Kiedy urząd skarbowy może ukarać za błędy podatkowe

Jednak w takim wypadku postępowanie w stosunku do podatnika nie zakończyłoby się na etapie urzędu skarbowego i podlegałby on odpowiedzialności karnej skarbowej na ogólnych zasadach, a zatem przed sądem.

Niewydanie dokumentu z kasy fiskalnej stwierdzającego dokonanie sprzedaży (paragonu) jest czynem zabronionym w rozumieniu przepisów kodeksu karnego skarbowego. Ze względu na wartość sprzedaży czyn podatnika został kwalifikowany jako wykroczenie skarbowe, dlatego urzędnik miał prawo nałożyć grzywnę w drodze mandatu karnego. Maksymalna grzywna nałożona mandatem nie może przekraczać podwójnej wysokości minimalnego wynagrodzenia. W 2010 r. wynagrodzenie to wynosi 1317 zł, czyli maksymalna grzywna to 2634 zł.

Postępowanie mandatowe jest wyjątkiem od zasady, że w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe orzekają sądy. Uprawnionymi do nakładania mandatu są upoważnieni pracownicy urzędów skarbowych, inspektorzy kontroli skarbowej oraz upoważnieni pracownicy urzędów celnych i funkcjonariusze celni. Grzywnę w drodze mandatu można wymierzyć wyłącznie za wykroczenie skarbowe i tylko wtedy, gdy osoba sprawcy i okoliczności popełnienia wykroczenia nie budzą wątpliwości.

Podatnik musi wyrazić zgodę na przyjęcie mandatu, którą odnotowuje się na formularzu mandatu karnego. W razie braku zgody urzędnik nie wymierzy kary, jednak wszczęte zostanie postępowanie karne skarbowe w stosunku do podatnika. Mandat karny zawiera pouczenie o obowiązku uiszczenia nałożonej grzywny w terminie 7 dni od daty jego przyjęcia.

Niektóre przewinienia podatkowe określone w kodeksie karnym skarbowym mogą być kwalifikowane jako wykroczenia skarbowe ze względu na nieprzekroczenie tzw. ustawowego progu. Chodzi tu kwotę podatku uszczuplonego lub narażonego na uszczuplenie. Jeżeli jego wartość nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia, to czyn będzie zakwalifikowany jako wykroczenie skarbowe. W 2010 r. ustawowy próg wynosi 6585 zł.

Do wykroczeń skarbowych ze względu na nieprzekroczenie ustawowego progu należy m.in. uchylanie się od opodatkowania przez nieujawnienie właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania. Jeżeli w wyniku takich działań podatnik naraził fiskusa na uszczuplenie podatku, które przekroczyło wartość ustawowego progu, to będzie podlegał odpowiedzialności za przestępstwo karne skarbowe. Karą za przestępstwo może być grzywna w stawkach dziennych, ograniczenie wolności, a nawet pozbawienie wolności. W 2010 r. za przestępstwa skarbowe sądy mogą orzekać tytułem kary grzywny najmniej 439 zł, a najwięcej 12 643 200 zł.

Nieskładanie w terminie organowi podatkowemu lub płatnikowi deklaracji lub oświadczenia, mimo ujawnienia przedmiotu lub podstawy opodatkowania, stanowi wykroczenie skarbowe. Za taki czyn podatnik może być ukaraną grzywną określoną kwotowo. Minimalna kara grzywny za wykroczenie skarbowe w 2010 r. wynosi 131,7 zł, zaś najwyższa 26 340 zł. Natomiast maksymalna grzywna nałożona mandatem karnym może sięgać 2634 zł.

Zazwyczaj można się uwolnić od tej odpowiedzialności, jeśli podatnik złoży organowi skutecznie tzw. czynny żal. Zgodnie z kodeksem karnym skarbowym nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu. Czynny żal skutkuje zatem zaniechaniem ukarania podatnika, który sam zawiadomił urząd skarbowy o popełnionym przewinieniu.

Jednak złożenie czynnego żalu jest skuteczne wyłącznie zanim organ powziął informację o dokonaniu czynu zabronionego. Jeżeli zatem naruszenie obowiązku składania deklaracji zostanie wykryte przez organ podatkowy w trakcie kontroli czy toczącego się postępowania podatkowego, na czynny żal będzie już za późno. Podatnik składający czynny żal musi ponadto w wyznaczonym przez organ podatkowy terminie uiścić należny podatek.

Kodeks karny skarbowy wprowadza tzw. niekaralność korekt deklaracji podatkowych. Nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, kto złożył prawnie skuteczną korektę deklaracji podatkowej wraz z uzasadnieniem przyczyn korekty i w całości uiścił, niezwłocznie lub w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ, należność publicznoprawną uszczuploną lub narażoną na uszczuplenie.

Regulacja ta pozwala w przypadku złożenia błędnej deklaracji (zeznania) na korektę, co odbywa się bez potrzeby korzystania z konstrukcji czynnego żalu. Zatem w przypadku podatnika wystarczające będzie złożenie korekty zeznania podatkowego z uzasadnieniem oraz uiszczenie podatku. Nie ma konieczności dołączania do korekty dodatkowego pisma tzw. czynnego żalu.

Warto wiedzieć, że skuteczne złożenie korekty wraz uzasadnieniem pozwoli też zapłacić niższe odsetki od zaległości podatkowych. Jeżeli podatnik zapłaci w całości, w ciągu 7 dni od dnia złożenia korekty, zaległość podatkową, stosuje się obniżoną stawkę odsetek za zwłokę w wysokości 75 proc. stawki podstawowej. Obecnie obniżona stawka odsetek za zwłokę wynosi 7,5 proc. kwoty zaległości w stosunku rocznym, zaś podstawowa - 10 proc.

Sprawca wykroczenia skarbowego lub przestępstwa skarbowego (z wyjątkiem zagrożonego ograniczeniem lub pozbawieniem wolności) ma prawo złożyć wniosek o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Wniosek należy złożyć finansowemu organowi postępowania przygotowawczego, którym jest w tym przypadku urząd skarbowy.

Podatnik powinien złożyć wniosek, zanim do sądu skierowany zostanie przeciwko niemu akt oskarżenia. Jednocześnie konieczne jest uiszczenie należności publicznoprawnej oraz - tytułem kary grzywny - kwoty odpowiadającej co najmniej najniższej karze grzywny grożącej za dany czyn zabroniony. Jeśli podatnik dopełni tych formalności, urząd skarbowy może skierować do sądu zamiast aktu oskarżenia wniosek o udzielenie zgody na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Sąd, udzielając zgody, wydaje orzeczenie.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl