Problem wykładni literalnej - czy węgiel jest opodatkowany akcyzą

Literalna interpretacja przepisów jest często ulubionym narzędziem organów podatkowych wykorzystywanym do gnębienia podatników. W wielu przypadkach, mimo że na pierwszy rzut oka widać, że odczytanie przepisu wprost prowadziłoby do skutków absurdalnych oraz jest nie do pogodzenia z wymogami prowadzenia działalności gospodarczej i zdrowego rozsądku, urzędnicy tak właśnie przepis stosują.

Ale co w sytuacji, kiedy wykładnia literalna przemawia na korzyść podatnika? Przykładem mogą być przepisy dotyczące akcyzy na węgiel. Ustawodawca oczekiwał, że każda transakcja sprzedaży węgla będzie podlegała opodatkowaniu, ale może być zwolniona po spełnieniu określonych warunków. Następnie zwolnieniu podlega (również po spełnieniu pewnych przesłanek) zużycie węgla. System jest dosyć skomplikowany i na każdym etapie obrotu istnieje ryzyko utraty zwolnienia z uwagi na naruszenie warunków formalnych.

Ale w art. 9a ust. 3 ustawy o podatku akcyzowym znajduje się przepis, który stanowi, że jeżeli wobec wyrobów węglowych powstał obowiązek podatkowy w związku z wykonaniem jednej z czynności podlegającej opodatkowaniu akcyzą, to nie powstaje obowiązek podatkowy na podstawie innej czynności podlegającej opodatkowaniu akcyzą, jeżeli kwota akcyzy została określona lub zadeklarowana w należnej wysokości, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Literalne brzmienie tego przepisu pozwala uznać, że warunki zwolnienia węgla z akcyzy muszą spełnić tylko jego importerzy albo kopalnie, czyli pierwsze firmy w łańcuchu dostawy.

Obowiązek podatkowy powstaje bowiem w momencie dokonania pierwszej sprzedaży węgla. Jednocześnie art. 21 ust. 3 wyłącza obowiązek składania deklaracji przez podmiot stosujący zwolnienia od akcyzy.

Zatem po dokonaniu pierwszej sprzedaży węgla w zwolnieniu z akcyzy spełniona zostaje dyspozycja art. 9a ust. 3, obowiązek podatkowy bowiem powstał, kwota akcyzy nie została zadeklarowana, bo przepisy stanowią inaczej.

Oczywiście, nie rekomendowałbym przyjmowania tej interpretacji bez uzyskania oficjalnego potwierdzenia (np. w wyroku). Ale oprócz oczywistej sprzeczności z zamiarem ustawodawcy trudno jej coś zarzucić. Przedstawiona interpretacja ma też potwierdzenie na gruncie wykładni systemowej. W art. 9a ust. 3 ustawy zasada jednokrotności opodatkowania odnosi się do wszystkich czynności opodatkowanych akcyzą, także tych o charakterze sankcyjnym, takich jak naruszenie warunków zwolnienia z akcyzy. Tymczasem w art. 8 ust. 6, dotyczącym pozostałych wyrobów akcyzowych, ustawodawca wykluczył z zasady jednokrotności opodatkowania sankcyjne czynności opodatkowane wskazane w art. 8 ust. 2 ustawy akcyzowej, takie jak sprzedaż bez zachowania warunków zwolnienia z akcyzy.

Ten przykład pokazuje, że wykładnia literalna, nieuzupełniona pozostałymi rodzajami wykładni jest narzędziem groźnym dla podatników, a niekiedy i dla interesów fiskalnych Skarbu Państwa. Jej stosowanie wymaga bowiem o wiele większej precyzji przepisów niż ta, którą zapewnia nam polski ustawodawca.

@RY1@i02/2012/001/i02.2012.001.07100020c.803.jpg@RY2@

Wojciech Krok, doradca podatkowy w Parulski & Wspólnicy Doradcy Podatkowi

Wojciech Krok

doradca podatkowy w Parulski & Wspólnicy Doradcy Podatkowi