. Jednak przepisy ustawy o podatku od towarów i usług pozwalają przedsiębiorcy na odzyskanie zapłaconego VAT należnego. Jest to tzw. ulga na złe długi. W uproszczeniu polega ona na dokonaniu korekty podatku należnego przez dostawcę, a z drugiej strony - korekty podatku naliczonego przez nabywcę (ewentualnie zwiększenie przez niego podatku należnego).

Celem ulgi na złe długi jest pozbawienie nierzetelnych dłużników korzyści, które niesłusznie uzyskali kosztem swoich wierzycieli i budżetu państwa. Dzięki uldze korzysta wierzyciel, który może odzyskać zapłacony VAT, zaś podmiotem tracącym na tej regulacji jest niesolidny dłużnik. Na tym rozwiązaniu zyskuje także Skarb Państwa, gdyż w wyniku dokonania korekty dodatkowo zawsze pojawi się konieczność zapłaty odsetek za zwłokę przez dłużnika.

Wyjaśnijmy, na czym polega problem płacenia i odzyskiwania VAT w przypadku realizacji świadczenia dla kontrahenta, który okazał się nieuczciwy. Przykładowo kontrahent kupuje usługę opodatkowaną 22-proc. VAT. Sprzedawca wystawia fakturę. W związku z dokonaniem sprzedaży i wystawieniem faktury wpłaca do urzędu skarbowego podatek. Jeszcze nie otrzymał żadnej płatności od kontrahenta. Ten z kolei otrzymawszy fakturę, odlicza wykazany na niej VAT, mimo że jeszcze żadnej kwoty nie zapłacił sprzedawcy. Stosowanie tzw. ulgi na złe długi umożliwia faktyczne odzyskanie przez wierzycieli kwot VAT, które zapłacili za nierzetelnych kontrahentów. Skorzystanie z niej obwarowane zostało jednak wieloma warunkami.

Podatnik może skorygować podatek należny z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju w przypadku wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona. Korekta podatku dotyczy również kwoty podatku przypadającej na część kwoty wierzytelności odpisanej jako nieściągalna lub której nieściągalność została uprawdopodobniona. Oznacza to, że ulga może być stosowana zarówno do wierzytelności, które nie zostały uregulowane w całości, jak również w części. Ustawodawca wprowadza pewne uproszczenie dla przedsiębiorców, określając, kiedy dana wierzytelność może być uznana za nieściągalną. Zgodnie z art. 89a ust. 1a ustawy o VAT nieściągalność wierzytelności uważa się za uprawdopodobnioną w przypadku, gdy wierzytelność nie została uregulowana w ciągu 180 dni od upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze. Dla przedsiębiorcy - wierzyciela - oznacza to, że w przypadku, gdy dłużnik nie ureguluje swojej należności w ciągu 180 dni po upływie terminu płatności, ma on prawo odzyskać VAT, który zapłacił od tej transakcji, a dłużnik ma obowiązek oddać kwotę VAT, którą otrzymał od budżetu państwa w ramach odliczenia VAT naliczonego.

Uznanie przez podatnika wierzytelności za nieściągalną nie jest jednak warunkiem wystarczającym do zastosowania ulgi w postaci korekty podatku należnego. Pozostałe wymogi zostały określone w art. 89a ust. 2 ustawy o VAT. Są one następujące:

● dostawa towaru lub świadczenie usług jest dokonana na rzecz podatnika, o którym mowa w art. 15 ust. 1, zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny, niebędącego w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji;

● wierzytelności były wcześniej wykazane w deklaracji jako obrót opodatkowany i podatek należny;

● wierzyciel i dłużnik na dzień dokonania korekty są podatnikami zarejestrowanymi jako podatnicy VAT czynni;

● wierzytelności nie zostały zbyte;

● od daty wystawienia faktury dokumentującej wierzytelność nie upłynęły 2 lata, licząc od końca roku, w którym została wystawiona;

● wierzyciel zawiadomił dłużnika o zamiarze skorygowania podatku należnego ze względu na wystąpienie okoliczności uprawdopodobnienia nieściągalności wierzytelności, a dłużnik w ciągu 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia nie uregulował należności w jakiejkolwiek formie.

W celu odzyskania VAT wierzyciel powinien zatem podjąć pewne czynności. Przede wszystkim musi zawiadomić dłużnika o zamiarze skorygowania podatku należnego. Korekta podatku należnego może nastąpić w rozliczeniu za okres rozliczeniowy, w którym upłynął 14-dniowy termin na uregulowanie należności, nie wcześniej niż w rozliczeniu za okres, w którym wierzyciel uzyskał potwierdzenie odbioru przez dłużnika zawiadomienia. Warunkiem dokonania korekty jest uzyskanie przez wierzyciela potwierdzenia odbioru przez dłużnika zawiadomienia.

Zatem jeżeli dłużnik w ciągu 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia nie ureguluje należności, wierzyciel ma prawo skorygować swój podatek należny. Korekta podatku należnego może nastąpić w rozliczeniu za okres rozliczeniowy, w którym upłynął ten dodatkowy, 14-dniowy termin na uregulowanie należności przez dłużnika, czyli zasadniczo w bieżącym rozliczeniu. Przedsiębiorca dokonujący korekty zobowiązany jest wraz z deklaracją podatkową, w której dokonuje korekty podatku należnego, zawiadomić o korekcie właściwy urząd skarbowy wraz z podaniem kwot korekty podatku należnego. Podatnik musi także w ciągu 7 dni od dnia dokonania korekty podatku należnego poinformować o niej dłużnika. Kopia zawiadomienia jest przesyłana do właściwego dla podatnika urzędu skarbowego. W przypadku, gdy po dokonaniu korekty należność została uregulowana w jakiejkolwiek formie, podatnik obowiązany jest zwiększyć podatek należny w rozliczeniu za okres, w którym należność została uregulowana. Natomiast jeżeli doszło do częściowego uregulowania należności, podatek należny zwiększa się w odniesieniu do tej części.

Dłużnik musi natomiast skorygować odliczenie VAT dokonane w związku z transakcją, za którą nie uregulował należności. Jest on zobowiązany do pomniejszenia podatku naliczonego podlegającego odliczeniu o kwotę podatku wynikającą z nieuregulowanych faktur (w przypadku braku podatku do odpowiedniego powiększenia kwoty podatku należnego) w terminie 14 dni od dnia otrzymania od wierzyciela zawiadomienia o zamiarze korekty podatku należnego. Pomniejszenie powinno nastąpić w formie korekty deklaracji za okres, w którym dłużnik dokonał odliczenia.

W przypadku częściowego uregulowania należności przed upływem 14-dniowego terminu korekta dotyczy podatku naliczonego przypadającego na nieuregulowaną część należności. Ustawa określa także skutki uregulowania przez dłużnika należności już po dokonaniu korekty podatku naliczonego. W takim przypadku podatnik ma prawo do zwiększenia kwoty podatku naliczonego w rozliczeniu za okres, w którym należność uregulowano. W przypadku częściowego uregulowania należności podatek naliczony może zostać zwiększony w odniesieniu do tej części.

Warto natomiast pamiętać, że do zaległości podatkowych wynikających z korekty podatku naliczonego mają zastosowanie odrębne przepisy o odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe podatnika.

Do zawiadomienia dłużnika o zamiarze skorygowania podatku należnego przez wierzyciela stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej o doręczeniach

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 89a i 89b ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).