Urząd zweryfikuje zaniżoną wartość samochodów zakupionych w UE

Osoby, które dokonują wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego, powinny pamiętać, że w określonych przypadkach organ celny przyjmuje dla celów podatku akcyzowego średnią wartość rynkową takiego pojazdu na rynku krajowym.

Odrębne przepisy

W ustawie o podatku akcyzowym samochody osobowe objęte są odrębnymi przepisami. Podstawa opodatkowania, a szczególnie sposób jej ustalania, w przypadku gdy odbiega ona od wartości rynkowej, budzi kontrowersje od wielu lat. Przepisy art. 104 ustawy o podatku akcyzowym całościowo regulują zasady określania podstawy opodatkowania akcyzą wszystkich czynności, których przedmiotem są samochody osobowe.

Zgodnie z art. 104 ust. 1 pkt 2 tego aktu prawnego podstawą opodatkowania w przypadku samochodu osobowego jest: kwota, jaką podatnik musi zapłacić za samochód osobowy w przypadku jego przywozu w ramach nabycia wewnątrzwspólnotowego. Jeśli nie można określić tej kwoty, za podstawę opodatkowania przyjmuje się średnią wartość rynkową samochodu osobowego na rynku krajowym, pomniejszoną o kwotę podatku od towarów i usług oraz o kwotę akcyzy (art. 104 ust. 7 ustawy o podatku akcyzowym). Pojęcie wartości średniej rynkowej reguluje art. 104 ust. 11 wspomnianej ustawy. Określa on, że średnią wartością rynkową samochodu osobowego jest wartość ustalana na podstawie notowanej na rynku krajowym w dniu powstania obowiązku podatkowego średniej ceny zarejestrowanego na terytorium kraju samochodu osobowego tej samej marki, tego samego modelu, rocznika oraz - jeżeli jest to możliwe do ustalenia - z tym samym wyposażeniem i o przybliżonym stanie technicznym, co nabyty na terytorium kraju lub nabyty wewnątrzwspólnotowo samochód osobowy.

Rozbieżność cen

Dla organów podatkowych przepisy zawarte w art. 104 ustawy o podatku akcyzowym są skutecznym instrumentem weryfikacji ceny nabycia wówczas, gdy przedmiotem opodatkowania są samochody używane, sprowadzane z innych państw wspólnotowych. Przepis art. 104 ust. 8 omawianej ustawy upoważnia naczelnika urzędu celnego oraz organ kontroli podatkowej do weryfikacji tej podstawy opodatkowania w sytuacji sprzedaży samochodu osobowego na terenie kraju oraz nabycia wewnątrzwspólnotowego. Jeżeli wysokość podstawy naliczania podatku bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiega od średniej wartości rynkowej pojazdu, organ wzywa podatnika do jej zmiany lub wskazania przyczyn uzasadniających podanie tej wysokości w kwocie znacznie odbiegającej od średniej wartości rynkowej samochodu.

Sąd podaje definicję

Pojęcie wartości zostało wyjaśnione w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 5 lipca 2011 r. (sygn. akt I SA/Gd 394/11). W ocenie sądu wartość jest pojęciem ekonomicznym, będącym pochodną cech towaru, tzn. odnoszącym się do samochodu osobowego o określonych cechach technicznych. W sytuacji gdy podatnik nie wskaże uzasadnionych przyczyn, dla których samochód ma wartość niższą, należy zastosować kryterium obiektywne, tj. przyjęcie podstawy opodatkowania na poziomie średniej wartości rynkowej. Dlatego okoliczności nabycia wynikające z pertraktacji cenowych nie stanowią przesłanki uzasadniającej określenie podstawy opodatkowania na poziomie innym niż wartość samochodu osobowego.

Trzy etapy

Sądy wypowiadały się także w sprawie procedury postępowania w określaniu podstawy opodatkowania przez organ podatkowy. W przypadku występowania znacznego odstępstwa w określeniu podstawy opodatkowania w odniesieniu do średniej wartości samochodów zarejestrowanych w kraju organ podatkowy powinien przeprowadzić trzy etapy postępowania (wskazywał na to wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 15 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/ Rz 1/11).

W pierwszym etapie organ podatkowy jest zobowiązany do uwzględnienia z urzędu wszelkich znanych mu okoliczności, które uzasadniają różnicę między podaną przez stronę podstawą opodatkowania konkretnego samochodu osobowego a średnią ceną podobnych pojazdów zarejestrowanych w kraju. Należą do nich uwarunkowania odnośnie do stanu technicznego sprowadzanego samochodu (długoletnia i niewłaściwa eksploatacja, skala i wielkość uszkodzeń), zewnętrzne, spowodowane m.in. nadpodażą samochodów używanych na rynku, zdarzeniami losowymi (powodzie, trzęsienia ziemi, inne kataklizmy), względy ekologiczne (surowsze przepisy, moda na ekologię) czy też finansowe (podatki, dopłaty i inne ulgi zachęcające do kupna nowych samochodów).

Przy negatywnej odpowiedzi należy przejść do etapu drugiego. W tej fazie organ wzywa podatnika do autoweryfikacji wysokości podstawy lub wskazania przyczyn, które uzasadniały podanie jej w pierwotnej wysokości. Jeśli strona nie udzieli odpowiedzi, nie dokona zmiany wysokości podstawy opodatkowania lub nie wskaże przyczyn uzasadniających podanie tej wysokości w kwocie znacznie odbiegającej od średniej wartości rynkowej, następuje etap trzeci. Organ podatkowy lub organ kontroli określa wysokość podstawy opodatkowania. Według sądu w sytuacji ustalania przyczyn zaistniałej rozbieżności decydujące jest kryterium wartości pojazdu, a nie jego ceny.

Wybór narzędzi

Sądy pozostawiały wybór narzędzi do określania wartości rynkowej pojazdu organom podatkowym. Nie ma podstaw, by kwestionować dane z zastosowanego przez organy celne informatora Info-Ekspert lub Eurotax jako wiarygodne notowania wartości rynkowej samochodów używanych w Polsce (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 15 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/ Rz 1/11). Rzeczoznawca przy sporządzaniu swojej oceny do określenia wartości rynkowej samochodu posługuje się wytycznymi zawartymi w "Instrukcji określania wartości pojazdów nr 1/2005", zatwierdzonej przez Prezydium Rady Naczelnej do stosowania w Stowarzyszeniu Rzeczoznawców Techniki Samochodowej i Ruchu Drogowego. Instrukcja określa sposób postępowania przy ustalaniu wartości pojazdu oraz jest zbiorem ogólnych wytycznych zalecanych do stosowania przez rzeczoznawców.

Wartość bazowa

Ustalenie wartości rynkowej pojazdu rozpoczyna się od określania jego wartości bazowej, a podstawą jej ustalenia są dane zawarte w specjalistycznych katalogach, np. Info-Ekspert. Inne metody stosuje się wyłącznie pomocniczo, gdy brak jest notowań dla wycenianego pojazdu lub w celu weryfikacji wartości katalogowych. W wielu orzeczeniach sądy stwierdzały, że katalog Info-Ekspert jest wyspecjalizowanym katalogiem motoryzacyjnym, służącym m.in. do obliczania należnych zobowiązań podatkowych, celnych czy z zakresu ubezpieczeń cywilnych. Przykładem jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 12 lipca 2011 r. (sygn. akt I SA/ Rz 297/11), w którym sąd stwierdził, że wykorzystanie programów komputerowych jak Info-Ekspert lub Eurotax odpowiada wymaganiom art. 104 ust. 11 ustawy o podatku akcyzowym.

Przepisy tej ustawy nie precyzują, na podstawie jakiego katalogu należy ustalać średnią wartość rynkową samochodu osobowego. Z przeglądu orzecznictwa wynika, że organy celne słusznie opierały się na katalogach Info-Ekspert lub Eurotax jako źródłach wiarygodnych notowań wartości rynkowej samochodów używanych w Polsce. Program ten pozwala na ustalenie średniej wartości rynkowej zadeklarowanego pojazdu, ponieważ zawiera średnie ceny samochodów o różnych rocznikach produkcji sprzedawanych w Polsce.

Ważne

Przy ustalaniu wartości rynkowej używanych samochodów osobowych sprowadzanych z UE organy celne i podatkowe mogą posługiwać się katalogami Info-Ekspert lub Eurotax

Ważne

O koliczności nabycia pojazdu sprowadzanego z UE wynikające z pertraktacji cenowych nie stanowią przesłanki uzasadniającej określenie podstawy opodatkowania na poziomie innym niż wartość samochodu

Procedura postępowania organu podatkowego

● etap I - Analiza okoliczności uzasadniających rozbieżność;

● etap II - Wezwanie podatnika do autoweryfikacji wysokości podstawy lub wskazania przyczyn, które uzasadniały podanie podstawy opodatkowania w pierwotnej wysokości;

● etap III - Określenie przez organ podatkowy wysokości podstawy opodatkowania.

Bogusław Śledź

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 108, poz. 626 z późn. zm.).