Jakie znaczenie mają zabezpieczenia majątkowe na gruncie przepisów o VAT

Dla potrzeb rozliczeń VAT zabezpieczenia majątkowe stosowane są zasadniczo w dwóch przypadkach. Po pierwsze, gdy w danym okresie rozliczeniowym podatnik zadeklarował nadwyżkę podatku naliczonego do zwrotu na rachunek bankowy w określonym terminie i chciałby sobie zapewnić jej otrzymanie w tym właśnie terminie. Po drugie, w sytuacji gdy podatnik pragnie skrócić przysługujący mu termin zwrotu.

Listę dopuszczalnych form zabezpieczenia majątkowego zawiera art. 87 ust. 4a ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem zabezpieczenia mogą przyjąć formę gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, poręczenia banku, weksla z poręczeniem wekslowym banku lub czeku potwierdzonego przez bank krajowy wystawcy czeku. Mogą zostać również złożone w formie papierów wartościowych na okaziciela o określonym terminie wykupu, wyemitowanych przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski, jak również i w formie bankowych papierów wartościowych i listów zastawnych o określonym terminie wykupu, wyemitowanych we własnym imieniu i na własny rachunek przez podmiot mogący być gwarantem lub poręczycielem w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej.

Gwarantem lub poręczycielem może być tylko osoba wpisana do wykazu gwarantów, o którym mowa w art. 52 ustawy - Prawo celne. Nie każda zatem instytucja finansowa będzie podmiotem uprawnionym do udzielenia gwarancji lub poręczenia akceptowanego przez organy podatkowe. Specjalną formę zabezpieczenia określono dla zwrotów podatku w wysokości nieprzekraczającej równowartości 1000 euro. W takich przypadkach zabezpieczenie może zostać złożone w formie weksla.

Złożenie zabezpieczenia majątkowego jest dobrowolne, a jego rolą jest bądź zagwarantowanie podatnikowi otrzymania zwrotu podatku w określonym terminie, bądź też przyspieszenie tego terminu. Zgodnie bowiem z art. 87 ust. 2 ustawy o VAT, jeżeli urząd skarbowy uzna, że zasadność zadeklarowanego zwrotu wymaga dodatkowej weryfikacji, może przedłużyć termin zwrotu do czasu zakończenia takiej weryfikacji. W praktyce oznacza to, że podatnik, składając deklarację z wykazaną kwotą do zwrotu w terminie 60 czy też 25 dni, nie ma w zasadzie pewności, czy kwoty te zostaną faktycznie zwrócone w tym terminie. Taką pewność daje właśnie złożenie zabezpieczenia. Wynika to z art. 87 ust. 2a ustawy o VAT, który stanowi, że w przypadku wydłużenia terminu zwrotu w związku z kontrolą jego zasadności urząd skarbowy dokonuje na wniosek podatnika zwrotu w żądanym terminie, bez względu na toczący się proces weryfikacji, pod warunkiem złożenia zabezpieczenia w kwocie odpowiadającej kwocie wnioskowanego zwrotu podatku.

Zabezpieczenie majątkowe może być również stosowane przez podatników, którzy w danym okresie rozliczeniowym nie wykonali żadnej czynności opodatkowanej, dokonali jednak zakupów i chcą otrzymać zwrot wynikającego stąd podatku naliczonego. Zgodnie z art. 87 ust. 5a ustawy o VAT podatnikom takim przysługuje zwrot w terminie 180 dni od dnia złożenia deklaracji. Jednak na wniosek złożony wraz z zabezpieczeniem majątkowym urząd skarbowy zobowiązany jest dokonać zwrotu takiej różnicy podatku w terminie 60 dni od dnia złożenia rozliczenia.

Zabezpieczenie powinno być złożone do urzędu skarbowego wraz z wnioskiem o zwrot różnicy podatku w zadeklarowanym przez podatnika terminie. Ustawa nie określa formy wniosku, co teoretycznie oznacza, że przyjmowane powinny być również wnioski składane ustnie do protokołu. Praktykuje się jednak składanie wniosków w formie pisemnej.

Zabezpieczenie może być złożone w dowolnej formie wybranej przez podatnika. Urząd skarbowy nie może zatem narzucić podatnikowi wyboru takiej czy innej formy, pod warunkiem że rodzaj zabezpieczenia wybrany przez podatnika mieści się w katalogu ustawowym. Wniosek wraz z zabezpieczeniem musi zostać złożony przez podatnika w określonym terminie, tj. co najmniej na 14 dni przed upływem terminu zwrotu. Oznacza to, że zabezpieczenie nie musi być składane już w momencie składania samej deklaracji podatkowej, lecz także później, np. w trakcie czynności sprawdzających lub kontroli. Jeżeli wniosek wraz z zabezpieczeniem zostanie złożony na 13 dni przed upływem terminu lub później, urząd dokona zwrotu podatku w terminie 14 dni od dnia złożenia zabezpieczenia.

W sprawie przyjęcia bądź odmowy przyjęcia zabezpieczenia urząd skarbowy wydaje postanowienie, na które przysługuje zażalenie.

Zasadą jest, że urząd skarbowy musi przyjąć złożone przez podatnika zabezpieczenie. Może jednak takiego przyjęcia odmówić, w przypadku gdy stwierdzi, że złożone zabezpieczenie nie zapewni pokrycia w całości wypłacanej kwoty zwrotu. Nie jest zatem możliwe złożenie zabezpieczenia pokrywającego tylko część żądanego zwrotu.

Drugi przypadek uzasadniający odmowę dotyczy zabezpieczeń z określonym terminem ważności, np. gwarancji bankowych. Urząd skarbowy może odmówić przyjęcia takiego zabezpieczenia, gdy stwierdzi, że zabezpieczenie nie zapewni pokrycia wypłacanej kwoty zwrotu w wymaganym terminie.

Zabezpieczenie majątkowe podlega zwolnieniu co do zasady w dniu następującym po dniu zakończenia postępowania weryfikacyjnego lub z chwilą upływu terminu 180 dni w przypadku podatników, którzy nie wykonali czynności opodatkowanych. Są jednak wyjątki od tej zasady skutkujące odroczeniem zwolnienia zabezpieczenia.

Pierwszy dotyczy przypadku, w którym urząd stwierdzi, że w złożonej deklaracji podatnik wykazał zwrot w kwocie wyższej od należnej i zwrot ten otrzymał. W takiej sytuacji urząd wstrzymuje zwolnienie zabezpieczenia do czasu uregulowania przez podatnika powstałej zaległości podatkowej. Zwolnienie zabezpieczenia odraczane jest również w przypadku wszczęcia kontroli podatkowej w zakresie rozliczenia, którego dotyczy zabezpieczenie - do upływu terminu 3 miesięcy od dnia zakończenia kontroli, jeżeli w tym terminie nie wszczęto postępowania podatkowego. Natomiast jeśli takie postępowanie podatkowe wszczęto - do czasu zakończenia tego postępowania. Dotyczy to także kontroli prowadzonych przez urząd kontroli skarbowej.

W zasadzie wszystkie banki komercyjne oferują przedsiębiorcom usługi w postaci udzielenia gwarancji lub poręczeń, tak więc sam dostęp do zabezpieczeń w formie wymaganej przepisami ustawy nie stanowi w praktyce problemu. Problemem czasami może być to, że gwarancje i poręczenia udzielane są w zasadzie tylko firmom w dobrej - w ocenie danego banku lub ubezpieczyciela - kondycji finansowej. Często instytucje te wymagają także dodatkowych zabezpieczeń, podobnie jak w przypadku kredytu.

Nie bez znaczenia pozostają również koszty gwarancji, których poziom zależy od banku (ubezpieczyciela), kwoty i terminu gwarancji, sytuacji na rynkach finansowych i wielu innych czynników. Przeciętnie koszt gwarancji waha się w granicach od 1,5 proc. do 2 proc. sumy gwarancyjnej. Każdy przedsiębiorca powinien więc przekalkulować, czy koszty pozyskania zabezpieczenia będą współmierne do korzyści spodziewanych w związku z szybszym lub terminowym otrzymaniem zwrotu VAT.

W przypadku składania zabezpieczenia w związku z chęcią uzyskania zwrotu bez względu na termin zakończenia postępowania weryfikacyjnego lub kontrolnego, pamiętać należy również, że jeżeli przeprowadzone przez organ podatkowy czynności wykażą zasadność zwrotu, urząd skarbowy zobowiązany jest wypłacić podatnikowi należną kwotę wraz z odsetkami w wysokości odpowiadającej opłacie prolongacyjnej (obecnie 7 proc. w skali roku). Konsekwencją wyboru rozwiązania związanego z zabezpieczeniem majątkowym jest zatem rezygnacja z tych odsetek.

Od 1 kwietnia 2011 r. ustawodawca zrezygnował z zabezpieczenia majątkowego jako warunku stosowania uproszczonej formy rozliczenia VAT z tytułu importu towarów. Chodzi tu o import towarów objętych na terytorium Polski procedurą uproszczoną określoną w art. 76 ust. 1 lit. b) lub c) Wspólnotowego kodeksu celnego. Obecnie rozliczenie podatku należnego z tytułu importu usług w deklaracji VAT nie wymaga składania zabezpieczenia.

@RY1@i02/2011/224/i02.2011.224.071001200.802.jpg@RY2@

Materiały prasowe

Agnieszka Bieńkowska, doradca podatkowy

Rozmawiała Magdalena Majkowska

Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.).