Zarządzanie zasobami finansowymi bez VAT

Ustawa o VAT reguluje zwolnienie podatkowe dla określonych usług polegających na zarządzaniu zasobami finansowymi. Istotą tego rodzaju usług jest podejmowanie czynności w związku z obsługą różnego rodzaju form oszczędzania czy też lokowania zasobów pieniężnych.

Katalog specjalnych funduszy inwestycyjnych, którymi zarządzanie jest zwolnione z VAT, wymieniony został w art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT. Zgodnie z nim z podatku tego zwolnione są usługi zarządzania:

● funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych - w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych,

● portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych, o których mowa powyżej, lub ich częścią,

● ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi w rozumieniu przepisów o działalności ubezpieczeniowej,

● otwartymi funduszami emerytalnymi w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, a także Funduszem Gwarancyjnym utworzonym na podstawie tych przepisów,

● pracowniczymi programami emerytalnymi w rozumieniu przepisów o pracowniczych programach emerytalnych,

● obowiązkowym systemem rekompensat oraz funduszem rozliczeniowym utworzonymi na podstawie przepisów prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi, a także innymi środkami i funduszami, które są gromadzone lub tworzone w celu zabezpieczenia prawidłowego rozliczenia transakcji zawartych w obrocie na rynku regulowanym w rozumieniu tych przepisów albo w obrocie na giełdach towarowych w rozumieniu przepisów o giełdach towarowych, przez partnera centralnego, agenta rozrachunkowego lub izbę rozliczeniową w rozumieniu przepisów o ostateczności rozrachunku w systemach płatności i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasadach nadzoru nad tymi systemami.

Zaznaczyć należy, że definicja zarządzania zawarta jest w art. 43 ust. 8 ustawy o VAT. Stanowi ona, że pod pojęciem zarządzania rozumie się: zarządzanie aktywami, dystrybucję tytułów uczestnictwa, tworzenie rejestrów uczestników i administrowanie nimi, prowadzenie rachunków i rejestrów aktywów, przechowywanie aktywów. Definicja ta znacznie rozszerza zakres zwolnienia.

Z regulacji tej wynika, że pojęcie zarządzania obejmuje nie tylko zarządzanie aktywami w zwykłym (wąskim) znaczeniu tego słowa, ale również wiele czynności techniczno-administracyjnych, tj. dystrybucja tytułów uczestnictwa, tworzenie rejestrów uczestników i administrowanie nimi oraz przechowywanie aktywów.

W praktyce wątpliwości w zakresie skutków podatkowych na gruncie VAT mogą budzić przypadki, gdy firma w ramach świadczonych usług zarządzania, np. otwartymi funduszami emerytalnymi, świadczy wiele tzw. usług cząstkowych (pomocniczych). Przykładem może być firma prowadząca działalność gospodarczą w sektorze usług finansowych związanych z ubezpieczeniami i funduszami emerytalno-rentowymi. W ramach tej działalności zawarła ona umowę z Powszechnym Funduszem Emerytalnym na obsługę umów zawieranych przez fundusz. Na podstawie umowy świadczy na rzecz funduszu wiele czynności związanych z obsługą umów emerytalnych, m.in. prowadzenie Rejestru Członków Funduszu, przygotowanie i wysyłanie korespondencji do członków funduszu, obsługa rachunków bankowych funduszy, sporządzanie i przekazywanie raportów dla funduszu itd. Powstaje pytanie, czy czynności związane z obsługą umów emerytalnych zawieranych przez fundusz z innymi podmiotami stanowią dla celów opodatkowania VAT jedną kompleksową usługę zarządzania otwartymi funduszami emerytalnymi, która korzysta ze zwolnienia z opodatkowania.

Możliwość zastosowania zwolnienia do całości usługi potwierdzają organy podatkowe w wydawanych interpretacjach, m.in. dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w piśmie z 12 grudnia 2008 r. (nr IPPP2/443-1645/08-2/BM). Organ podatkowy przyznał, że dokonywane czynności niezbędne są do wykonania całości świadczenia. Nie stanowią celu samego w sobie, lecz integralny element kompleksowej obsługi umów zawieranych przez fundusz z innymi podmiotami, w związku z tym jako całość podlegają zwolnieniu z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT.

Warte podkreślenia jest, że zgodnie z art. 8 ustawy o VAT w celu ustalenia właściwego opodatkowania VAT świadczonych czynności należy odwołać się do brzmienia właściwych klasyfikacji wydanych na podstawie przepisów o statystyce publicznej. W omawianej sprawie firma zwróciła się do urzędu statystycznego o opinię w zakresie klasyfikacji statystycznej świadczonych czynności związanych z obsługą umów emerytalnych. Wynika z niej, że czynności te należy traktować jako kompleksową usługę, która mieści się w grupowaniu: 75.30 Usługi w zakresie obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego w świetle Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług z 2004 roku oraz 75.30 Usługi w zakresie obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w świetle PKWiU z 1997 roku.

Wiele interpretacji organów podatkowych zapadło też na gruncie stosowania zwolnienia z VAT w stosunku do usług zarządzania aktywami w formie portfeli wierzytelności należących do funduszu inwestycyjnego. Potwierdzają one, że cel czynności świadczonych na rzecz takiego funduszu jest tożsamy z celem czynności podejmowanych w ramach zarządzania aktywami finansowymi (np. akcjami, udziałami, papierami wartościowymi itd.) każdego innego funduszu inwestycyjnego. W szczególności, portfele wierzytelności to specyficzny rodzaj aktywa finansowego, różny od akcji i innych papierów wartościowych, stąd też działania podejmowane w ramach zarządzania portfelami wierzytelności muszą być dostosowane do charakteru tych aktywów. Zatem cel i całokształt wykonywanych czynności wskazują na ich charakter jako usługi zarządzania aktywami funduszu inwestycyjnego na zlecenie (por. m.in. interpretacje dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 27 listopada 2009 r., nr IPPP1-443-953/ 09-4/MP, z 17 kwietnia 2008 r., nr IPPP1-443-261/08-2/IŻ).

Fundusze inwestycyjne zwolnione są z płacenia podatku dochodowego i VAT, dzięki czemu wartość aktywów funduszu nie zostaje pomniejszana o te zobowiązania

Świadczenie, które ze względu na ekonomiczny i gospodarczy charakter stanowi jedną usługę, nie powinno być sztucznie dzielone. Jeżeli zatem dana usługa składa się z kilku czynności, ściśle ze sobą związanych z ekonomicznego i gospodarczego punktu widzenia i stanowi dla zleceniobiorcy całość, nie powinna być rozdzielana dla celów VAT na elementy składowe. Powyższą zasadę identyfikacji dla celów VAT usług kompleksowych wielokrotnie wyrażał w swoich wyrokach Europejski Trybunał Sprawiedliwości. (m.in. wyrok C-349/96, C-41/04). Także Sąd Najwyższy w wyroku z 21 maja 2002 r. uznał, że dla potrzeb podatkowych usługi jednorodnej nie wolno dzielić (sygn. akt III RN 66/01).

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).