Wycofanie składnika majątku ze spółki cywilnej z podatkowymi komplikacjami

specyficzna forma prowadzenia działalności gospodarczej

Każdy, kto miał do czynienia ze spółką cywilną, ma świadomość, że jest to dość dziwny twór. Niby z nazwy jest to „spółka”, ale de facto jest to byt, który w zdecydowany sposób różni się od innych spółek, nawet tych osobowych, w tym od spółki jawnej. W istocie bowiem jest to umowa, której sygnatariusze (wspólnicy) zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Co bardzo ważne, istotą spółki cywilnej jest jej osobisty charakter. Nie posiada ona swojego majątku, a jedynie majątek wspólny wspólników; nie ma też ani osobowości prawnej, ani nie jest ułomną osobą prawną. Spółka cywilna nie jest więc przedsiębiorcą, natomiast przedsiębiorcami są wspólnicy i to oni figurują w odpowiednim rejestrze (osoby fizyczne w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej). Tego typu podmiot nie może też zawierać umów, kupować ani sprzedawać. Innymi słowy, spółka cywilna nie uczestniczy w obrocie gospodarczym. To jej wspólnicy jako przedsiębiorcy są stronami poszczególnych transakcji. Jednocześnie w całym tym „niebycie” formalnoprawnym spółka cywilna ma status podatnika VAT. Może to zaskakiwać, ale to nie wspólnicy spółki cywilnej, lecz sama spółka jest rejestrowana jako podatnik (o ile ma status czynnego podatnika), uzyskuje numer VAT i VAT UE, widnieje w rejestrze czynnych podatników VAT.

Jeśli działalność gospodarcza jest prowadzona w formie spółki cywilnej, to dokonując transakcji, sprzedając i kupując usługi oraz towary, wspólnicy wystawiają i otrzymują faktury wystawione dla nich, ale jako wspólników spółki cywilnej. W ramach spółki cywilnej funkcjonuje przedsiębiorstwo, którego składniki majątku stanowią współwłasność łączną (czyli, można by rzec, taką jak w przypadku ustawowego ustroju majątkowego małżonków) wszystkich wspólników. O tym, że taki status spółki cywilnej w VAT może być przyczyną problemów, wspólnicy przekonują się w szczególności wówczas, gdy postanawiają przekazać składniki majątku wykorzystywane w ramach działalności prowadzonej w formie spółki do swoich majątków osobistych. I choć jest to możliwe, to należy jednak pamiętać, że w przypadku gdy przedmiotem takiego działania jest towar, przy nabyciu bądź wytworzeniu którego spółce jako podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT naliczonego (również przy wytworzeniu lub nabyciu części składowych), to przekazanie do majątków osobistych wspólników (współwłasność łączna zmienia się na ułamkową) powinno być opodatkowane VAT.