Czy nadpłata musi być związana z obciążeniem

konsultant w TPA Horwath

Polskie regulacje podatkowe przewidują, że w przypadku dokonywania określonych kategorii płatności na rzecz podmiotów będących nierezydentami podatkowymi, m.in. odsetek lub opłat licencyjnych, podmiot dokonujący płatności jest zobowiązany do pobrania i wpłaty do właściwego urzędu skarbowego tzw. podatku u źródła. W takiej sytuacji polski podmiot nie występuje w roli podatnika, lecz płatnika. Podatnikiem pozostaje zagraniczny odbiorca płatności i to z jego środków podatek powinien zostać pobrany (potrącony z wypłacanej sumy). Konstrukcja podatku u źródła ma zapobiec unikaniu opodatkowania przychodów, których źródło znajduje się w zakresie jurysdykcji podatkowej RP.

Zawierane w praktyce umowy pożyczek zazwyczaj określają kwotę odsetek w sposób zmienny, odwołując się do notowań WIBOR, EURIBOR lub innych czynników determinujących wysokość odsetek należnych w związku z pożyczką. Ze względu na fakt, że wysokość określonych w ten sposób odsetek zmienia się dynamicznie, może dojść do sytuacji, w której podmiot wypłacający pobierze i wpłaci do urzędu zbyt wysoką kwotę podatku. W rezultacie powstanie nadpłata. O zwrot przedmiotowej nadpłaty, zgodnie z obowiązującymi przepisami, może wystąpić zarówno podmiot otrzymujący odsetki, występujący w roli podatnika, jak i podmiot wypłacający, pełniący funkcję płatnika.

Płatnik występujący o zwrot nadpłaty może spotkać się w analizowanej sytuacji z zaskakującą praktyką organów podatkowych. Otóż administracja skarbowa oczekuje udokumentowania, że wpłacony podatek pokryty został ze środków płatnika. W przeciwnym razie, tzn. gdy ekonomiczny ciężar podatku został poniesiony przez odbiorcę płatności, organy twierdzą, że płatnik nie jest uprawniony do otrzymania zwrotu nadpłaty.

Odnosząc się do praktyki organów podatkowych należy zauważyć, że mają one obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa. W konsekwencji nie mogą żądać od wnioskodawcy informacji bądź wyjaśnień w zakresie szerszym niż wynika to z obowiązujących regulacji. Oznacza to, że po stronie wnioskodawcy leży jedynie obowiązek wykazania, że jest osobą uprawnioną do żądania stwierdzenia nadpłaty oraz faktu powstania nadpłaty. Natomiast kwestia poniesienia ekonomicznego ciężaru zapłaty podatku u źródła oraz wzajemnych rozliczeń kontrahentów w tym zakresie leży w gestii prawa cywilnego.

Dodatkowo problem poniesienia ekonomicznego ciężaru podatku był przedmiotem uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego (uchwała z 13 lipca 2009 r., sygn. akt I FPS 4/09). Mimo że wskazane rozstrzygnięcie zostało podjęte w odniesieniu do podatku akcyzowego, to pozostaje ono aktualne również w odniesieniu do podatków dochodowych. Skład orzekający wskazał, że wykładnia językowa nie pozostawia żadnych wątpliwości, że jedyną zasadniczą przesłanką zwrotu nadpłaty jest fakt zapłaty podatku nienależnego lub w kwocie wyższej niż należna. W szczególności polski ustawodawca nie wprowadził do Ordynacji podatkowej przesłanki "zubożenia" podatnika jako warunku roszczenia o zwrot nadpłaty. Przesłanki tej nie można także dopatrzeć się w innych przepisach prawa podatkowego.

Dodatkowo sąd wyjaśnił, że regulacje zobowiązujące podatnika do dowodzenia, że ciężar ekonomiczny podatku nie został przerzucony na inny podmiot, są sprzeczne z prawem wspólnotowym.

Oprac. Ewa Matyszewska

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).