Organ celny może zakwestionować wartość samochodu

Przy nabyciu wewnątrzwspólnotowym samochodu osobowego organ celny może zakwestionować deklarowaną przez podatnika wartość. W określonych przypadkach organ przyjmuje dla celów podatku akcyzowego średnią wartość rynkową takiego pojazdu na rynku krajowym. Przepis art. 104 ust. 8 ustawy o podatku akcyzowym upoważnia naczelnika urzędu celnego oraz organ kontroli skarbowej do weryfikacji tej podstawy opodatkowania w sytuacji wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej w Polsce lub przy jego pierwszej sprzedaży, od którego nie została zapłacona akcyza. Warunkiem takiej weryfikacji jest brak uzasadnionej przyczyny znacznego odbiegania podstawy od średniej wartości rynkowej samochodu osobowego. Definicję średniej wartości rynkowej podaje art. 104 ust. 11 ustawy o podatku akcyzowym. Przytoczony powyżej art. 104 ust. 8 omawianej ustawy niewątpliwie zobowiązuje organ celny do weryfikacji podanej przez podatnika w deklaracji AKC-U podstawy opodatkowania.

Trudne uzasadnienie

Ponieważ problem średniej wartości rynkowej od lat budzi kontrowersje, sądy krajowe wielokrotnie zajmowały się tą tematyką. Jedną z przyczyn kontrowersji jest brak legalnej definicji takich pojęć, jak: znaczna różnica wartości oraz uzasadniona przyczyna, które występują w art. 104 ust. 8 ustawy o podatku akcyzowym.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego nawet znaczna różnica wartości, w sytuacji gdy ma ona uzasadnioną przyczynę, nie stanowi podstawy do prowadzenia postępowania ukierunkowanego na weryfikowanie deklarowanej podstawy opodatkowania (wyrok NSA w Warszawie z 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 1704/11).

Według sądu treść tych pojęć uzasadniona przyczyna oraz znaczna różnica wartości powinna być rozpoznawana z uwzględnieniem konkretnych okoliczności danego przypadku. Sąd wyjaśnił, jakie obowiązki nałożone są na podatnika oraz na organ celny.

Po tym jak organ stwierdzi, że zadeklarowana przez podatnika podstawa opodatkowania nabytego wewnątrzwspólnotowo samochodu bez uzasadnionej przyczyny odbiega od średniej wartości rynkowej notowanej na rynku krajowym, wzywa podatnika do zmiany jej wysokości lub wskazania przyczyn uzasadniających jej podanie.

Warto się wykazać

Z orzecznictwa wynika, że z momentem doręczenia przedmiotowego wezwania inicjatywa dowodowa przerzucona zostaje na podatnika. Bardzo ważna jest jego aktywność w postępowaniu weryfikacyjnym. Możliwe przyczyny zaistniałej różnicy wartości między deklarowaną podstawą opodatkowania a średnią wartością rynkową pojazdu muszą być uzasadnione, a więc racjonalnie wytłumaczalne i przekonujące. NSA stwierdził, że to podatnik dysponuje wiedzą o konkretnych okolicznościach towarzyszących wewnątrzwspólnotowemu nabyciu samochodu osobowego po cenie odbiegającej od jego średniej wartości na rynku krajowym. Zatem to podatnik powinien wykazać i uprawdopodobnić te okoliczności (wyrok NSA w Warszawie z 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 1704/11). NSA stwierdził, że brak w tym zakresie aktywności samego podatnika nie może podważać kompetencji organu podatkowego do przeprowadzenia postępowania weryfikacyjnego ani również jego rezultatu wyrażającego się w przyjęciu za tę podstawę średniej wartości rynkowej nabytego wewnątrzwspólnotowo samochodu osobowego (wyrok NSA w Warszawie z 21 marca 2013 r., sygn. akt I GSK 1496/11).

Za niewystarczające uznaje się ograniczenie podatnika wyłącznie do notyfikowania organowi podatkowemu przyczyny wpływającej na wysokość deklarowanej podstawy opodatkowania, np. brak dokumentacji fotograficznej uszkodzonego samochodu; stwierdzenie ponadnormatywnego przebiegu pojazdu bez podania odczytu licznika; uzasadnienie braku dowodów nabycia części zakupem ich na giełdzie samochodowej; powoływanie się na zły stan utrzymania samochodu niepoparty dokumentacją fotograficzną pojazdu. Często podatnik dołącza do deklaracji AKC-U opinię rzeczoznawcy, uzasadniającą deklarowaną wartość pojazdu. Jednak w opiniach rzeczoznawców zdarzają się także błędy, które powodują, że organ musi w określonych przypadkach je weryfikować. [ramka 1]

Zaniechanie współdziałania podatnika z organem podatkowym w zakresie wyjaśnienia okoliczności odnoszącej się do istnienia uzasadnionej przyczyny prowadzi w konsekwencji do przeprowadzenia przez organ podatkowy ustalenia wysokości podstawy opodatkowania na podstawie art. 104 ust. 9 ustawy o podatku akcyzowym, których rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami podatnika.

Lista obowiązków

Z kolei do organu celnego należy wykazanie braku istnienia uzasadnionej przyczyny, jeżeli podważa on wiarygodność wyjaśnień oraz dowodów strony. Organ nie może automatycznie kwestionować ceny nabycia tylko na tej podstawie, że odbiega ona od średniej wartości samochodu na rynku krajowym, i przyjmować tę wartość za podstawę opodatkowania. Powinien szczegółowo przeanalizować okoliczności nabycia pojazdu przez podatnika i podaną przez nigo argumentację.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że organ celny w prowadzonym postępowaniu nie może pominąć żadnej okoliczności rozpatrywanej sprawy (wyrok NSA w Warszawie z 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 1704/11). [ramka 2]

Z orzecznictwa wynika, że przy ustalaniu podstawy opodatkowania przez organ celny decydujące jest kryterium wartości pojazdu, a nie jego ceny (wyrok WSA w Gdańsku z 29 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 1156/11). Według sądu nie jest dopuszczalna taka interpretacja przepisów podatkowych, która doprowadziła do nałożenia na organy podatkowe obowiązku badania sytuacji na małych rynkach lokalnych każdego z krajów UE oraz przebiegu negocjacji cenowych w zależności od stron umowy.

WAŻNE

Przy ustalaniu podstawy opodatkowania przez organ celny decydujące jest kryterium wartości pojazdu, a nie jego ceny

RAMKA 1

Błędy rzeczoznawców

Najczęstszymi błędami popełnianymi przez rzeczoznawców przy wycenie samochodów osobowych są:

a) brak uzasadnienia zastosowanych korekt;

b) przyjmowanie wartości bazowej z miesiąca oględzin samochodu, a nie z miesiąca nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu;

c) bezkrytyczne przyjmowanie wartości publikowanych w danym katalogu przy wykonywaniu wyceny za pomocą programu komputerowego;

d) skrótowy opis stanu pojazdu;

e) przekraczanie zalecanych granic w stosowanych korektach, określonych w Instrukcji 1/2005 (Instrukcja określania wartości pojazdu nr 1/2005 zatwierdzona przez Prezydium Rady Naczelnej do stosowania w Stowarzyszeniu Rzeczoznawców Techniki Samochodowej i Ruchu Drogowego. Instrukcja określa sposób postępowania przy ustalaniu wartości pojazdu oraz jest zbiorem ogólnych wytycznych zalecanych do stosowania przez rzeczoznawców);

f) stosowanie korekty ze względu na lokalną sytuację rynkową, która w czasach ofert prezentowanych w internecie nie ma uzasadnienia;

g) przyjmowanie korekty ze względu na liczbę właścicieli pojazdu, w wielkości 1 proc. za każdego właściciela, bez uwzględnienia średnich okresów użytkowania pojazdu przez jednego właściciela.

RAMKA 2

Co może zostać uwzględnione

Okoliczności brane pod uwagę przez organy, to:

1) stan techniczny sprowadzonego samochodu (długoletnia i niewłaściwa eksploatacja, skala i wielkość uszkodzeń);

2) uwarunkowania zewnętrzne spowodowane m.in.:

a) nadpodażą samochodów używanych na rynku, zdarzeniami losowymi (powodzie, trzęsienia ziemi, inne kataklizmy);

b) względami ekologicznymi (surowsze przepisy, moda na ekologię);

c) względami finansowymi: z jednej strony podatki, z drugiej dopłaty i inne ulgi zachęcające do kupna nowych samochodów.

Na podstawie wyroku NSA w Warszawie z 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 1720/11.

Definicja

jest wartość ustalana na podstawie notowanej na rynku krajowym, w dniu powstania obowiązku podatkowego, średniej ceny zarejestrowanego na terytorium kraju samochodu osobowego tej samej marki, tego samego modelu, rocznika oraz - jeżeli jest to możliwe do ustalenia - z tym samym wyposażeniem i o przybliżonym stanie technicznym, co nabyty na terytorium kraju lub nabyty wewnątrzwspólnotowo samochód osobowy.

Bogusław Śledź

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 108, poz. 626 ze zm.).