2. Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych

Jak jest

Podatkowi od czynności cywilnoprawnych podlega obecnie zniesienie współwłasności w części dotyczącej spłat lub dopłat, którego skutkiem jest całkowite zniesienie stosunku współwłasności. W celu zminimalizowania obowiązku zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych podatnicy często sporządzają umowy częściowego zniesienia współwłasności, w wyniku których zniesienie współwłasności następuje etapami.

W obecnym stanie prawnym poza zakresem przedmiotowym ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 ze zm.) pozostaje również odpłatne wyodrębnienie lokalu.

Jak będzie

Na podstawie znowelizowanych przepisów podatkowi od czynności cywilnoprawnych podlegać będzie również przyznanie rzeczy wspólnej albo jej części na dalszą współwłasność kilku (niektórym) dotychczasowym współwłaścicielom z obowiązkiem spłaty pozostałych. Opodatkowaniu PCC podlegać będzie zarówno przypadek, gdy w wyniku działu spadku lub umowy o zniesieniu współwłasności nastąpi przyznanie rzeczy wspólnej tylko niektórym współwłaścicielom, skutkujące zmianą wielkości ich dotychczasowych udziałów, jak i sytuacja, w której wydzielenie dotyczyć będzie części z rzeczy wspólnej i przyznania jej jednemu (niektórym) ze współwłaścicieli, przy pozostawieniu we współwłasności pozostałej części rzeczy, co skutkować może przyrostem majątku u niektórych współwłaścicieli (zarówno u tych, którzy nabędą wyodrębnioną część, jak i u tych, którzy pozostaną we współwłasności pozostałej części rzeczy).

Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami regulacje dotyczące opodatkowania zniesienia współwłasności znajdą zastosowanie także do odpłatnego wyodrębnienia własności lokali na rzecz niektórych lub wszystkich współwłaścicieli. W tym przypadku nie dojdzie do całkowitego zniesienia współwłasności, z mocy prawa we współwłasności pozostaną bowiem grunt oraz części wspólne.

Konsekwencje dla podatnika

Przepisy dotyczące opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych zniesienia współwłasności w części dotyczącej spłat lub dopłat, którego skutkiem będzie częściowe zniesienie stosunku współwłasności, jak i opodatkowania odpłatnego wyodrębnienia własności lokali, zostały wprowadzone w celu uszczelnienia systemu podatkowego. W wyniku wprowadzenia ww. przepisów zwiększy się liczba przypadków, w których podatnik będzie zobowiązany do zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych.

PRZYKŁAD

Zmiany we współwłasności opodatkowane

Jan K., Artur B. i Anna C. są współwłaścicielami nieruchomości. Zamierzają zawrzeć umowę o zniesieniu współwłasności poprzez przyznanie własności nieruchomości Janowi K. i Arturowi B. W obecnym stanie prawnym takie zniesienie współwłasności nie podlega opodatkowaniu, ponieważ nie doszło do całkowitego zniesienia współwłasności (Jan K. i Artur B. wciąż będą współwłaścicielami nieruchomości).

Po nowelizacji powyższa transakcja będzie opodatkowana podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

ZMIANY W ZAKRESIE OPODATKOWANIA UMOWY ZAMIANY

Jak jest

Zgodnie z obowiązującymi jeszcze przepisami podatkowi od czynności cywilnoprawnych nie podlegają umowy zamiany, jeżeli tylko jedna z zamienianych rzeczy znajduje się na terytorium RP lub tylko jedno z zamienianych praw majątkowych jest wykonywane na terytorium RP. Stosownie do art. 1 ust. 4 ustawy o PCC czynności cywilnoprawne, inne niż umowa spółki i jej zmiany, podlegają podatkowi, jeżeli ich przedmiotem są:

1) rzeczy znajdujące się na terytorium RP lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium RP;

2) rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, w przypadku gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium RP i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium RP.

Jak będzie

Zgodnie z wprowadzonym art. 1 ust. 4a ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych umowa zamiany podlegać będzie także PCC, jeżeli co najmniej jedna z zamienianych rzeczy będzie położona na terytorium RP lub jedno z praw majątkowych będzie wykonywane na terytorium RP.

Konsekwencje dla podatników

Wprowadzenie powyższych zmian w ramach nowelizacji również nie jest korzystne dla podatników. Zmiana została wprowadzona w celu uszczelnienia systemu podatkowego i rozszerza obowiązek podatkowy o kolejne przypadki.

PRZYKŁAD

Polsko-niemiecka zamiana

Jan K. jest obywatelem Polski i posiada samochód osobowy w Polsce. Brunon S. jest obywatelem Niemiec i posiada samochód osobowy na terytorium Niemiec. Jan K. oraz Brunon S. zamierzają zawrzeć umowę zamiany samochodów osobowych.

Zgodnie z obowiązującymi do końca 2015 r. przepisami umowa zamiany nie podlega opodatkowaniu PCC w Polsce, ponieważ jeden z samochodów nie znajduje się na terytorium Polski.

Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami transakcja ta będzie już opodatkowana podatkiem od czynności cywilnoprawnych w Polsce. Obowiązek podatkowy będzie ciążył solidarnie na obydwu stronach czynności, tj. Janie K. i Brunonie S.

ZNIESIENIE WYŁĄCZENIA Z OPODATKOWANIA SPRZEDAŻY RZECZY W POSTĘPOWANIU EGZEKUCYJNYM LUB UPADŁOŚCIOWYM

Jak jest

Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy o PCC w stanie prawnym obowiązującym do końca 2015 r. podatkowi od czynności cywilnoprawnych nie podlegają umowy sprzedaży rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym lub upadłościowym.

Jak będzie

Artykuł 2 ust. 3 ustawy o PCC został usunięty, a tym samym zgodnie ze znowelizowanymi przepisami umowa sprzedaży rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym lub upadłościowym będzie podlegać podatkowi od czynności cywilnoprawnych.

Konsekwencje dla podatnika

Wyłączenie z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych sprzedaży rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym i upadłościowym zostało wprowadzone w celu nieobciążania tym podatkiem podmiotów, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej (dłużnika, upadłego), a które w przypadku sprzedaży rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym lub upadłościowym były podatnikami zobowiązanymi solidarnie z kupującym do zapłaty podatku. Ustawodawca doszedł jednak do wniosku, że skoro w obecnym stanie prawnym podatnikiem z tytułu umowy sprzedaży zobowiązanym do zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych jest wyłącznie kupujący (a zatem ani dłużnik, ani podmiot upadły), to brak jest uzasadnienia dla dalszego obowiązywania przedmiotowego wyłączenia.

Wydaje się, że opisana powyżej zmiana może mieć negatywne konsekwencje dla skuteczności postępowania egzekucyjnego lub upadłościowego. Objęcie opodatkowaniem takich transakcji może bowiem spowodować wzrost kosztów ich zawierania dla nabywców, a zatem liczba podmiotów zainteresowanych zawieraniem tego typu transakcji może ulec znacznemu ograniczeniu. Ponadto obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych przez nabywcę dodatkowo przysporzy mu obowiązków formalnych dotyczących wypełniania i składania w urzędzie skarbowym deklaracji PCC. Może to dodatkowo zniechęcać potencjalnych nabywców do uczestnictwa w licytacjach komorniczych.

Opisane powyżej utrudnienia mogą wpłynąć na szybkość i sprawność prowadzonej egzekucji lub postępowania upadłościowego.

PRZYKŁAD

Zakup od komornika z PCC

Komornik dokonuje egzekucyjnej sprzedaży samochodu Jana C. W obecnym stanie prawnym nabywca tego samochodu nie musi płacić podatku od czynności cywilnoprawnych. Od 1 stycznia 2016 r., zgodnie ze znowelizowaną ustawą, nabywca będzie zobowiązany do zapłaty podatku. Co więcej, podstawą opodatkowania nie będzie cena, za jaką samochód zostanie sprzedany, lecz wartość rynkowa samochodu.

ZMIANY OPODATKOWANIA POŻYCZKI ODNAWIALNEJ (REWOLWINGOWEJ)

Jak jest

Obecnie umowa pożyczki odnawialnej (w której ostateczna kwota pożyczki nie jest znana w chwili zawarcia umowy, wypłata środków pieniężnych następuje zaś niejednokrotnie) opodatkowana jest tylko raz - w momencie zawarcia umowy pożyczki. Liczba wypłat (o ile nie zostanie przekroczony limit określony w umowie) nie ma wpływu na opodatkowanie podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Pogląd, że podstawą opodatkowania PCC w przypadku pożyczki odnawialnej jest tylko limit określony w umowie, był jednak kwestionowany przez Naczelny Sąd Administracyjny (np. wyrok z 15 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 2536/10) oraz w interpretacjach organów podatkowych, gdzie argumentowano, że pożyczkę rewolwingową należy traktować nie jako umowę pożyczki w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale jako przyrzeczenie udzielenia pożyczki na warunkach w niej wskazanych.

Jak będzie

Nowelizacją został wprowadzony odrębny przepis określający moment powstania obowiązku podatkowego z tytułu umowy pożyczki odnawialnej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1a znowelizowanej ustawy o PCC obowiązek podatkowy powstaje z chwilą każdorazowej wypłaty środków pieniężnych, jeżeli umowa pożyczki określa, że wypłata środków pieniężnych nastąpi niejednokrotnie i ich suma nie jest znana w chwili zawarcia umowy. Warto zauważyć, że odmiennie od argumentacji przedstawionej przez NSA w zmienianej ustawie uznaje się, że umowa rewolwingowa jest jednak umową pożyczki w rozumieniu kodeksu cywilnego.

Konsekwencje dla podatnika

Wprowadzenie omawianego przepisu pozbawia podatników możliwości optymalizacji podatkowej. Dotychczas powszechna była praktyka zwierania tzw. umowy pożyczki odnawialnej (rewolwingowej), w ramach której pożyczkodawca zobowiązuje się do udostępnienia pożyczkobiorcy określonej kwoty środków pieniężnych. Pożyczkobiorca do wysokości przyznanego w umowie limitu może otrzymać przyznane środki zgodnie z aktualnymi potrzebami jednorazowo albo w transzach. Po spłacie całości lub części pobranych środków pożyczkobiorca bez konieczności zawierania nowej umowy pożyczki może ponownie otrzymać środki pieniężne do wysokości ustalonego limitu. W czasie trwania umowy pożyczkobiorca może pożyczyć od pożyczkodawcy nawet kilkakrotnie więcej niż ustalony w umowie limit. W związku z tym nie jest możliwe określenie kwoty ostatecznie udzielonej pożyczki na dzień zawarcia umowy pożyczki odnawialnej.

Od 2016 r. dzięki wprowadzonej regulacji wszelkie wypłaty w ramach pożyczki rewolwingowej będą opodatkowane.

PRZYKŁAD

Kolejne wypłaty pożyczki z PCC

Jan B. oraz Katarzyna R. zawarli umowę pożyczki odnawialnej, zgodnie z którą Katarzyna R. (pożyczkobiorca) była uprawniona do wielokrotnego korzystania ze środków finansowych w ramach limitu do 50 000 zł.

Zgodnie z obowiązującymi obecnie przepisami podatek od czynności cywilnoprawnych od pożyczki rewolwingowej należy uiścić tylko raz od kwoty limitu, przy zawarciu umowy pożyczki. Nie ma potrzeby uiszczania go przy kolejnych wypłatach częściowych pożyczki, nawet jeżeli pożyczka będzie wielokrotnie w całości spłacana i ponownie zaciągnięta.

Po wejściu w życie nowelizacji wszelkie kolejne wypłaty w ramach pożyczki rewolwingowej będą opodatkowane PCC.

DOPRECYZOWANIE WARUNKÓW DOTYCZĄCYCH ZWOLNIENIA Z PCC POŻYCZEK MIĘDZY OSOBAMI NAJBLIŻSZYMI

Jak jest

Zgodnie z dotychczasowymi przepisami zwolnione z PCC są umowy pożyczki w formie pieniężnej między osobami najbliższymi, pod warunkiem:

- złożenia deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych właściwemu organowi podatkowemu w terminie 14 dni od daty dokonania czynności,

- udokumentowania otrzymania przez biorącego pożyczkę pieniędzy na rachunek bankowy, albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Jak będzie

W przypadku gdy umowa zostanie zwarta w formie aktu notarialnego, dla skorzystania ze zwolnienia nie będzie konieczne składanie deklaracji PCC-3. Z kolei drugi z warunków koniecznych dla skorzystania ze zwolnienia zostanie spełniony również wtedy, gdy fakt otrzymania pieniędzy przez biorącego pożyczkę zostanie udokumentowany dowodem przekazania na rachunek płatniczy pożyczkobiorcy.

Konsekwencje dla podatnika

Wprowadzona nowelizacja ma na celu wyeliminowanie zbędnego formalizmu, więc należy ocenić ją pozytywnie. W przypadku zawarcia umowy pożyczki w formie aktu notarialnego między osobami należącymi do najbliżej rodziny, organ podatkowy nie będzie otrzymywał informacji o dokonaniu tej samej transakcji z dwóch źródeł (od podatnika i notariusza).