Opinia rzeczoznawcy jest dokumentem prywatnym

Orzecznictwo wskazuje, że dokument o nazwie opinia, który podatnik dołącza do składanej deklaracji AKC-U, stanowi dokument prywatny. Podlega on ocenom organów administracji jak każdy inny dowód przeprowadzony w sprawie, nie jest opinią biegłego w rozumieniu art. 197 par. 1 ordynacji podatkowej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 23 listopada 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 900/11).

Opinia rzeczoznawcy samochodowego jest przez organ celny oceniana z uwzględnieniem założeń narzuconych przez przepisy prawa podatkowego. Zatem organ ustala średniorynkową wartość pojazdu w chwili powstania obowiązku w podatku akcyzowym. Musi być przy tym wzięta pod uwagę ta sama marka pojazdu, model i rocznik, a także jeśli to możliwe - wyposażenie i przybliżony do rynkowego stan techniczny.

Metody nie mogą być dowolne

W opinii przeznaczonej dla organu celnego rzeczoznawca nie może stosować dowolnych metod zawartych w "Instrukcji określania wartości pojazdu 1/2005", w celu ustalenia wartości pojazdu uszkodzonego. Zgodnie z orzecznictwem opinia rzeczoznawcy samochodowego dla organu celnego nie powinna zawierać ustalenia wartości pojazdu uszkodzonego metodą kosztu naprawy czy metodą odzysku części. Ustalenie takimi metodami wartości pojazdu uszkodzonego jest potrzebne dla firm ubezpieczeniowych, które zwracają ubezpieczonemu wszelkie wydatki związane z naprawą samochodu. W ocenie sądu nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi, iż przy wycenie przedmiotowego samochodu należało, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 12 października 2001 r., sygn. akt III CZP 57/01, uwzględnić utratę wartości rynkowej wskutek przebytego wypadku komunikacyjnego, ponieważ uchwała ta dotyczy odpowiedzialności cywilnej ponoszonej przez zakład ubezpieczeń z tytułu ubezpieczenia i nie ma odniesienia w przedmiotowej sprawie.

Kiedy powołać biegłego...

Powołanie na biegłego następuje z urzędu, jeżeli opinii biegłego wymagają przepisy prawa podatkowego. Zależy ono od uznania organu podatkowego. Wynika to z art. 197 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 188 Ordynacji podatkowej powołanie daje podatnikowi uprawnienia do żądania przeprowadzenia dowodu, jeżeli jego przedmiotem są okoliczności mające znaczenie dla sprawy lub okoliczności już stwierdzone są wystarczająco innym dowodem. Na takie żądanie podatnika może nie zgodzić się organ celny. W takim przypadku organ podatkowy powinien uzasadnić, dlaczego w danym postępowaniu podatkowym dowód z opinii biegłego nie miałby zastosowania. Należy zauważyć również, że przepisy art. 104 ust. 9 ustawy o podatku akcyzowym nie wymagają w postępowaniu podatkowym każdorazowego przeprowadzania dowodu z opinii biegłego. Zgodnie z art. 197 par. 1 i 2 Ordynacji podatkowej w przypadku gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ podatkowy może powołać na biegłego osobę dysponującą takimi wiadomościami w celu wydania opinii. Nasuwa się tutaj pytanie, jak należy zdefiniować pojęcie "wiadomości specjalne". Wiadomości specjalne to takie, których nie posiadają pracownicy organów podatkowych. Wiadomościami specjalnymi są wiadomości wykraczające poza zakres tych, jakimi dysponuje ogół inteligentnych i ogólnie wykształconych ludzi (wyrok WSA w Krakowie z 27 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 1460/08).

W związku z tym wszelkie informacje wymagające wiedzy specjalistycznej, np. dotyczące stopnia uszkodzenia pojazdu, wyceny, organ celny przyjmuje za stanowiskiem wyrażonym przez rzeczoznawcę. Organ celny ma prawo do weryfikacji niektórych korekt zastosowanych w opinii. Potwierdzają to wyroki sądów administracyjnych. Nieuznanie przez organ celny np. korekty z tytułu koniecznych napraw i uszkodzeń, regionalnej sytuacji rynkowej, współczynnika zbywalności, aktualności badań technicznych nie wymaga ze strony organu wiedzy specjalistycznej (patrz wyrok WSA w Szczecinie z 7 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 86/11.

...a kiedy nie

W określonych przypadkach biegły podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu podatkowym na podstawie art. 197 par. 3 ordynacji podatkowej. Są to przypadki, w których biegli np. są stroną; pozostają ze stroną w takim stosunku prawnym, że rozstrzygnięcie sprawy może mieć wpływ na ich prawa lub obowiązki; stroną jest ich małżonek, rodzeństwo, wstępny, zstępny lub powinowaty pierwszego stopnia; stronami są osoby związane z nimi z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji.

W postępowaniu podatkowym z zasady organy podatkowe nie powinny swoimi czynnościami wkraczać w obszar zarezerwowany dla osoby posiadającej wiadomości specjalne, a biegły nie może dokonywać ocen, których może dokonywać tylko organ celny.

Jeżeli organ celny powołuje biegłego, to biegły powinien ustosunkować się do prywatnej opinii rzeczoznawcy dołączonej do deklaracji AKC-U przez podatnika.

WAŻNE

Opinia rzeczoznawcy samochodowego dla organu celnego nie powinna zawierać ustalenia wartości uszkodzonego pojazdu metodą kosztu naprawy czy metodą odzysku części

Terminologia

- specjalista powoływany do wydania orzeczenia lub opinii w sprawach spornych wchodzących w zakres jego kompetencji, który uprawnienia otrzymuje po zdaniu egzaminów.

- osoba, która korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich, ukończyła 25 lat, specjalista, który posiada teoretyczne i praktyczne wiadomości specjalne w danej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także inne umiejętności, dla których ma być powoływany przez sąd na okres 5 lat.

(Na podstawie rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych; Dz.U. nr 15, poz. 133).

Co na to sądy

Orzecznictwo wskazywało sytuacje, w których z różnych przyczyn nie zachodzi potrzeba powoływania biegłego:

a) ,,organ celny może także poczynić odpowiednie ustalenia w oparciu o wiadomości specjalne pozyskane z innych źródeł wiedzy specjalnej z dziedziny motoryzacji - w tym również ze specjalistycznego katalogu, jakim jest Info-Ekspert" (wyrok WSA w Rzeszowie z 12 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 297/11);

b) przeprowadzenie dowodu w postępowaniu dotyczącym klasyfikacji taryfowej np. do odpowiedniego kodu CN

- "dla potrzeb klasyfikacji taryfowej wiążące są postanowienia dotyczące nomenklatury taryfy celnej, (...) nawet gdyby towary, a w tym przypadku samochód, były traktowane odmiennie w innych przepisach, publikacjach czy opiniach rzeczoznawców. Dla potrzeb celnych podstawą prawną wydawanych decyzji są wyłącznie przepisy prawa celnego" (wyrok WSA w Kielcach z 26 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ke 565/11);

- "rzeczoznawcy z zakresu techniki samochodowej nie są uprawnieni do wydawania opinii w zakresie klasyfikacji pojazdów samochodowych wg Scalonej Nomenklatury" (wyrok WSA w Szczecinie z 16 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 977/11).

Bogusław Śledź

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.). Ustawa z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 108, poz. 626 z późn. zm.)