Samorządy stosują niedozwolone klauzule, choć nie mogą

Rady gmin mają obowiązek ustalać wzory deklaracji na podatek od nieruchomości oraz informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych. Te pierwsze co roku składają osoby prawne, drugie - osoby fizyczne, np. po zakupie działki, budynku czy lokalu mieszkalnego. W efekcie na mocy obecnych przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 95, poz. 613 ze zm.) w każdej gminie i każdym mieście obowiązuje inny wzór formularza, który właściciel nieruchomości musi złożyć w urzędzie gminy. Cierpią na tym m.in. gminy, zwłaszcza w przypadku, gdy np. spółka złoży deklarację na niewłaściwym formularzu, obowiązującym np. w sąsiednim mieście. Nawet jeśli właściciel wpłaci daninę w prawidłowej wysokości, to i tak gmina powinna wezwać go do złożenia deklaracji na formularzu, którego wzór uchwaliła rada gminy właściwa dla terenu, na którym nieruchomość jest położona. Jak przyznaje dr Rafał Dowgier z Katedry Prawa Podatkowego Uniwersytetu w Białymstoku, gminy nie zawsze reagują, jeśli podatnik złoży deklarację na błędnym formularzu. Jeśli tego nie zrobią, to ryzykują, że ewentualna egzekucja należności wynikająca z deklaracji będzie nieskuteczna.

Zdaniem ekspertów podatkowych problemów ze złożeniem deklaracji na właściwym formularzu mogłoby nie być, gdyby obowiązywał jeden wzór deklaracji i informacji na podatek od nieruchomości w całym kraju. Rady gmin mogłyby uniknąć wtedy również innych błędów, na które zwracają uwagę w wyrokach sądy administracyjne. W praktyce chodzi o ustalenie wzorów formularzy na podatek od nieruchomości, podatek rolny i leśny, w których znajdują się niedozwolone klauzule.

Zakaz uprzedzania

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (wyrok z 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 858/14) przyznał, że art. 6 ust. 13 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych nakłada na radę gminy obowiązek ustalenia obowiązującego wzoru informacji i deklaracji na podatek od nieruchomości, w którym zawarte będą dane dotyczące podmiotu i przedmiotu opodatkowania niezbędne do wymiaru i poboru podatku. Analogiczne upoważnienie dla organu stanowiącego gminy zawierają art. 6a ust. 11 ustawy z 25 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1381 ze zm.) oraz art. 6 ust 9 ustawy z 30 października 2002 r. o podatku leśnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 465 ze zm.). Powyższe przepisy - wskazał sąd - nie dają radom gmin uprawnienia do nałożenia na podatnika obowiązku składania oświadczenia (deklaracji lub informacji) zawierającego pouczenie o odpowiedzialności określonej w art. 56 kodeksu karnego skarbowego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 186 ze zm.). Oznacza to, że w formularzach nie można umieszczać pouczenia o następującej treści: "Uprzedzony o odpowiedzialności karnej z art. 56 ustawy z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy niniejsze dane potwierdzam własnoręcznym podpisem". Sądy wskazują, że takie sformułowanie wykracza poza uprawnienie, jakie radom gmin dają wspomniane wyżej ustawy podatkowe.

Co się stanie, jeśli rada gminy uchwali wzór z niedozwoloną klauzulą? W takich przypadkach prokuratorzy składają skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych, a te orzekają o nieważności uchwały. WSA w Krakowie w powyższym wyroku stwierdził, że z powodu "braku podstaw prawnych do zawarcia we wzorach formularzy informacji i deklaracji podatkowych zapisów dotyczących odpowiedzialności karnej skarbowej" sąd stwierdza na podstawie art. 147 par. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) nieważność uchwały w części obejmującej oświadczenie o uprzedzeniu o odpowiedzialności z art. 56 k.k.s.

Dodajmy, że zgodnie z kodeksem karnym skarbowym podatnik, który składając organowi podatkowemu, innemu uprawnionemu organowi lub płatnikowi deklarację lub oświadczenie, podaje nieprawdę lub zataja prawdę albo nie dopełnia obowiązku zawiadomienia o zmianie objętych nimi danych, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karom grzywny wskazanym w tym przepisie, a nawet karze pozbawienia wolności albo obu tym karom łącznie.

Czy brak klauzuli w formularzu wyłącza odpowiedzialność podatników na podstawie art. 56 k.k.s? Absolutnie nie. Przepis ten i tak znajdzie zastosowanie, jeśli podatnik np. w deklaracji lub informacji na podatek od nieruchomości poda nieprawdziwe dane oraz spowoduje to uszczuplenie wpływów budżetu gminy lub miasta.

Z kodeksu karnego

Rady gmin w formularzach nie mogą również stosować klauzul przewidujących odpowiedzialność karną za składanie fałszywych zeznań, na co również zwracają uwagę sądy administracyjne. Pouczają one we wzorach o odpowiedzialności z art. 233 par. 1 kodeksu karnego (Dz.U. z 1997 r., nr 88, poz. 553 ze zm.). Zgodnie z nim, kto składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Jak wskazuje w wyrokach WSA w Kielcach (z 22 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 203/14, oraz z 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 142/14), przepis ten nie dotyczy sytuacji składania oświadczenia w postaci informacji lub deklaracji podatkowej, ale zeznań w ramach toczącego się postępowania. Jest on jednak stosowany odpowiednio do osoby, która składa fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis ustawy przewiduje możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności (art. 233 par. 6 kodeksu karnego). Sąd wyjaśnia, że zgodnie z tym przepisem przestępstwem jest złożenie fałszywego oświadczenia, np. w kwestionariuszach lub formularzach, ale warunkiem jest to, aby przepis ustawy, na podstawie której oświadczenie jest składane, przewidywał możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej. Ustawodawca musi jednak upoważnić organ - np. radę gminy czy miasta - do tego, aby pouczyła o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań. Jak orzekają sądy, ustawodawca nie dał radom gmin i miast takiego upoważnienia. Nie zawierają go przepisy ustawy o podatku rolnym, o podatkach i opłatach lokalnych ani ustawy o podatku leśnym. W rezultacie, jeśli rada gminy uchwaliła wzór formularza podatkowego, w którym znalazła się klauzula o odpowiedzialności karnej, to taka uchwała jest nieważna. Stwierdził to sąd w przywołanych wyrokach.

Łukasz Zalewski

 lukasz.zalewski@infor.pl